SPSS - Stappenplan
STATISTIEK IV – MULTIVARIATE DATA-ANALYSE
Rosemarijn Lieve A Schoonjans
VUB
,Inhoud
Inleiding ..............................................................................................................................................4
1. Data inlezen ............................................................................................................................5
2. Dataverkenning .......................................................................................................................7
2.1 Analyse missing data ..................................................................................................................7
2.1.1 Visuele inspectie ..................................................................................................................7
2.1.2 Missing Values omzetten .......................................................................................................9
2.1.3 Little’s MCAR test ............................................................................................................... 11
2.2. Handige zaken in je data .......................................................................................................... 13
2.3 Welke analyse uitvoeren?.......................................................................................................... 14
3. Enkelvoudige Regressie ......................................................................................................... 16
3.1 Belangrijke assumpties bij enkelvoudige regressie (visueel na te gaan) ........................................ 16
3.2. Regressie uitvoeren ................................................................................................................. 16
3.3. Output interpreteren ................................................................................................................ 17
4. Meervoudige Regressie .......................................................................................................... 19
4.1 Assumpties meervoudige regressie ........................................................................................... 19
4.1.1. Visuele analyse data .......................................................................................................... 19
4.1.2. Dummy variabelen ............................................................................................................. 19
4.1.3. Assumpties na analyse nakijken ......................................................................................... 20
4.1.4 Transformatie indien assumptie(s) niet voldaan .................................................................... 27
4.2. Uitvoeren Meervoudige Regressie ............................................................................................. 29
4.3 Output MR ............................................................................................................................... 30
4.4. APA rapportering MR ................................................................................................................ 39
4.5. Extra’s MR ............................................................................................................................... 39
4.5.1. Invullen van de regressierechte met x-waarden (OV): ........................................................... 39
4.5.2. BI geven ............................................................................................................................ 40
4.5.3. Centreren van variabelen rond hun gemiddeldes ............................................................. 40
5. Logistische Regressie ............................................................................................................ 43
5.1 Binaire variabelen creëren ........................................................................................................ 43
5.2 Kans en Odds berekenen .......................................................................................................... 43
5.3 Kansen en odds bespreken: ...................................................................................................... 46
5.4. Logistische regressie uitvoeren ................................................................................................ 47
5.4.1 Backward LR ...................................................................................................................... 47
5.4.2 Forward model (LR) ............................................................................................................. 49
5.5 Handmatige oefening: Kruistabel .............................................................................................. 52
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 1
,6. One Way ANOVA ......................................................................................................................... 53
6.1 ANOVA uitvoeren ...................................................................................................................... 53
6.1.1 Algemene ANOVA ............................................................................................................... 53
6.1.2 Output One Way ANOVA ..................................................................................................... 54
6.2 Assumpties .............................................................................................................................. 55
6.2.1 Normaliteit (One Way ANOVA) ............................................................................................. 55
6.2.2 Homogeniteit (One Way ANOVA) .......................................................................................... 57
6.3 Contrasten ............................................................................................................................... 57
6.3.1 A priori hypotheses ............................................................................................................. 57
6.3.2 Contrasten invoeren in SPSS: .............................................................................................. 58
6.4. Post Hoc testen ....................................................................................................................... 59
6.5 Handmatige oefening: .............................................................................................................. 61
6.5.1 Partiële eta berekenen ........................................................................................................ 61
6.5.2 ANOVA Tabel aanvullen ....................................................................................................... 61
6.5.3 Contrasten berekenen ........................................................................................................ 62
7. 2-factor ANOVA ..................................................................................................................... 62
7.1. Uitvoeren Factoriële ANOVA..................................................................................................... 62
7.2 Output Two way ANOVA ............................................................................................................ 65
8. Repeated Measures ANOVA + Mixed Design ............................................................................ 70
8.1 Repeated Measures ANOVA ...................................................................................................... 70
8.1.1 Verschil wide en long format ................................................................................................ 70
8.1.2 Uitvoeren RM ANOVA .......................................................................................................... 70
8.1.3 Assumpties RM ANOVA ....................................................................................................... 72
8.1.4 Output RM ANOVA .............................................................................................................. 74
8.2 Mixed Design ANOVA ................................................................................................................ 76
8.2.1 Uitvoeren Mixed Design ANOVA ........................................................................................... 76
8.2.2 Output Mixed ANOVA .......................................................................................................... 78
9. PCA ...................................................................................................................................... 82
9.1 Wanneer gebruik je PCA? .......................................................................................................... 82
9.2 PCA uitvoeren .......................................................................................................................... 83
9.2.1 Correlaties bekijken (al een eerste analyse) .......................................................................... 83
9.2.2 PCA uitvoeren ..................................................................................................................... 84
9.2.3 Output PCA (orthogonale rotatie) ......................................................................................... 86
9.2.4 Output PCA (Oblieke rotatie) ............................................................................................... 89
9.3. Handmatige oefeningen ........................................................................................................... 91
9.3.1 Berekenen communialiteit: ................................................................................................. 91
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 2
, 9.3.2 Berekenen eigenwaarde (componentladingen): .................................................................... 91
10. Clusteranalyse ...................................................................................................................... 92
10.1 Clusters uitvoeren .................................................................................................................. 92
10.2 Output cluster ........................................................................................................................ 95
10.2.1 Dendogram ...................................................................................................................... 95
10.2.2 tabel ................................................................................................................................ 96
10.2.3 APA rapportage Cluster ..................................................................................................... 96
10.3 Handmatige oefeningen .......................................................................................................... 97
Slot ................................................................................................................................................... 98
Referenties ........................................................................................................................................ 98
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 3
, Inleiding
Deze handleiding is ontwikkeld ter ondersteuning van medestudenten bij het analyseren van
multivariate data in het kader van het vak Statistiek IV. Het doel van dit stappenplan is om een
gestructureerde en toegankelijke leidraad te bieden voor het uitvoeren van statistische analyses in SPSS,
waarbij de nadruk ligt op helderheid, toepasbaarheid en consistentie met de theorie uit het vak.
Door het volgen van dit stappenplan kunnen studenten stap voor stap kennismaken met de praktische
toepassing van multivariate analysetechnieken, zoals deze behandeld worden in de colleges en het
studiemateriaal. De opbouw van het document sluit aan bij de logische volgorde van een kwantitatieve
onderzoeksopzet: van het voorbereiden van de dataset tot het interpreteren van de output.
Deze bundel is bedoeld als aanvulling op de reguliere lesstof en is niet bedoeld ter vervanging van
literatuur of colleges. Hopelijk draagt dit document bij aan een beter begrip van de analysemethoden en
een efficiëntere verwerking van statistische opdrachten binnen SPSS. Deze handleiding is uitsluitend
bedoeld voor persoonlijk gebruik binnen het kader van de opleiding. Het is niet toegestaan om dit document
zonder toestemming te verspreiden, te kopiëren of op andere wijze openbaar te maken.
Hoewel deze handleiding met grote zorg is samengesteld, kunnen er onbedoeld onjuistheden of
onnauwkeurigheden in de inhoud voorkomen. Het gebruik van dit document is dan ook geheel op eigen
verantwoordelijkheid. Indien fouten worden opgemerkt, wordt het ten zeerste gewaardeerd als deze worden
gemeld, zodat correcties of verbeteringen kunnen worden aangebracht in toekomstige versies.
Auteur: Rosemarijn Schoonjans
Datum: 30 mei 2025
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 4
, 1. Data inlezen
Kies de juiste file: CSV Data (.csv) of Tekst Data (.txt)
➢ Vink aan: First Line … ; Remove leading …. ; Remove trailing ….
➢ Zet “Delimiter between values’ correct = welk teken is er tussen de verschillende data om
onderscheid te maken? In dit geval: “Comma”
➢ Zet “Decimal symbol” correct = welk teken wordt er gebruik als decimaal symbool (achter de
komma)? In dit geval: “Period”
➢ Klik sowieso op “Advance Options (Text Wizard)”, dan kan je de variabelen op String of Numeric
zetten.
➢ Geen paniek bij het uploaden van een .txt: je gaat meteen naar “Advance Options”. Duidt in de
stappen alle zaken aan zoals hierboven vermeld (First Line, Remove leading, Remove trailing,
juiste delimiter, juiste decimal, tekst qualifier altijd op “Double Quote”)
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 5
, ➢ Selecteer de variabelen (shift of ctrl) die je als “Numeric” (interval-ratio) wenst en duid “Numeric”
aan bij “Data format:”
➢ Normaal gaan ze automatisch, maar als je veel missing data hebt, kan dit problemen geven als je
het achteraf wijzigt in bijvoorbeeld Variable View (dit komt niet in dit stappenplan voor omdat dit
niet complex is)
➢ Voor het examen is het belangrijk dat je deze stap ook in je syntax kleeft, dus duid aan bij “Would
you like to paste the syntax?” Yes (vergeet zeker niet om daarna de syntax te “runnen”)
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 6
, 2. Dataverkenning
2.1 Analyse missing data
2.1.1 Visuele inspectie
Dit kan bijvoorbeeld met een Boxplot: Graphs > Boxplot
Opgelet: indien je slechts voor een bepaalde personen/condities/… moet kijken naar de Boxplot (zie
vraag), kan je kiezen voor Select Cases (Data > Select Cases) (zie S2 en S3)
De verschillende opties uitgelegd:
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 7
,Dit is Simple + Seperate variables
Bij Options laat je Exclude listwise staan.
Je vindt in je output % missing cases. In dit geval: 0%, maar 0 jaar life_exp_2023 is waarschijnlijk
incorrecte data (codeerfout). We kiezen dus om dit op missing value te zetten. Dit toont het belang aan
van een visuele check.
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 8
, 2.1.2 Missing Values omzetten
Als je data incorrecte waarden geeft, kan je die omzetten. Er zijn verschillende manieren afhankelijk van
welke missingness je hebt.
a) Onrealistische waarden
Je gaat waarden zoals 0 of 300 (verwachte leeftijd) omzetten naar missing data:
Aan de linker kant kies je welke waarden je wenst te wijzigen
Aan de rechter kant kies je voor “system-missing”. Op die manier zal hij de waarden die je opgeeft
aangeven als missing value en dus niet meerekenen in je analyse.
b) NA in je String (tekst) variabele
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 9
STATISTIEK IV – MULTIVARIATE DATA-ANALYSE
Rosemarijn Lieve A Schoonjans
VUB
,Inhoud
Inleiding ..............................................................................................................................................4
1. Data inlezen ............................................................................................................................5
2. Dataverkenning .......................................................................................................................7
2.1 Analyse missing data ..................................................................................................................7
2.1.1 Visuele inspectie ..................................................................................................................7
2.1.2 Missing Values omzetten .......................................................................................................9
2.1.3 Little’s MCAR test ............................................................................................................... 11
2.2. Handige zaken in je data .......................................................................................................... 13
2.3 Welke analyse uitvoeren?.......................................................................................................... 14
3. Enkelvoudige Regressie ......................................................................................................... 16
3.1 Belangrijke assumpties bij enkelvoudige regressie (visueel na te gaan) ........................................ 16
3.2. Regressie uitvoeren ................................................................................................................. 16
3.3. Output interpreteren ................................................................................................................ 17
4. Meervoudige Regressie .......................................................................................................... 19
4.1 Assumpties meervoudige regressie ........................................................................................... 19
4.1.1. Visuele analyse data .......................................................................................................... 19
4.1.2. Dummy variabelen ............................................................................................................. 19
4.1.3. Assumpties na analyse nakijken ......................................................................................... 20
4.1.4 Transformatie indien assumptie(s) niet voldaan .................................................................... 27
4.2. Uitvoeren Meervoudige Regressie ............................................................................................. 29
4.3 Output MR ............................................................................................................................... 30
4.4. APA rapportering MR ................................................................................................................ 39
4.5. Extra’s MR ............................................................................................................................... 39
4.5.1. Invullen van de regressierechte met x-waarden (OV): ........................................................... 39
4.5.2. BI geven ............................................................................................................................ 40
4.5.3. Centreren van variabelen rond hun gemiddeldes ............................................................. 40
5. Logistische Regressie ............................................................................................................ 43
5.1 Binaire variabelen creëren ........................................................................................................ 43
5.2 Kans en Odds berekenen .......................................................................................................... 43
5.3 Kansen en odds bespreken: ...................................................................................................... 46
5.4. Logistische regressie uitvoeren ................................................................................................ 47
5.4.1 Backward LR ...................................................................................................................... 47
5.4.2 Forward model (LR) ............................................................................................................. 49
5.5 Handmatige oefening: Kruistabel .............................................................................................. 52
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 1
,6. One Way ANOVA ......................................................................................................................... 53
6.1 ANOVA uitvoeren ...................................................................................................................... 53
6.1.1 Algemene ANOVA ............................................................................................................... 53
6.1.2 Output One Way ANOVA ..................................................................................................... 54
6.2 Assumpties .............................................................................................................................. 55
6.2.1 Normaliteit (One Way ANOVA) ............................................................................................. 55
6.2.2 Homogeniteit (One Way ANOVA) .......................................................................................... 57
6.3 Contrasten ............................................................................................................................... 57
6.3.1 A priori hypotheses ............................................................................................................. 57
6.3.2 Contrasten invoeren in SPSS: .............................................................................................. 58
6.4. Post Hoc testen ....................................................................................................................... 59
6.5 Handmatige oefening: .............................................................................................................. 61
6.5.1 Partiële eta berekenen ........................................................................................................ 61
6.5.2 ANOVA Tabel aanvullen ....................................................................................................... 61
6.5.3 Contrasten berekenen ........................................................................................................ 62
7. 2-factor ANOVA ..................................................................................................................... 62
7.1. Uitvoeren Factoriële ANOVA..................................................................................................... 62
7.2 Output Two way ANOVA ............................................................................................................ 65
8. Repeated Measures ANOVA + Mixed Design ............................................................................ 70
8.1 Repeated Measures ANOVA ...................................................................................................... 70
8.1.1 Verschil wide en long format ................................................................................................ 70
8.1.2 Uitvoeren RM ANOVA .......................................................................................................... 70
8.1.3 Assumpties RM ANOVA ....................................................................................................... 72
8.1.4 Output RM ANOVA .............................................................................................................. 74
8.2 Mixed Design ANOVA ................................................................................................................ 76
8.2.1 Uitvoeren Mixed Design ANOVA ........................................................................................... 76
8.2.2 Output Mixed ANOVA .......................................................................................................... 78
9. PCA ...................................................................................................................................... 82
9.1 Wanneer gebruik je PCA? .......................................................................................................... 82
9.2 PCA uitvoeren .......................................................................................................................... 83
9.2.1 Correlaties bekijken (al een eerste analyse) .......................................................................... 83
9.2.2 PCA uitvoeren ..................................................................................................................... 84
9.2.3 Output PCA (orthogonale rotatie) ......................................................................................... 86
9.2.4 Output PCA (Oblieke rotatie) ............................................................................................... 89
9.3. Handmatige oefeningen ........................................................................................................... 91
9.3.1 Berekenen communialiteit: ................................................................................................. 91
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 2
, 9.3.2 Berekenen eigenwaarde (componentladingen): .................................................................... 91
10. Clusteranalyse ...................................................................................................................... 92
10.1 Clusters uitvoeren .................................................................................................................. 92
10.2 Output cluster ........................................................................................................................ 95
10.2.1 Dendogram ...................................................................................................................... 95
10.2.2 tabel ................................................................................................................................ 96
10.2.3 APA rapportage Cluster ..................................................................................................... 96
10.3 Handmatige oefeningen .......................................................................................................... 97
Slot ................................................................................................................................................... 98
Referenties ........................................................................................................................................ 98
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 3
, Inleiding
Deze handleiding is ontwikkeld ter ondersteuning van medestudenten bij het analyseren van
multivariate data in het kader van het vak Statistiek IV. Het doel van dit stappenplan is om een
gestructureerde en toegankelijke leidraad te bieden voor het uitvoeren van statistische analyses in SPSS,
waarbij de nadruk ligt op helderheid, toepasbaarheid en consistentie met de theorie uit het vak.
Door het volgen van dit stappenplan kunnen studenten stap voor stap kennismaken met de praktische
toepassing van multivariate analysetechnieken, zoals deze behandeld worden in de colleges en het
studiemateriaal. De opbouw van het document sluit aan bij de logische volgorde van een kwantitatieve
onderzoeksopzet: van het voorbereiden van de dataset tot het interpreteren van de output.
Deze bundel is bedoeld als aanvulling op de reguliere lesstof en is niet bedoeld ter vervanging van
literatuur of colleges. Hopelijk draagt dit document bij aan een beter begrip van de analysemethoden en
een efficiëntere verwerking van statistische opdrachten binnen SPSS. Deze handleiding is uitsluitend
bedoeld voor persoonlijk gebruik binnen het kader van de opleiding. Het is niet toegestaan om dit document
zonder toestemming te verspreiden, te kopiëren of op andere wijze openbaar te maken.
Hoewel deze handleiding met grote zorg is samengesteld, kunnen er onbedoeld onjuistheden of
onnauwkeurigheden in de inhoud voorkomen. Het gebruik van dit document is dan ook geheel op eigen
verantwoordelijkheid. Indien fouten worden opgemerkt, wordt het ten zeerste gewaardeerd als deze worden
gemeld, zodat correcties of verbeteringen kunnen worden aangebracht in toekomstige versies.
Auteur: Rosemarijn Schoonjans
Datum: 30 mei 2025
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 4
, 1. Data inlezen
Kies de juiste file: CSV Data (.csv) of Tekst Data (.txt)
➢ Vink aan: First Line … ; Remove leading …. ; Remove trailing ….
➢ Zet “Delimiter between values’ correct = welk teken is er tussen de verschillende data om
onderscheid te maken? In dit geval: “Comma”
➢ Zet “Decimal symbol” correct = welk teken wordt er gebruik als decimaal symbool (achter de
komma)? In dit geval: “Period”
➢ Klik sowieso op “Advance Options (Text Wizard)”, dan kan je de variabelen op String of Numeric
zetten.
➢ Geen paniek bij het uploaden van een .txt: je gaat meteen naar “Advance Options”. Duidt in de
stappen alle zaken aan zoals hierboven vermeld (First Line, Remove leading, Remove trailing,
juiste delimiter, juiste decimal, tekst qualifier altijd op “Double Quote”)
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 5
, ➢ Selecteer de variabelen (shift of ctrl) die je als “Numeric” (interval-ratio) wenst en duid “Numeric”
aan bij “Data format:”
➢ Normaal gaan ze automatisch, maar als je veel missing data hebt, kan dit problemen geven als je
het achteraf wijzigt in bijvoorbeeld Variable View (dit komt niet in dit stappenplan voor omdat dit
niet complex is)
➢ Voor het examen is het belangrijk dat je deze stap ook in je syntax kleeft, dus duid aan bij “Would
you like to paste the syntax?” Yes (vergeet zeker niet om daarna de syntax te “runnen”)
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 6
, 2. Dataverkenning
2.1 Analyse missing data
2.1.1 Visuele inspectie
Dit kan bijvoorbeeld met een Boxplot: Graphs > Boxplot
Opgelet: indien je slechts voor een bepaalde personen/condities/… moet kijken naar de Boxplot (zie
vraag), kan je kiezen voor Select Cases (Data > Select Cases) (zie S2 en S3)
De verschillende opties uitgelegd:
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 7
,Dit is Simple + Seperate variables
Bij Options laat je Exclude listwise staan.
Je vindt in je output % missing cases. In dit geval: 0%, maar 0 jaar life_exp_2023 is waarschijnlijk
incorrecte data (codeerfout). We kiezen dus om dit op missing value te zetten. Dit toont het belang aan
van een visuele check.
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 8
, 2.1.2 Missing Values omzetten
Als je data incorrecte waarden geeft, kan je die omzetten. Er zijn verschillende manieren afhankelijk van
welke missingness je hebt.
a) Onrealistische waarden
Je gaat waarden zoals 0 of 300 (verwachte leeftijd) omzetten naar missing data:
Aan de linker kant kies je welke waarden je wenst te wijzigen
Aan de rechter kant kies je voor “system-missing”. Op die manier zal hij de waarden die je opgeeft
aangeven als missing value en dus niet meerekenen in je analyse.
b) NA in je String (tekst) variabele
STAT IV – SPSS – Rosemarijn Schoonjans 2024 - 2025 9
