RECHT EN DEONTOLOGIE
1. WAT IS RECHT?
WAT IS RECHT?
→ Het recht = onderwerp van journalistiek werk
→ Journalisten brengen dagelijks verslag uit over het recht : zaken die voor correctionele rechter komen,
assisenprocessen, persconferentie parket, faillissement uitgesproken door ondernemingsrechtbanken,
Europese weten,…
OBJECTIEF & SUBJECTIEF RECHT
• Objectief recht
→ = Geheel van rechtsregels en normen dat in een bepaalde samenleving op een bepaald tijdstip van
kracht is
→ Opgelegd door de overheid via wetten, decreten, besluiten, verdragen,…
→ Doel = maatschappij ordenen; via verbodsbepalingen, gebodsbepalingen & verlofbepalingen Met opmerkingen [RV1]: Bv niet aanzetten tot haat
→ (Aspirant-)journalisten hebben kennis vd verbodsbepalingen zoals verbod op aanzetten tot haat, omdat Met opmerkingen [RV2]: Bv aangfite doen van een
geboorte
ze zich hieraan moeten houden maar ook omdat ze geregeld berichten over mensen die ervan verdacht
worden dat niet te doen Met opmerkingen [RV3]: Je mag bv trouwen, maar dat
is niet verplicht
→ Europese wetten : voorzien beperkingen die bv opgelegd worden aan de big techbedrijven achter de
sociale media. Vb : Digital Services Act : verplicht bedrijven als X, Meta of Google om fake news te bannen
• Subjectief recht Met opmerkingen [RV4]: = mijn recht
→ = Omvat de rechten waarop een individu aanspraak kan maken, dankzij het bestaan van het objectieve
recht. Het gaat om politieke & burgerlijke rechten
→ Politieke rechten kan een individu opeisen vd overheid. Het gaat om politieke vrijheden, Met opmerkingen [RV5]: Bv vrijheid van meningsuiting,
participatierechten en sociaal-economische rechten. vrijheid van onderwijs
Met opmerkingen [RV6]: Bv gaan stemmen, kandidaat
→ Burgerlijke rechten kan een individu opeisen van een medeburger. Het gaat om zijn bij verkiezingen
persoonlijkheidsrechten, familierechten, zakelijke rechten, vorderingsrechten en intellectuele rechten.
Met opmerkingen [RV7]: Bv Recht op een uitkering,
gratis onderwijs
PRIVAAT EN PUBLIEK RECHT
Met opmerkingen [RV8]: Bv recht op het eigen lichaam,
• Privaat recht goede naam en eer, privacy,..
Met opmerkingen [RV9]: Bv rechten die voortvloeien
→ Regelt de verhoudingen tussen burgers onderling. uit huwelijk, ouderschap, voogdij,..
Het gaat om : Met opmerkingen [RV10]: Bv eigendomsrecht,
vruchtgebruik, erfdienstbaarheid,...
→ Burgerlijk recht : Burgerlijk Wetboek met o.m. bepalingen over personen (naam, woonplaats, huwelijk, Met opmerkingen [RV11]: Bv het recht om van iemand
eigendom,…) de uitvoering van een verbintenis te eisen
Met opmerkingen [RV12]: Bv auteursrecht,
→ Economisch recht : regels voor ondernemingen, vrije beroepen,… merkenrecht,...
→ Arbeidsrecht : betreft de verhouding tussen de (privé)werkgever en de werknemer
,→ Privaatrechtelijk procesrecht : regelt de organisatie en bevoegdheid van privaatrechtelijke
rechtscolleges
• Publiek recht
→ Regels de relatie tussen de burger en de overheid, de interne organisatie van de overheid
Het omvat
→ Grondwettelijk recht, vastgelegd in de Grondwet, met bepalingen over de inrichting van de staat
(federaal, gemeenschappen, gewesten,…), de organisatie van (delen van) de rechterlijke macht, de
grondrechten (bv vrijheid eredienst, meningsuiting, deelname verkiezingen,..)
→ Administratief recht : onteigening, ruimtelijke ordening, stedenbouw,..
→ Fiscaal recht : betreft de belastingen
→ Socialezekerheidsrecht : regels voor ziekte, arbeidsongevallen, werkloosheid, kinderbijslag,
pensioen,…
→ Strafrecht : het Strafwetboek bepaalt wat strafbaar is (een misdrijf is) en welke straf daarop van
toepassing is
→ Strafprocesrecht : waar wordt een strafprocedure gevoerd : politierechtbank, correctionele rechtbank,
het hof van assisen
NATIONAAL EN INTERNATIONAAL RECHT
• Nationaal recht
→ Van toepassing binnen de grenzen van een staat; een wet die gestemd wordt in de Kamer van
Volksvertegenwoordigers heeft betrekking op het hele grondgebied of iedereen die zich daar bevindt
→ Soms enkel van toepassing binnen 1 regio : Brusselse ordonnantie is enkel van toepassing in Brussels
Hoofdstedelijk gewest
→ Soms ook alleen maar voor één bepaalde bevolkingsgroep van toepassing : Vlaams decreet : enkel voor
wie deel uitmaakt vd Vlaamse Gemeenschap
• Internationaal recht
→ Overschrijdt nationale grenzen
→ Volkenrecht : gevolg van internationale verdragen tussen meerdere staten
→ Journalisten berichten geregeld over het Internationaal Strafhof of het Internationaal Gerechtshof Met opmerkingen [RV13]: Veroordeelt internationale
misdrijven, zoals volkenmoord of oorlogsmisdaden
→ Europees recht maakt deel uit van het internationaal recht : de regels die de Europese Unie uitvaardigt
Met opmerkingen [RV14]: Lost conflicten tussen
zijn bindend voor de lidstaten van de Unie staten op
,NIEUW STRAFWETBOEK
→ Strafwet bepaalt wat een misdrijf is en welke straf daarop van toepassing is
→ Is in ons land nog in grote mate gebaseerd op de Code Napoleon van begin 19 e eeuw
→ November 2022 : akkoord federale regering grondige hervorming Strafwetboek
→ Februari 2024 : nieuw Strafwetboek goedgekeurd door parlement
→ Opvallend : “ecocide” wordt opgenomen in strafwet, zwaardere straffen voor wie
gezondheidsmedewerkers, politiemensen of journalisten belaagt
→ Het segment seksueel strafrecht was al aangepast op 1 juni 2022 : strengere straffen voor verkrachting
• Artikel VRTNWS
Samenvatting : Zo ziet het nieuwe Strafwetboek eruit
-Waarom was er een nieuw Strafwetboek nodig?
→ Het oude kwam uit 1867 en was gebaseerd op de Code Napoleon, het was verouderd
→ Het gebruikte achterhaalde begrippen en onevenwichtige straffen, zoals een strengere bestraffing voor
diefstal dan voor verkrachting
→ Het koppelde automatisch elke misdaad aan gevangenisstraf en boete, terwijl dat niet altijd de beste
aanpak is
→ Door talloze wijzigingen in de afgelopen 150 jaar was het wetboek ook een complex kluwen geworden
-Hoe is dat nieuwe Strafwetboek de voorbije jaren op poten gezet?
→ Basis werd gelegd vanaf 2015 onder minister Koen Geens, die een commissie van strafrechtexperten
oprichtte
→ Minister Vincent Van Quickenborne stelde deze experten opnieuw aan, waarna zij Boek 1 en Boek 2 Met opmerkingen [RV15]: Algemene bepalingen
herschreven
Met opmerkingen [RV16]: Misdrijven en straffen
→ Na goedkeuring door de ministerraad en het parlement wordt de wet binnenkort gepubliceerd in het
Belgisch Staatsblad
→ Het nieuwe systeem treedt over 2 jaar in werking
-Hoe zijn misdrijven en straffen voortaan opgevat?
→ 8 niveaus om de zwaarte van een misdrijf en de bijhorende straf te bepalen
→ Misdrijven van niveau 8 en sommige uit niveau 7 met dodelijke slachtoffers komen voor assisen
→ Verzwarende elementen kunnen het strafniveau verhogen bv verkrachting van minderjarigen
→ Gevangenisstraf wordt niet langer als standaardoplossing gezien : rechters krijgen meer flexibiliteit om
een straf op maat op te leggen, rekening houdend met dader, slachtoffer en samenleving
→ Mogelijke straffen : probatiestraffen, beroepsverboden tot verplichte behandelingen
, → Straffen worden zwaarder naarmate het misdrijf ernstiger is, met extra verzwaring voor veelplegers en
recidivisten
-Voor welke feiten zijn er nieuwe straffen of zijn die zwaarder geworden?
→ Seksueel strafrecht : Toestemming staat centraal, en straffen voor seksueel geweld zijn verhoogd
(verkrachting nu minstens 5 tot 10 jaar cel).
→ Intrafamiliaal geweld : Zwaardere straffen voor foltering en onmenselijke behandeling binnen gezinnen.
→ Discriminatie : Een discriminerende drijfveer geldt als verzwarende factor.
→ Ecocide: Ernstige milieuschade bestraft met 15 tot 20 jaar cel.
→ Aanzetten tot zelfdoding: Zowel psychische als materiële hulp strafbaar.
→ Terrorisme: Strengere straffen (deelname aan een terroristische groepering: 5 tot 10 jaar cel).
→ Geweld tegen maatschappelijke functies: Verhoogt de strafmaat met 1 niveau.
→ Spionage en buitenlandse inmenging: Zwaarder bestraft.
→ Nieuwe misdrijven: Lijkschennis, binnendringen in voertuigen, pedofiliehandboeken, voorwerpen over
gevangenismuren gooien en auto’s met verborgen ruimtes zijn nu strafbaar.
-Voor welke feiten zijn straffen lichter geworden of verdwenen?
→Majesteitsschennis leidt niet langer tot celstraf
→Sekswerk is uit het strafrecht gehaald
→ Verouderde misdrijven geschrapt, bv adellijke titels onterecht toekennen, ordeverstoring op markten of
graanhallen en bedrog bij muntgewichten
1. WAT IS RECHT?
WAT IS RECHT?
→ Het recht = onderwerp van journalistiek werk
→ Journalisten brengen dagelijks verslag uit over het recht : zaken die voor correctionele rechter komen,
assisenprocessen, persconferentie parket, faillissement uitgesproken door ondernemingsrechtbanken,
Europese weten,…
OBJECTIEF & SUBJECTIEF RECHT
• Objectief recht
→ = Geheel van rechtsregels en normen dat in een bepaalde samenleving op een bepaald tijdstip van
kracht is
→ Opgelegd door de overheid via wetten, decreten, besluiten, verdragen,…
→ Doel = maatschappij ordenen; via verbodsbepalingen, gebodsbepalingen & verlofbepalingen Met opmerkingen [RV1]: Bv niet aanzetten tot haat
→ (Aspirant-)journalisten hebben kennis vd verbodsbepalingen zoals verbod op aanzetten tot haat, omdat Met opmerkingen [RV2]: Bv aangfite doen van een
geboorte
ze zich hieraan moeten houden maar ook omdat ze geregeld berichten over mensen die ervan verdacht
worden dat niet te doen Met opmerkingen [RV3]: Je mag bv trouwen, maar dat
is niet verplicht
→ Europese wetten : voorzien beperkingen die bv opgelegd worden aan de big techbedrijven achter de
sociale media. Vb : Digital Services Act : verplicht bedrijven als X, Meta of Google om fake news te bannen
• Subjectief recht Met opmerkingen [RV4]: = mijn recht
→ = Omvat de rechten waarop een individu aanspraak kan maken, dankzij het bestaan van het objectieve
recht. Het gaat om politieke & burgerlijke rechten
→ Politieke rechten kan een individu opeisen vd overheid. Het gaat om politieke vrijheden, Met opmerkingen [RV5]: Bv vrijheid van meningsuiting,
participatierechten en sociaal-economische rechten. vrijheid van onderwijs
Met opmerkingen [RV6]: Bv gaan stemmen, kandidaat
→ Burgerlijke rechten kan een individu opeisen van een medeburger. Het gaat om zijn bij verkiezingen
persoonlijkheidsrechten, familierechten, zakelijke rechten, vorderingsrechten en intellectuele rechten.
Met opmerkingen [RV7]: Bv Recht op een uitkering,
gratis onderwijs
PRIVAAT EN PUBLIEK RECHT
Met opmerkingen [RV8]: Bv recht op het eigen lichaam,
• Privaat recht goede naam en eer, privacy,..
Met opmerkingen [RV9]: Bv rechten die voortvloeien
→ Regelt de verhoudingen tussen burgers onderling. uit huwelijk, ouderschap, voogdij,..
Het gaat om : Met opmerkingen [RV10]: Bv eigendomsrecht,
vruchtgebruik, erfdienstbaarheid,...
→ Burgerlijk recht : Burgerlijk Wetboek met o.m. bepalingen over personen (naam, woonplaats, huwelijk, Met opmerkingen [RV11]: Bv het recht om van iemand
eigendom,…) de uitvoering van een verbintenis te eisen
Met opmerkingen [RV12]: Bv auteursrecht,
→ Economisch recht : regels voor ondernemingen, vrije beroepen,… merkenrecht,...
→ Arbeidsrecht : betreft de verhouding tussen de (privé)werkgever en de werknemer
,→ Privaatrechtelijk procesrecht : regelt de organisatie en bevoegdheid van privaatrechtelijke
rechtscolleges
• Publiek recht
→ Regels de relatie tussen de burger en de overheid, de interne organisatie van de overheid
Het omvat
→ Grondwettelijk recht, vastgelegd in de Grondwet, met bepalingen over de inrichting van de staat
(federaal, gemeenschappen, gewesten,…), de organisatie van (delen van) de rechterlijke macht, de
grondrechten (bv vrijheid eredienst, meningsuiting, deelname verkiezingen,..)
→ Administratief recht : onteigening, ruimtelijke ordening, stedenbouw,..
→ Fiscaal recht : betreft de belastingen
→ Socialezekerheidsrecht : regels voor ziekte, arbeidsongevallen, werkloosheid, kinderbijslag,
pensioen,…
→ Strafrecht : het Strafwetboek bepaalt wat strafbaar is (een misdrijf is) en welke straf daarop van
toepassing is
→ Strafprocesrecht : waar wordt een strafprocedure gevoerd : politierechtbank, correctionele rechtbank,
het hof van assisen
NATIONAAL EN INTERNATIONAAL RECHT
• Nationaal recht
→ Van toepassing binnen de grenzen van een staat; een wet die gestemd wordt in de Kamer van
Volksvertegenwoordigers heeft betrekking op het hele grondgebied of iedereen die zich daar bevindt
→ Soms enkel van toepassing binnen 1 regio : Brusselse ordonnantie is enkel van toepassing in Brussels
Hoofdstedelijk gewest
→ Soms ook alleen maar voor één bepaalde bevolkingsgroep van toepassing : Vlaams decreet : enkel voor
wie deel uitmaakt vd Vlaamse Gemeenschap
• Internationaal recht
→ Overschrijdt nationale grenzen
→ Volkenrecht : gevolg van internationale verdragen tussen meerdere staten
→ Journalisten berichten geregeld over het Internationaal Strafhof of het Internationaal Gerechtshof Met opmerkingen [RV13]: Veroordeelt internationale
misdrijven, zoals volkenmoord of oorlogsmisdaden
→ Europees recht maakt deel uit van het internationaal recht : de regels die de Europese Unie uitvaardigt
Met opmerkingen [RV14]: Lost conflicten tussen
zijn bindend voor de lidstaten van de Unie staten op
,NIEUW STRAFWETBOEK
→ Strafwet bepaalt wat een misdrijf is en welke straf daarop van toepassing is
→ Is in ons land nog in grote mate gebaseerd op de Code Napoleon van begin 19 e eeuw
→ November 2022 : akkoord federale regering grondige hervorming Strafwetboek
→ Februari 2024 : nieuw Strafwetboek goedgekeurd door parlement
→ Opvallend : “ecocide” wordt opgenomen in strafwet, zwaardere straffen voor wie
gezondheidsmedewerkers, politiemensen of journalisten belaagt
→ Het segment seksueel strafrecht was al aangepast op 1 juni 2022 : strengere straffen voor verkrachting
• Artikel VRTNWS
Samenvatting : Zo ziet het nieuwe Strafwetboek eruit
-Waarom was er een nieuw Strafwetboek nodig?
→ Het oude kwam uit 1867 en was gebaseerd op de Code Napoleon, het was verouderd
→ Het gebruikte achterhaalde begrippen en onevenwichtige straffen, zoals een strengere bestraffing voor
diefstal dan voor verkrachting
→ Het koppelde automatisch elke misdaad aan gevangenisstraf en boete, terwijl dat niet altijd de beste
aanpak is
→ Door talloze wijzigingen in de afgelopen 150 jaar was het wetboek ook een complex kluwen geworden
-Hoe is dat nieuwe Strafwetboek de voorbije jaren op poten gezet?
→ Basis werd gelegd vanaf 2015 onder minister Koen Geens, die een commissie van strafrechtexperten
oprichtte
→ Minister Vincent Van Quickenborne stelde deze experten opnieuw aan, waarna zij Boek 1 en Boek 2 Met opmerkingen [RV15]: Algemene bepalingen
herschreven
Met opmerkingen [RV16]: Misdrijven en straffen
→ Na goedkeuring door de ministerraad en het parlement wordt de wet binnenkort gepubliceerd in het
Belgisch Staatsblad
→ Het nieuwe systeem treedt over 2 jaar in werking
-Hoe zijn misdrijven en straffen voortaan opgevat?
→ 8 niveaus om de zwaarte van een misdrijf en de bijhorende straf te bepalen
→ Misdrijven van niveau 8 en sommige uit niveau 7 met dodelijke slachtoffers komen voor assisen
→ Verzwarende elementen kunnen het strafniveau verhogen bv verkrachting van minderjarigen
→ Gevangenisstraf wordt niet langer als standaardoplossing gezien : rechters krijgen meer flexibiliteit om
een straf op maat op te leggen, rekening houdend met dader, slachtoffer en samenleving
→ Mogelijke straffen : probatiestraffen, beroepsverboden tot verplichte behandelingen
, → Straffen worden zwaarder naarmate het misdrijf ernstiger is, met extra verzwaring voor veelplegers en
recidivisten
-Voor welke feiten zijn er nieuwe straffen of zijn die zwaarder geworden?
→ Seksueel strafrecht : Toestemming staat centraal, en straffen voor seksueel geweld zijn verhoogd
(verkrachting nu minstens 5 tot 10 jaar cel).
→ Intrafamiliaal geweld : Zwaardere straffen voor foltering en onmenselijke behandeling binnen gezinnen.
→ Discriminatie : Een discriminerende drijfveer geldt als verzwarende factor.
→ Ecocide: Ernstige milieuschade bestraft met 15 tot 20 jaar cel.
→ Aanzetten tot zelfdoding: Zowel psychische als materiële hulp strafbaar.
→ Terrorisme: Strengere straffen (deelname aan een terroristische groepering: 5 tot 10 jaar cel).
→ Geweld tegen maatschappelijke functies: Verhoogt de strafmaat met 1 niveau.
→ Spionage en buitenlandse inmenging: Zwaarder bestraft.
→ Nieuwe misdrijven: Lijkschennis, binnendringen in voertuigen, pedofiliehandboeken, voorwerpen over
gevangenismuren gooien en auto’s met verborgen ruimtes zijn nu strafbaar.
-Voor welke feiten zijn straffen lichter geworden of verdwenen?
→Majesteitsschennis leidt niet langer tot celstraf
→Sekswerk is uit het strafrecht gehaald
→ Verouderde misdrijven geschrapt, bv adellijke titels onterecht toekennen, ordeverstoring op markten of
graanhallen en bedrog bij muntgewichten
