NW OPSOMMINGS
GRAAD 9
Hierdie werk is die intelektuele eiendom van opsommings.com
Dit mag nie versprei word nie.
KOPIEREG VOORBEHOU @2020
, NW Opsommings
Graad 9
1. Die Mikroskoop
Mikroskoop: ’n apparaat wat ons in staat stel om baie klein voorwerpe te sien.
(vergroot materiale)
– Ligmikroskope: gebruik verskeie glaslense wat ligstrale op klein voorwerpe
konsentreer, vergroot en fokus.
- Elektroniese mikroskope: konsentreer elektroniese strale op ’n klein voorwerp.
(elektronbundel in pleks van ligbundel)
oogstuk
hoofbuis
grofstelknop
arm
monteerblad
fynstelknop neusstuk
monteerblad
objektieflense
klamp
monteerblad
monteerblad
iris-diafragma
spieel
monteerblad
voetstuk
monteerblad
1.1 Hoe om ‘n mikroskoop te gebruik.
1. Dra altyd met 2 hande en sit op ’n plat oppervlak.
2. Maak lense met sneespapier skoon.
3. Draai opjektieflens totdat kleinste lens (laagste vergroting) oor middel van
monteerblad is.
4. Kyk deur oogstuk en beweeg lig totdat alles helder is.
,6. Iris-diafragma beheer hoeveelheid lig wat op voorwerp skyn en deurgaan.
Kondensor fokus ligstrale op voorwerp.
7. Plaas voorwerpglasie op monteerblad en maak dit vas met die klampe.
(Middel)
8. Kyk van kant af en draai grofstelknop af sodat objektieflens naby
monteerblad is.
9. Kyk deur oogstuk en draai grofstelknop op todat voorwerp weer in fokus is.
10. Indien nodig, gebruik fynstelknop om moster duideliker in fokus te bring.
11. Hoer vergroting: fokus onder lae vergroting, swaai sterker objektieflens tot
reg bokant monster. Gebruik fynstelknop om voorwerp in fokus te bring.
2. Die struktuur van ’n sel
- Miljoene selle in groot liggame
- Party organismes so klein = net een sel
- Selle in liggaam wissel in grootte, struktuur en funksie
- Almal selfde basiese struktuur
Plant en dierselle besit gewoonlik ’n:
Selmembraan
Sitoplasma
Selkern
Organelle soos Mitochondria en Chloroplaste
- Plantsel word deur selwand omring.
- Rooibloedliggaaampie nie ware sel, want het nie selkern nie.
2.1 Die Selmembraan
Selmembraan: die buitenste laag van die lewende deel van ’n sel
- omsluit inhoud van sel
- baie dun laag (by plantselle nie maklik sigbaar, want dit le teen selwand)
- bestaan uit proteine en vette
Belangrik:
- sorg dat inhoud binne bly
, - reguleer in- en- uit beweging van sekere stowwe (differensieel deurlaatbaar)
2.2 Die Sitoplasma
- vorm grootste deel van inhoud van sel
- binne selmembraan gelee en omring die selkern
- jellyagtige stof wat uit water en ander opgeloste stowwe bestaan
- honderde chemiese reaksies vind in sitoplasma plaas
- reaksies verantwoordelik vir metabolisme
- organelle ook in sitoplasma
- organelle: vakuole, chloroplaste en mitchondria
- selkern ook organel (maklikste sigbaar)
Metabolisme: die somtotaal van al die chemiese reaksies wat in selle van
organsimes plaasvind
Chloroplaste: ’n organel in ’n plantsel wat chlorofil bevat
Mitchondria: die organelle wat in die sitoplasma van selle gevind word en die
setel van die proses van selrespirasie is. Ook kragsentrale.
GRAAD 9
Hierdie werk is die intelektuele eiendom van opsommings.com
Dit mag nie versprei word nie.
KOPIEREG VOORBEHOU @2020
, NW Opsommings
Graad 9
1. Die Mikroskoop
Mikroskoop: ’n apparaat wat ons in staat stel om baie klein voorwerpe te sien.
(vergroot materiale)
– Ligmikroskope: gebruik verskeie glaslense wat ligstrale op klein voorwerpe
konsentreer, vergroot en fokus.
- Elektroniese mikroskope: konsentreer elektroniese strale op ’n klein voorwerp.
(elektronbundel in pleks van ligbundel)
oogstuk
hoofbuis
grofstelknop
arm
monteerblad
fynstelknop neusstuk
monteerblad
objektieflense
klamp
monteerblad
monteerblad
iris-diafragma
spieel
monteerblad
voetstuk
monteerblad
1.1 Hoe om ‘n mikroskoop te gebruik.
1. Dra altyd met 2 hande en sit op ’n plat oppervlak.
2. Maak lense met sneespapier skoon.
3. Draai opjektieflens totdat kleinste lens (laagste vergroting) oor middel van
monteerblad is.
4. Kyk deur oogstuk en beweeg lig totdat alles helder is.
,6. Iris-diafragma beheer hoeveelheid lig wat op voorwerp skyn en deurgaan.
Kondensor fokus ligstrale op voorwerp.
7. Plaas voorwerpglasie op monteerblad en maak dit vas met die klampe.
(Middel)
8. Kyk van kant af en draai grofstelknop af sodat objektieflens naby
monteerblad is.
9. Kyk deur oogstuk en draai grofstelknop op todat voorwerp weer in fokus is.
10. Indien nodig, gebruik fynstelknop om moster duideliker in fokus te bring.
11. Hoer vergroting: fokus onder lae vergroting, swaai sterker objektieflens tot
reg bokant monster. Gebruik fynstelknop om voorwerp in fokus te bring.
2. Die struktuur van ’n sel
- Miljoene selle in groot liggame
- Party organismes so klein = net een sel
- Selle in liggaam wissel in grootte, struktuur en funksie
- Almal selfde basiese struktuur
Plant en dierselle besit gewoonlik ’n:
Selmembraan
Sitoplasma
Selkern
Organelle soos Mitochondria en Chloroplaste
- Plantsel word deur selwand omring.
- Rooibloedliggaaampie nie ware sel, want het nie selkern nie.
2.1 Die Selmembraan
Selmembraan: die buitenste laag van die lewende deel van ’n sel
- omsluit inhoud van sel
- baie dun laag (by plantselle nie maklik sigbaar, want dit le teen selwand)
- bestaan uit proteine en vette
Belangrik:
- sorg dat inhoud binne bly
, - reguleer in- en- uit beweging van sekere stowwe (differensieel deurlaatbaar)
2.2 Die Sitoplasma
- vorm grootste deel van inhoud van sel
- binne selmembraan gelee en omring die selkern
- jellyagtige stof wat uit water en ander opgeloste stowwe bestaan
- honderde chemiese reaksies vind in sitoplasma plaas
- reaksies verantwoordelik vir metabolisme
- organelle ook in sitoplasma
- organelle: vakuole, chloroplaste en mitchondria
- selkern ook organel (maklikste sigbaar)
Metabolisme: die somtotaal van al die chemiese reaksies wat in selle van
organsimes plaasvind
Chloroplaste: ’n organel in ’n plantsel wat chlorofil bevat
Mitchondria: die organelle wat in die sitoplasma van selle gevind word en die
setel van die proses van selrespirasie is. Ook kragsentrale.
