HC 1: Wat is het recht?
Definitie van ‘recht’:
Het recht is een rationaal opgebouwd geheel van begrippen en normen,
opgelegd en gesanctioneerd door de overheid, die als doel hebben de
samenleving te ordenen.
Het recht is gebaseerd op de ratio (reden) en is zeer gestructureerd, maar
er is ook plaats voor gevoel. Het is niet enkel koud en kil.
De overheid:
- Rechtsvormend orgaan
- Legt het recht op: positief recht
- Garandeert de naleving van het recht: ‘geweldmonopoly’ ligt bij de
overheid
De rechter is een arm van de overheid.
Het doel van recht is om te weerspiegelen wat een maatschappij
belangrijk vindt en waar het naar streeft.
Rechtsstelsels per land kunnen verschillen. Wat in het ene land wettelijk is
toegestaan, kan in een ander land verboden zijn.
Begrippen:
Begrip Betekenis
Objectief recht Het geheel van abstracte normen,
los van enige concrete toepassing
Subjectief recht Een op het objectieve recht
gesteunde, en erdoor beschermde
bevoegdheid van een persoon
(concrete rechtstoepassing)
Rechtsobject Het lijdend voorwerp van een
concrete rechtstoepassing:
goederen, dingen of dieren
Rechtssubject Natuurlijke persoon of
rechtspersoon
Positief recht Het recht dat bestaat in een
bepaalde samenleving, op een
bepaald ogenblik
Natuurrecht Het idee dat er rechtsregels zijn die
kunnen worden afgeleid uit de
natuur, of uit de natuur van de
mens
Materieel recht Inhoudelijke rechtsregels, het
inhoudelijk toepasselijke recht
Formeel recht Procedureregels, ‘hulprecht’ dat
, materieel recht moet doen naleven
of afdwingen
Materiële wet Een algemeen bindende
rechtsnorm, die door verschillende
overheden kan worden
uitgevaardigd
Formele wet Een wet die aangenomen is door
het federale parlement
Gemeenrecht (lex generalis) Rechtsregels die gelden in normale
omstandigheden
Uitzonderingsrecht (lex specialis) Recht dat geldt in bijzondere
gevallen of voor specifieke
categorieën personen
Lex specialis derogat legi
generali
Dwingend recht Rechtsregels waarvan men niet kan
afwijken
Aanvullend recht Rechtsregels waar men van kan
afwijken
Regels van openbare orde Rechtsregels die betrekking
hebben op de fundamentele
waarden en structuren van de
maatschappij (maakt deel uit van
het dwingend recht)
Rechtsfeit Een gebeurtenis of feit waaraan
het recht juridische gevolgen
verbindt, zonder een bewuste wil.
Rechtshandeling Een bewuste handeling met het
doel om juridische gevolgen te
creëren.
Nietigheid Vormfout of onregelmatigheid ten
gronde die een rechtshandeling
aantast. Als een rechtshandeling
nietig is, dan is het alsof de
rechtshandeling nooit heeft
bestaan.
Ex tunc
Relatieve nietigheid Wegens miskenning van dwingend
recht, inter partes (kan enkel
worden ingeroepen door de
beschermende partij), de
bezwaring moet aan het begin van
de rechtszaak worden ingediend
(in limine litis)
Absolute nietigheid Wegens de miskenning van een
regel van openbare orde, erga
omnes (kan door iedereen worden
ingeroepen), de rechter moet het
zelf inroepen indien hij het opmerkt
, (ambtshalve)
HC 2: Bronnen van het recht
Bij het onderscheid tussen materiële en formele rechtsbronnen gaat het
om de manier waarop rechtsregels tot stand komen en worden
gepresenteerd.
Materiële rechtsbronnen
Materiële rechtsbronnen verklaren waarom een rechtsregel bestaat en wat
de basis of beweegreden is voor een bepaalde regel. Dit zijn de
inhoudelijke gronden waarop rechtsregels zijn gebaseerd.
Je moet als jurist immers een goed beeld hebben van waar alles komt.
Ratio legis
Metajuridische wetenschappen onderzoeken materiële bronnen van het
recht. Bv. rechtsfilosofie, rechtssociologie,
rechtsgeschiedenis, rechtseconomie, …
Sociale bronnen
Sociale bronnen: Maatschappelijke factoren en relaties die de inhoud van
het recht beïnvloeden en vormen.
Sociale bronnen verklaren dus hoe de samenleving direct of indirect
invloed heeft op de vorm en inhoud van rechtsregels.
Bv. de relaties tussen werkgever (WG) en werknemer (WN) bepalend
voor het arbeidsrecht
Opmerking:
Cirkelvormige relatie: Recht bestaat om onze maatschappij te ordenen,
maar wij bepalen als maatschappij ook deels het recht.
Soms is het recht voorruit op de samenleving, maar soms loopt het
recht ook achter op wat er in de samenleving gebeurt (een soort
dialectische verhouding).
Historische bronnen
, Historische bronnen: Oude rechtssystemen en tradities waarop het huidige
recht is gebaseerd en die nog steeds van invloed zijn.
Bv. het Belgische rechtssysteem wordt sterk beïnvloed door het Romeinse
recht, het Napoleontische recht, …
Filosofische bronnen
Filosofische bronnen zijn beschouwingen over de idealen van
rechtvaardigheid en goede regelgeving.
Wat is het goede recht?
Zijn er bepaalde rechtsregels waarvan men overal ter wereld kan zeggen
dat dit in de natuur van de mens zit dat we zoiets zo doen?
Ze dienen als maatstaven voor een rechtssysteem en geven richting aan
de principes waarop wetgeving en rechtspraak gebaseerd zouden moeten
zijn.
Bv. rechtspositivisme, natuurrecht, …
Andere feiten / omstandigheden
Er ontstaan enorm veel juridische vragen en aanpassingen in het recht
door de omstandigheden in onze huidige maatschappij.
Bv. door:
- Biologische of natuurlijke verschijnselen
Bv. leeftijd, dood, … beïnvloeden regels i.v.m. minderjarigheid,
erfopvolging, …
- Klimatologische omstandigheden
Bv. warm klimaat kan regels i.v.m. arbeidsduur beïnvloeden
- Technologische mogelijkheden
Bv. evolutie internet vraag naar mogelijkheid elektronische
handtekening
Formele rechtsbronnen
Formele rechtsbronnen zijn de vormen waarin het positieve recht officieel
vastgelegd en kenbaar worden gemaakt. Het gaat om de zichtbare
uitingsvormen van recht. Iedereen wordt geacht de
wet te kennen.
Rechtswetenschap bestudeert formele bronnen en biedt methoden om ze
te vinden en te interpreteren.
Definitie van ‘recht’:
Het recht is een rationaal opgebouwd geheel van begrippen en normen,
opgelegd en gesanctioneerd door de overheid, die als doel hebben de
samenleving te ordenen.
Het recht is gebaseerd op de ratio (reden) en is zeer gestructureerd, maar
er is ook plaats voor gevoel. Het is niet enkel koud en kil.
De overheid:
- Rechtsvormend orgaan
- Legt het recht op: positief recht
- Garandeert de naleving van het recht: ‘geweldmonopoly’ ligt bij de
overheid
De rechter is een arm van de overheid.
Het doel van recht is om te weerspiegelen wat een maatschappij
belangrijk vindt en waar het naar streeft.
Rechtsstelsels per land kunnen verschillen. Wat in het ene land wettelijk is
toegestaan, kan in een ander land verboden zijn.
Begrippen:
Begrip Betekenis
Objectief recht Het geheel van abstracte normen,
los van enige concrete toepassing
Subjectief recht Een op het objectieve recht
gesteunde, en erdoor beschermde
bevoegdheid van een persoon
(concrete rechtstoepassing)
Rechtsobject Het lijdend voorwerp van een
concrete rechtstoepassing:
goederen, dingen of dieren
Rechtssubject Natuurlijke persoon of
rechtspersoon
Positief recht Het recht dat bestaat in een
bepaalde samenleving, op een
bepaald ogenblik
Natuurrecht Het idee dat er rechtsregels zijn die
kunnen worden afgeleid uit de
natuur, of uit de natuur van de
mens
Materieel recht Inhoudelijke rechtsregels, het
inhoudelijk toepasselijke recht
Formeel recht Procedureregels, ‘hulprecht’ dat
, materieel recht moet doen naleven
of afdwingen
Materiële wet Een algemeen bindende
rechtsnorm, die door verschillende
overheden kan worden
uitgevaardigd
Formele wet Een wet die aangenomen is door
het federale parlement
Gemeenrecht (lex generalis) Rechtsregels die gelden in normale
omstandigheden
Uitzonderingsrecht (lex specialis) Recht dat geldt in bijzondere
gevallen of voor specifieke
categorieën personen
Lex specialis derogat legi
generali
Dwingend recht Rechtsregels waarvan men niet kan
afwijken
Aanvullend recht Rechtsregels waar men van kan
afwijken
Regels van openbare orde Rechtsregels die betrekking
hebben op de fundamentele
waarden en structuren van de
maatschappij (maakt deel uit van
het dwingend recht)
Rechtsfeit Een gebeurtenis of feit waaraan
het recht juridische gevolgen
verbindt, zonder een bewuste wil.
Rechtshandeling Een bewuste handeling met het
doel om juridische gevolgen te
creëren.
Nietigheid Vormfout of onregelmatigheid ten
gronde die een rechtshandeling
aantast. Als een rechtshandeling
nietig is, dan is het alsof de
rechtshandeling nooit heeft
bestaan.
Ex tunc
Relatieve nietigheid Wegens miskenning van dwingend
recht, inter partes (kan enkel
worden ingeroepen door de
beschermende partij), de
bezwaring moet aan het begin van
de rechtszaak worden ingediend
(in limine litis)
Absolute nietigheid Wegens de miskenning van een
regel van openbare orde, erga
omnes (kan door iedereen worden
ingeroepen), de rechter moet het
zelf inroepen indien hij het opmerkt
, (ambtshalve)
HC 2: Bronnen van het recht
Bij het onderscheid tussen materiële en formele rechtsbronnen gaat het
om de manier waarop rechtsregels tot stand komen en worden
gepresenteerd.
Materiële rechtsbronnen
Materiële rechtsbronnen verklaren waarom een rechtsregel bestaat en wat
de basis of beweegreden is voor een bepaalde regel. Dit zijn de
inhoudelijke gronden waarop rechtsregels zijn gebaseerd.
Je moet als jurist immers een goed beeld hebben van waar alles komt.
Ratio legis
Metajuridische wetenschappen onderzoeken materiële bronnen van het
recht. Bv. rechtsfilosofie, rechtssociologie,
rechtsgeschiedenis, rechtseconomie, …
Sociale bronnen
Sociale bronnen: Maatschappelijke factoren en relaties die de inhoud van
het recht beïnvloeden en vormen.
Sociale bronnen verklaren dus hoe de samenleving direct of indirect
invloed heeft op de vorm en inhoud van rechtsregels.
Bv. de relaties tussen werkgever (WG) en werknemer (WN) bepalend
voor het arbeidsrecht
Opmerking:
Cirkelvormige relatie: Recht bestaat om onze maatschappij te ordenen,
maar wij bepalen als maatschappij ook deels het recht.
Soms is het recht voorruit op de samenleving, maar soms loopt het
recht ook achter op wat er in de samenleving gebeurt (een soort
dialectische verhouding).
Historische bronnen
, Historische bronnen: Oude rechtssystemen en tradities waarop het huidige
recht is gebaseerd en die nog steeds van invloed zijn.
Bv. het Belgische rechtssysteem wordt sterk beïnvloed door het Romeinse
recht, het Napoleontische recht, …
Filosofische bronnen
Filosofische bronnen zijn beschouwingen over de idealen van
rechtvaardigheid en goede regelgeving.
Wat is het goede recht?
Zijn er bepaalde rechtsregels waarvan men overal ter wereld kan zeggen
dat dit in de natuur van de mens zit dat we zoiets zo doen?
Ze dienen als maatstaven voor een rechtssysteem en geven richting aan
de principes waarop wetgeving en rechtspraak gebaseerd zouden moeten
zijn.
Bv. rechtspositivisme, natuurrecht, …
Andere feiten / omstandigheden
Er ontstaan enorm veel juridische vragen en aanpassingen in het recht
door de omstandigheden in onze huidige maatschappij.
Bv. door:
- Biologische of natuurlijke verschijnselen
Bv. leeftijd, dood, … beïnvloeden regels i.v.m. minderjarigheid,
erfopvolging, …
- Klimatologische omstandigheden
Bv. warm klimaat kan regels i.v.m. arbeidsduur beïnvloeden
- Technologische mogelijkheden
Bv. evolutie internet vraag naar mogelijkheid elektronische
handtekening
Formele rechtsbronnen
Formele rechtsbronnen zijn de vormen waarin het positieve recht officieel
vastgelegd en kenbaar worden gemaakt. Het gaat om de zichtbare
uitingsvormen van recht. Iedereen wordt geacht de
wet te kennen.
Rechtswetenschap bestudeert formele bronnen en biedt methoden om ze
te vinden en te interpreteren.
