Strafrecht
1 Algemene inleiding .............................................................................................................. 15
1 definitie .............................................................................................................................. 15
2 historisch overzicht ............................................................................................................ 15
1. archaïsche stelsels ............................................................................................................ 15
2. de middeleeuwen ........................................................................................................... 16
a. het oud-Germaanse strafproces – accusatoir .............................................................. 16
b. het inquisitoire strafproces ......................................................................................... 16
3. de verlichting, het ‘revolutionair’ strafrecht en de codificaties van Napoleon.............. 17
a. de verlichting – 18e E ................................................................................................. 17
b. het ‘revolutionair’ strafrecht (1789-1800).................................................................. 17
c. codificaties van Napoleon (achteruitgang tov de vorige) ........................................... 17
i. de Code d’instruction criminelle (1808) .................................................................. 17
ii. de Code pénal (1810) .............................................................................................. 17
4. het huidige strafrecht in België ...................................................................................... 18
a. de Grondwet van 1830................................................................................................ 18
b. het Strafwetboek 1867 ................................................................................................ 18
c. het Wetboek van Strafvordering 1808 ........................................................................ 18
3 theorieën over strafrecht .................................................................................................... 18
1. inleiding ......................................................................................................................... 18
2. de klassieke leer (1e helft 19e E) .................................................................................... 19
a. achtergrond ................................................................................................................. 19
b. schuld en straf............................................................................................................. 19
c. doel en functie van de straf ......................................................................................... 19
3. de positivistische school en het sociaal verweer (2e helft 19e E) ................................... 19
a. achtergrond ................................................................................................................. 19
b. schuld en straf............................................................................................................. 20
c. doel en functie van de straf ......................................................................................... 20
4. het nieuw sociaal verweer (19e E, maar vooral op gang na WOII) ............................... 20
a. achtergrond ................................................................................................................. 20
b. schuld en straf............................................................................................................. 21
c. doel en functie van de straf ......................................................................................... 21
5. het neoclassicisme als reactie op positivisme en nieuw sociaal verweer ...................... 21
a. de Magna Charta op de helling? ................................................................................. 21
b. het nieuw realisme/ neoclassicisme............................................................................ 21
c. strekkingen binnen het nieuw realisme ...................................................................... 22
6. het voorstel van nieuw Strafwetboek............................................................................. 22
4 politieke dimensie van het strafrecht ................................................................................. 23
1. strafrecht en beleid......................................................................................................... 23
a. het beleid m.b.t. de strafbaarstelling ........................................................................... 23
i. wie beslist over de strafbaarstelling? ....................................................................... 23
ii. wat mag strafbaar worden gesteld?......................................................................... 23
b. het vervolgingsbeleid ................................................................................................. 24
i. wie vervolgt?............................................................................................................ 24
ii. met welke middelen? .............................................................................................. 25
iii. al dan niet vervolgen? ............................................................................................ 25
c. het sanctioneringsbeleid ............................................................................................. 25
STRAFRECHT 1
, i. welke straffen? ......................................................................................................... 25
ii. wie sanctioneert? .................................................................................................... 26
iii. beoordelingsvrijheid van de rechter: hoe ver? ....................................................... 26
d. het strafuitvoeringsbeleid ........................................................................................... 26
i. straffen, eens opgelegd: altijd uitvoeren? ................................................................ 26
ii. straffen vroegtijdig beëindigen? ............................................................................. 26
iii. rechterlijke controle op de strafuitvoering? ........................................................... 27
iv. moet het slachtoffer een ‘zeg’ hebben in de strafuitvoering? ................................ 27
5 bronnen van het straf(proces)recht .................................................................................... 27
1. de grondwet ................................................................................................................... 27
a. de fundamentele rechten ............................................................................................. 27
b. de bepalingen inzake de rechterlijke macht ............................................................... 27
c. strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers .................. 27
2. de wet ............................................................................................................................. 28
a. materieel strafrecht ..................................................................................................... 28
i. strafwetboek 1867 .................................................................................................... 28
ii. complementaire wetten ........................................................................................... 28
iii. bijzondere wetten ................................................................................................... 28
iv. verhouding tussen algemeen en bijzonder strafrecht: art. 100 Sw. ....................... 29
v. defederalisering van het strafrecht? ........................................................................ 29
b. strafprocesrecht (formeel strafrecht) .......................................................................... 29
i. wetboek van Strafvordering 1808 ............................................................................ 29
ii. complementaire wetten ........................................................................................... 29
iii. bijzondere wetten ................................................................................................... 30
iv. defederalisering van het strafprocesrecht? ............................................................. 30
v. gewoonte en gebruik ............................................................................................... 30
vi. ministeriële richtlijnen en omzendbrieven van het College van procureurs-generaal
..................................................................................................................................... 30
3. het internationaal recht .................................................................................................. 30
a. het volkenrecht ........................................................................................................... 30
b. de mensenrechten ....................................................................................................... 31
c. het internationaal strafrecht ........................................................................................ 31
i. algemeen .................................................................................................................. 31
ii. Europese Unie ......................................................................................................... 32
materieel strafrecht ................................................................................................................ 32
1 het legaliteitsbeginsel......................................................................................................... 32
1. begrip ............................................................................................................................. 32
2. betekenis van het begrip ‘wet’ ....................................................................................... 32
a. ‘wet’ ............................................................................................................................ 32
b. ‘krachtens een wet’..................................................................................................... 33
c. ‘krachtens de algemene door de beschaafde volkeren erkende rechtsbeginselen’ ..... 33
2 interpretatie van de strafwet .............................................................................................. 33
1. de letterlijke/strikte interpretatie van de strafwet .......................................................... 33
2. de teleologische interpretatie van de strafwet................................................................ 33
3. de verboden analogische interpretatie van de strafwet .................................................. 34
3 de strafwet en het EVRM.................................................................................................... 34
1. strafbaarstellingen strijdig met het EVRM .................................................................... 34
a. strafbaarstellingen strijdig met het vermoeden van onschuld .................................... 34
STRAFRECHT 2
, b. strafbaarstellingen strijdig met het recht op een eerlijk proces .................................. 34
c. strafbaarstellingen strijdig met het recht op privacy .................................................. 34
d. strafbaarstellingen strijdig met het recht op vrije meningsuiting en/of de
godsdienstvrijheid .......................................................................................................... 34
e. beperkingen ingevolge het gelijkheidsbeginsel (art. 10, 11 en 11bis Gw.) ................ 35
f. discriminalisering abortus en euthanasie: strijdig met recht op leven? ...................... 35
2. straffen strijdig met het EVRM ..................................................................................... 35
a. onmenselijke en vernederende straffen ...................................................................... 35
b. doodstraf ..................................................................................................................... 35
c. disproportionele straffen ............................................................................................. 35
d. straffen strijdig met het recht op eigendom ................................................................ 35
e. straffen in strijd met het gelijkheidsbeginsel .............................................................. 35
4 toepassing van de strafwet in de tijd .................................................................................. 36
1. de geldingsduur van de strafwet .................................................................................... 36
a. beginpunt .................................................................................................................... 36
b. eindpunt ...................................................................................................................... 36
i. opheffing door de wetgever ..................................................................................... 36
ii. opheffing door onbruik: in principe onmogelijk .................................................... 36
iii. vernietiging door het Grondwettelijk Hof ............................................................. 36
2. wetsconflicten in de tijd ................................................................................................. 36
a. begrip .......................................................................................................................... 36
b. de (strengere) strafwet kan niet retroactief worden toegepast.................................... 37
i. beginsel .................................................................................................................... 37
ii. toepassingsgebied ................................................................................................... 37
a. wetten waarbij een nieuw misdrijf in het leven wordt geroepen ......................... 37
b. wetten waarbij de straffen bepaald voor een reeds bestaand misdrijf worden
verzwaard................................................................................................................. 37
c. wetten die het toepassingsgebied van een reeds bestaande strafbaarstelling
uitbreiden ................................................................................................................. 37
d. wetten die het toepassingsgebied van reeds bestaande straffen uitbreiden ......... 37
e. wetten waarbij een nieuwe straf wordt ingevoerd ............................................... 38
f. wetten die de strafuitvoering verzwaren?............................................................. 38
iii. beperkingen/uitzonderingen --> wel retroactieve toepassing ............................... 38
a. niet-strafrechtelijke sancties ................................................................................ 38
b. procedurewetten................................................................................................... 38
c. interpretatieve wetten ........................................................................................... 38
c. de terugwerkende kracht van de mildere strafwet ...................................................... 39
i. beginsel .................................................................................................................... 39
ii. toepassingsgebied ................................................................................................... 39
a. de afschaffing van een misdrijf ............................................................................ 39
b. de verlaging van de strafmaat`............................................................................. 39
c. de wetten die het toepassingsgebied van bestaande strafbaarstellingen beperken
................................................................................................................................. 39
iii. beperkingen/uitzonderingen --> geen retroactieve toepassing .............................. 39
a. nieuwe wetten die een oude wet over hetzelfde onderwerp vervangen met behoud
van strafbaarstelling ................................................................................................. 39
b. gelegenheidswetten en tijdelijke wetten .............................................................. 39
c. uitvoeringsreglementen ........................................................................................ 40
5 toepassing van de strafwet naar de persoon ...................................................................... 40
STRAFRECHT 3
, 1. gelijkheidsbeginsel en non-discriminatiebeginsel ......................................................... 40
2. strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen ............................................ 40
a. situering ...................................................................................................................... 40
b. argumenten in een discussie (strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rp) ............. 40
i. kan een rechtspersoon ‘opzettelijk’ handelen of ‘onachtzaam’ zijn? ...................... 40
ii. kan een rechtspersoon wel worden gestraft? .......................................................... 41
iii. strijdig met principe van de individuele strafrechtelijke persoonlijkheid?............ 41
iv. is het strafrecht een aangepast sanctioneringsmechanisme?.................................. 41
v. de rechten van de verdediging in strafzaken: ook toepasselijk op de rechtspersoon?
..................................................................................................................................... 41
c. strafrechtelijke verantwoordelijke rechtspersonen in het Belgisch strafrecht ............ 41
i. het principe van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen ....... 41
ii. welke rechtspersonen? ............................................................................................ 41
a. zowel publiekrechtelijke als privaatrechtelijke rechtspersonen........................... 41
b. ook (economische) groeperingen zonder rechtspersoonlijkheid ......................... 42
c. verenigingen die immuun blijven voor strafvervolging ...................................... 42
iii. voor welke misdrijven? ......................................................................................... 42
iv. de schuld bij rechtspersonen .................................................................................. 42
v. samenloop van verantwoordelijkheid ..................................................................... 42
vi. delegatie? ............................................................................................................... 43
vii. de administratieve en burgerlijke sanctionering van de rechtspersoon vòòr de
strafrechtelijke aansprakelijkheid 1999 ...................................................................... 43
a. administratieve sancties ....................................................................................... 43
b. burgerlijke sancties .............................................................................................. 43
c. de aanpak van rechtspersonen via de bepalingen inzake witwassen ................... 43
3. schuldonbekwamen ....................................................................................................... 43
4. schijnbare uitzonderingen: immuniteiten en voorrechten ............................................. 44
6 toepassing van de strafwet in de ruimte ............................................................................. 44
1. misdrijven op Belgisch grondgebied gepleegd .............................................................. 44
a. principe ....................................................................................................................... 44
b. bepaling van het Belgisch grondgebied ..................................................................... 44
i. het land ..................................................................................................................... 45
ii. de territoriale zee .................................................................................................... 45
iii. Belgische schepen.................................................................................................. 45
iv. het luchtruim .......................................................................................................... 45
v. Belgische geïmmatriculeerde (geregistreerde) vliegtuigen .................................... 45
c. de bepaling van de plaats van het misdrijf ................................................................. 45
i. lokaliseringtheorieën ................................................................................................ 45
ii. ubiquiteitsleer (in België) .................................................................................... 46
effectenleer/gevolgenleer (VS en GB) .................................................................... 46
iii. leer van de ondeelbaarheid (België) ................................................................... 46
iv. kanttekeningen .................................................................................................... 47
2. misdrijven in het buitenland gepleegd ........................................................................... 47
a. volkenrechtelijke aanknopingspunten bij extraterritoriale toepassing van de wet 47
i. het beschermingsbeginsel ........................................................................................ 47
ii. het actief personaliteitsbeginsel ........................................................................... 48
iii. het passief personaliteitsbeginsel ........................................................................ 48
iv. het universaliteitsbeginsel .................................................................................... 48
v. het vertegenwoordigingsbeginsel ......................................................................... 48
b. dubbele incriminatie ................................................................................................... 48
STRAFRECHT 4
1 Algemene inleiding .............................................................................................................. 15
1 definitie .............................................................................................................................. 15
2 historisch overzicht ............................................................................................................ 15
1. archaïsche stelsels ............................................................................................................ 15
2. de middeleeuwen ........................................................................................................... 16
a. het oud-Germaanse strafproces – accusatoir .............................................................. 16
b. het inquisitoire strafproces ......................................................................................... 16
3. de verlichting, het ‘revolutionair’ strafrecht en de codificaties van Napoleon.............. 17
a. de verlichting – 18e E ................................................................................................. 17
b. het ‘revolutionair’ strafrecht (1789-1800).................................................................. 17
c. codificaties van Napoleon (achteruitgang tov de vorige) ........................................... 17
i. de Code d’instruction criminelle (1808) .................................................................. 17
ii. de Code pénal (1810) .............................................................................................. 17
4. het huidige strafrecht in België ...................................................................................... 18
a. de Grondwet van 1830................................................................................................ 18
b. het Strafwetboek 1867 ................................................................................................ 18
c. het Wetboek van Strafvordering 1808 ........................................................................ 18
3 theorieën over strafrecht .................................................................................................... 18
1. inleiding ......................................................................................................................... 18
2. de klassieke leer (1e helft 19e E) .................................................................................... 19
a. achtergrond ................................................................................................................. 19
b. schuld en straf............................................................................................................. 19
c. doel en functie van de straf ......................................................................................... 19
3. de positivistische school en het sociaal verweer (2e helft 19e E) ................................... 19
a. achtergrond ................................................................................................................. 19
b. schuld en straf............................................................................................................. 20
c. doel en functie van de straf ......................................................................................... 20
4. het nieuw sociaal verweer (19e E, maar vooral op gang na WOII) ............................... 20
a. achtergrond ................................................................................................................. 20
b. schuld en straf............................................................................................................. 21
c. doel en functie van de straf ......................................................................................... 21
5. het neoclassicisme als reactie op positivisme en nieuw sociaal verweer ...................... 21
a. de Magna Charta op de helling? ................................................................................. 21
b. het nieuw realisme/ neoclassicisme............................................................................ 21
c. strekkingen binnen het nieuw realisme ...................................................................... 22
6. het voorstel van nieuw Strafwetboek............................................................................. 22
4 politieke dimensie van het strafrecht ................................................................................. 23
1. strafrecht en beleid......................................................................................................... 23
a. het beleid m.b.t. de strafbaarstelling ........................................................................... 23
i. wie beslist over de strafbaarstelling? ....................................................................... 23
ii. wat mag strafbaar worden gesteld?......................................................................... 23
b. het vervolgingsbeleid ................................................................................................. 24
i. wie vervolgt?............................................................................................................ 24
ii. met welke middelen? .............................................................................................. 25
iii. al dan niet vervolgen? ............................................................................................ 25
c. het sanctioneringsbeleid ............................................................................................. 25
STRAFRECHT 1
, i. welke straffen? ......................................................................................................... 25
ii. wie sanctioneert? .................................................................................................... 26
iii. beoordelingsvrijheid van de rechter: hoe ver? ....................................................... 26
d. het strafuitvoeringsbeleid ........................................................................................... 26
i. straffen, eens opgelegd: altijd uitvoeren? ................................................................ 26
ii. straffen vroegtijdig beëindigen? ............................................................................. 26
iii. rechterlijke controle op de strafuitvoering? ........................................................... 27
iv. moet het slachtoffer een ‘zeg’ hebben in de strafuitvoering? ................................ 27
5 bronnen van het straf(proces)recht .................................................................................... 27
1. de grondwet ................................................................................................................... 27
a. de fundamentele rechten ............................................................................................. 27
b. de bepalingen inzake de rechterlijke macht ............................................................... 27
c. strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers .................. 27
2. de wet ............................................................................................................................. 28
a. materieel strafrecht ..................................................................................................... 28
i. strafwetboek 1867 .................................................................................................... 28
ii. complementaire wetten ........................................................................................... 28
iii. bijzondere wetten ................................................................................................... 28
iv. verhouding tussen algemeen en bijzonder strafrecht: art. 100 Sw. ....................... 29
v. defederalisering van het strafrecht? ........................................................................ 29
b. strafprocesrecht (formeel strafrecht) .......................................................................... 29
i. wetboek van Strafvordering 1808 ............................................................................ 29
ii. complementaire wetten ........................................................................................... 29
iii. bijzondere wetten ................................................................................................... 30
iv. defederalisering van het strafprocesrecht? ............................................................. 30
v. gewoonte en gebruik ............................................................................................... 30
vi. ministeriële richtlijnen en omzendbrieven van het College van procureurs-generaal
..................................................................................................................................... 30
3. het internationaal recht .................................................................................................. 30
a. het volkenrecht ........................................................................................................... 30
b. de mensenrechten ....................................................................................................... 31
c. het internationaal strafrecht ........................................................................................ 31
i. algemeen .................................................................................................................. 31
ii. Europese Unie ......................................................................................................... 32
materieel strafrecht ................................................................................................................ 32
1 het legaliteitsbeginsel......................................................................................................... 32
1. begrip ............................................................................................................................. 32
2. betekenis van het begrip ‘wet’ ....................................................................................... 32
a. ‘wet’ ............................................................................................................................ 32
b. ‘krachtens een wet’..................................................................................................... 33
c. ‘krachtens de algemene door de beschaafde volkeren erkende rechtsbeginselen’ ..... 33
2 interpretatie van de strafwet .............................................................................................. 33
1. de letterlijke/strikte interpretatie van de strafwet .......................................................... 33
2. de teleologische interpretatie van de strafwet................................................................ 33
3. de verboden analogische interpretatie van de strafwet .................................................. 34
3 de strafwet en het EVRM.................................................................................................... 34
1. strafbaarstellingen strijdig met het EVRM .................................................................... 34
a. strafbaarstellingen strijdig met het vermoeden van onschuld .................................... 34
STRAFRECHT 2
, b. strafbaarstellingen strijdig met het recht op een eerlijk proces .................................. 34
c. strafbaarstellingen strijdig met het recht op privacy .................................................. 34
d. strafbaarstellingen strijdig met het recht op vrije meningsuiting en/of de
godsdienstvrijheid .......................................................................................................... 34
e. beperkingen ingevolge het gelijkheidsbeginsel (art. 10, 11 en 11bis Gw.) ................ 35
f. discriminalisering abortus en euthanasie: strijdig met recht op leven? ...................... 35
2. straffen strijdig met het EVRM ..................................................................................... 35
a. onmenselijke en vernederende straffen ...................................................................... 35
b. doodstraf ..................................................................................................................... 35
c. disproportionele straffen ............................................................................................. 35
d. straffen strijdig met het recht op eigendom ................................................................ 35
e. straffen in strijd met het gelijkheidsbeginsel .............................................................. 35
4 toepassing van de strafwet in de tijd .................................................................................. 36
1. de geldingsduur van de strafwet .................................................................................... 36
a. beginpunt .................................................................................................................... 36
b. eindpunt ...................................................................................................................... 36
i. opheffing door de wetgever ..................................................................................... 36
ii. opheffing door onbruik: in principe onmogelijk .................................................... 36
iii. vernietiging door het Grondwettelijk Hof ............................................................. 36
2. wetsconflicten in de tijd ................................................................................................. 36
a. begrip .......................................................................................................................... 36
b. de (strengere) strafwet kan niet retroactief worden toegepast.................................... 37
i. beginsel .................................................................................................................... 37
ii. toepassingsgebied ................................................................................................... 37
a. wetten waarbij een nieuw misdrijf in het leven wordt geroepen ......................... 37
b. wetten waarbij de straffen bepaald voor een reeds bestaand misdrijf worden
verzwaard................................................................................................................. 37
c. wetten die het toepassingsgebied van een reeds bestaande strafbaarstelling
uitbreiden ................................................................................................................. 37
d. wetten die het toepassingsgebied van reeds bestaande straffen uitbreiden ......... 37
e. wetten waarbij een nieuwe straf wordt ingevoerd ............................................... 38
f. wetten die de strafuitvoering verzwaren?............................................................. 38
iii. beperkingen/uitzonderingen --> wel retroactieve toepassing ............................... 38
a. niet-strafrechtelijke sancties ................................................................................ 38
b. procedurewetten................................................................................................... 38
c. interpretatieve wetten ........................................................................................... 38
c. de terugwerkende kracht van de mildere strafwet ...................................................... 39
i. beginsel .................................................................................................................... 39
ii. toepassingsgebied ................................................................................................... 39
a. de afschaffing van een misdrijf ............................................................................ 39
b. de verlaging van de strafmaat`............................................................................. 39
c. de wetten die het toepassingsgebied van bestaande strafbaarstellingen beperken
................................................................................................................................. 39
iii. beperkingen/uitzonderingen --> geen retroactieve toepassing .............................. 39
a. nieuwe wetten die een oude wet over hetzelfde onderwerp vervangen met behoud
van strafbaarstelling ................................................................................................. 39
b. gelegenheidswetten en tijdelijke wetten .............................................................. 39
c. uitvoeringsreglementen ........................................................................................ 40
5 toepassing van de strafwet naar de persoon ...................................................................... 40
STRAFRECHT 3
, 1. gelijkheidsbeginsel en non-discriminatiebeginsel ......................................................... 40
2. strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen ............................................ 40
a. situering ...................................................................................................................... 40
b. argumenten in een discussie (strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rp) ............. 40
i. kan een rechtspersoon ‘opzettelijk’ handelen of ‘onachtzaam’ zijn? ...................... 40
ii. kan een rechtspersoon wel worden gestraft? .......................................................... 41
iii. strijdig met principe van de individuele strafrechtelijke persoonlijkheid?............ 41
iv. is het strafrecht een aangepast sanctioneringsmechanisme?.................................. 41
v. de rechten van de verdediging in strafzaken: ook toepasselijk op de rechtspersoon?
..................................................................................................................................... 41
c. strafrechtelijke verantwoordelijke rechtspersonen in het Belgisch strafrecht ............ 41
i. het principe van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen ....... 41
ii. welke rechtspersonen? ............................................................................................ 41
a. zowel publiekrechtelijke als privaatrechtelijke rechtspersonen........................... 41
b. ook (economische) groeperingen zonder rechtspersoonlijkheid ......................... 42
c. verenigingen die immuun blijven voor strafvervolging ...................................... 42
iii. voor welke misdrijven? ......................................................................................... 42
iv. de schuld bij rechtspersonen .................................................................................. 42
v. samenloop van verantwoordelijkheid ..................................................................... 42
vi. delegatie? ............................................................................................................... 43
vii. de administratieve en burgerlijke sanctionering van de rechtspersoon vòòr de
strafrechtelijke aansprakelijkheid 1999 ...................................................................... 43
a. administratieve sancties ....................................................................................... 43
b. burgerlijke sancties .............................................................................................. 43
c. de aanpak van rechtspersonen via de bepalingen inzake witwassen ................... 43
3. schuldonbekwamen ....................................................................................................... 43
4. schijnbare uitzonderingen: immuniteiten en voorrechten ............................................. 44
6 toepassing van de strafwet in de ruimte ............................................................................. 44
1. misdrijven op Belgisch grondgebied gepleegd .............................................................. 44
a. principe ....................................................................................................................... 44
b. bepaling van het Belgisch grondgebied ..................................................................... 44
i. het land ..................................................................................................................... 45
ii. de territoriale zee .................................................................................................... 45
iii. Belgische schepen.................................................................................................. 45
iv. het luchtruim .......................................................................................................... 45
v. Belgische geïmmatriculeerde (geregistreerde) vliegtuigen .................................... 45
c. de bepaling van de plaats van het misdrijf ................................................................. 45
i. lokaliseringtheorieën ................................................................................................ 45
ii. ubiquiteitsleer (in België) .................................................................................... 46
effectenleer/gevolgenleer (VS en GB) .................................................................... 46
iii. leer van de ondeelbaarheid (België) ................................................................... 46
iv. kanttekeningen .................................................................................................... 47
2. misdrijven in het buitenland gepleegd ........................................................................... 47
a. volkenrechtelijke aanknopingspunten bij extraterritoriale toepassing van de wet 47
i. het beschermingsbeginsel ........................................................................................ 47
ii. het actief personaliteitsbeginsel ........................................................................... 48
iii. het passief personaliteitsbeginsel ........................................................................ 48
iv. het universaliteitsbeginsel .................................................................................... 48
v. het vertegenwoordigingsbeginsel ......................................................................... 48
b. dubbele incriminatie ................................................................................................... 48
STRAFRECHT 4
