REUMATOLOGIE
HOOFDSTUK 1: ARTROSE
DEFINITIE
gewrichtsslijtage = een aandoening v/h gewricht en kan in alle gewrichten optreden.
Meest aangetast:
- Heup - knie
- handen
Kenmerkend: structuurverandering aan en verlies v/h gewrichtskraakbeen
leidt tot: verlies v/d normale verhoudingen in het gewricht
gevolg:
- (pijn)klachten - beperkingen in het
bewegen
- afbraak v/h kraakbeen - botremodelering
- synoviale ontstekingen die leiden tot pijn
In het algemeen is artrose een langzaam voortschrijdend ziekteproces, waarbij periodes van relatieve
stabiliteit zonder veel klachten worden afgewisseld met zogenoemde “flares”, een soort opflakkeringen
waarin de ziekte actiever is. Deze “flares” of opflakkeringen kunnen het slaappatroon, ondernemen van
activiteiten, het functioneren en psychologisch welzijn beïnvloeden. Vervolgens kan dit ook leiden tot
een verandering in therapie voor minstens 24u.
Oorzaken:
- PT kan voorafgaand aan het ontstaan van artrose een bepaalde aandoening doorgemaakt
hebben. Bv.
o inflammatoir reumatische aandoening
o trauma secundaire artrose
o metabole ziekte
- Primaire artrose heeft vaak een directe relatie met leeftijd, waardoor men ook wel van “slijtage”
spreekt.
- Genetische factoren
VOORKOMEN
- Via röntgenbeelden aanwijzingen dat artrose aanwezig is bij het grootste deel v/d bevolking >
dan 65 jaar.
- meest voorkomende vorm van artritis.
- grote maatschappelijke impact hoge kosten binnen de gezondheidszorg.
GEVOLGEN
Niet elke ZO waarbij artrose zichtbaar is op röntgenfoto’s heeft ook effectief klachten. De diagnose
komt wel vaak tot stand omdat een ZO omwille van specifieke klachten een arts contacteert.
gevolgen:
- Gewrichtspijn - gewrichtsstijfheid
- Functiebeperking - esthetische schade
GEWRICHTSPIJN
centrale symptoom pijn.
- Eerst: enkel pijn na belasting of bewegen dus einde v/d dag
- Later: ononderbroken pijn en zelfs ’s nachts.
- ¼ volwassen ZO met artrose ernstige gewrichtspijn (een score van 7 of meer op de VAS).
1
, - De pijn hoeft niet altijd gevoeld te worden in het gewricht zelf
o heupartrose bv. ZO kan niet alleen pijnklachten hebben in de lies, maar ook in de bilregio
of zelfs de knie.
GEWRICHTSSTIJFHEID
Deze stijfheid wordt elke keer het artrotische gewricht bewogen wordt ervaren. Het is een zogenaamde
startstijfheid. Na enkele min verdwijnt het. Daarnaast kan er ochtendstijfheid optreden.
Ochtendstijfheid is eerder van korte duur
FUNCTIEBEPERKING
is een van de belangrijkste klachten van artrose.
- hobby’s en werk niet meer beoefenen
- algemeen functioneren in het dagelijkse leven wordt beperkt
Bv handartrose
- verpakkingen moeilijk openen - bedienen
computer/ GSM
- ondervinden moeilijkheden bij het uitvoeren van huishoudelijke taken, schrijven
ESTHETISCHE SCHADE
Vooral bij handartrose zijn de afwijkingen uiterlijk goed zichtbaar.
Typisch: zwellingen t.h.v. de vingers en de standafwijkingen van de duimen
DIAGNOSE
- anamnese - lichamelijk onderzoek
- medische beeldvorming - labo-onderzoek (minder
belangrijk)
- scintigrafie - MR-scans
- ECHOgrafie
BEHANDELING
geen behandelingen bekend die de structurele afwijkingen van artrose kunnen vertragen of
verminderen.
Behandeling gericht op klachten:
- verminderen van gewrichtspijn en stijfheid - verbeteren van kracht en
beweeglijkheid
- verminderen en voorkomen van functieverlies
Bij alle onderstaande behandelingsopties is het van belang om rekening te houden met de persoonlijke
voorkeuren v/d ZO, als met zijn medische toestand
Richtlijnen:
- reeks aan niet-medicamenteuze interventies: bv. educatie, gewichtsverlies bij mensen die
overgewicht/obesitas
hebben en oefeningen.
- aansterken van lagere extremiteiten: kan ervoor zorgen dat een vermindering in pijn en
verbetering in
functioneren.
- combo diëten en oefeningen: zorgen dat ZO gewicht verliezen, minder pijn hebben,
verbeteringen ervaren in hun
2
, functionele status en een daling hebben in
ontstekingsmarkers
Deze oefeningen hebben vooral effect bij PTen met heup- en knieartrose, minder bij PTen met bv.
handartrose.
Educatie
- oorzaak - aard
- voor-en nadelen relevante behandelingen - belang van therapietrouwheid
- belang van een gezond gewicht - voldoende bewegen
hulpmiddelen:
- braces - voetortheses
- wandelstok - kruk
- rollator - aanpassingen in huis
Daarnaast bestaat de behandeling uit medicamenteuze interventies, stappenplan hierbij:
- Analgetica (paracetamol bij voorkeur) bij heupartrose en knieartrose, bij knieartrose kan er ook
een (dermale) NSAID (bij)gegeven worden
o PAS OP: bij analgetica is het van belang om mee te geven met ZO dat dit enkel dient
voor korte-termijn pijnvermindering. Daarnaast vermeldt de NICE-richtlijn dat andere
farmacologische interventies ge-contra-indiceert, niet getolereerd of ineffectief moeten
zijn vooraleer er kan overgegaan worden tot analgetica
- orale NSAID: bij risicogroepen bij voorkeur met een protonpompinhibitor, bv. Pantoprazol
(Pantomed®).
- Bij onvoldoende effect kan er gewisseld worden naar een andere NSAID.
- Bij voorkeur binnen de 10D na het opstarten v/d behandeling de pijnmedicatie afbouwen na het
verdwijnen v/d symptomen
Intra-articulaire injecties met corticosteroïden of bloedplaatjes kunnen ook overwogen worden voor
tijdelijke pijnvermindering bij PT waarbij de voorgenoemde medicamenteuze interventies niet aanslaan
of ge-contra-indiceert zijn
HOOFDSTUK 2: REUMATOÏDE ARTRITIS
DEFINITIE REUMATOÏDE ARTRITIS (RA)
= een chronische systemische inflammatoire aandoening die zich kenmerkt door chronische
ontstekingen v/d gewrichten
- Het is een heterogene auto-immuunaandoening waarbij het afweersysteem zich keert tegen het
eigen lichaam.
- ontsteking kan in alle gewrichten voorkomen, maar manifesteert zich vooral in de kleine
gewrichten v/d handen en voorvoeten (perifere gewrichten), deze zijn vaak symmetrisch
ontstoken.
- Er kunnen zich ook meerdere extra articulaire manifestaties voordoen.
- Vervolgens wordt RA beschouwd als een multifactoriële ziekte, waarbij zowel genetische als
omgevingsfactoren de ziekte beïnvloeden
VOORKOMEN
- incidentie is leeftijdsafhankelijk
- kan dus ook debuteren op (hoog)bejaarde leeftijd en bij jongeren
- komt vaker voor bij vrouwen, dan bij mannen, vnl. rond de leeftijd van 55 jaar
- Extra-articulaire verschijnselen komen bij ong 4/10 PTen met RA voor.
3
, - komt vooral voor in steden en minder in de landelijke gebieden.
- komt meer voor in landen met een hoger inkomen, dan in landen met een lager inkomen.
GEVOLGEN
PIJN EN STIJFHEID
RA wordt gekenmerkt door pijn en last van stijfheid v/d gewrichten, wat voorkomt aan beide kanten v/h
lichaam.
- kunnen erger worden naarmate de aandoening vordert.
- klachten die er zijn, zijn afhankelijk v/d plaats v/d ontsteking.
- vooral ’s morgens aanwezig is, of wanneer er lange tijd in dezelfde houding gezeten is. Duur
meer dan 1u
- Beweging vermindert de pijn en stijfheid.
GEWRICHTSVERVORMING
Bij reumatoïde artritis ontstaan gewrichtsvervormingen en afbraak van kraakbeen, bot en het
gewrichtskapsel
VERMOEIDHEID
ZO kampen hiermee omwille v/h verminderen v/d algemene conditie, door verstoorde nachtrust
omwille v/d pijn en door anemie.
Anemie die op zijn beurt een gevolg is van ontsteking Anemie kan gecontroleerd worden door NSAID’s
en DMRAD’s.
DIAGNOSE
Het vroegtijdig herkennen van reumatoïde artritis en daarbij snel overschakelen naar een
medicamenteuze behandeling, spelen een belangrijke rol in het verder verloop van de aandoening.
Het aantal en de ernst van complicaties kunnen aanzienlijk verminderd worden bij vroegtijdig ingrijpen,
maar ook door nieuwe behandelingen en combinatiebehandelingen.
vastleggen v/d diagnose
- anamnese - uitgebreid lichamelijk onderzoek
- labo-onderzoek - radiografisch onderzoek
o bepalen v/d bloedbezinkingssnelheid (BSE)
o C-reactieve proteïne (CRP)
BEHANDELING
Analgetica kent ook bij RA zijn belang binnen de behandeling. Vooral bij een acute ontsteking werken
NSAID’s snel en efficiënt. Ook worden ze gebruikt om de pijn bij chronische ontstekingen weg te
nemen. Analgetica wordt vaak gecombineerd met het toedienen van reumaremmers of een disease
modifying antirheumatic drug (DMARD). Deze remmen de chronische gewrichtsontsteking om zo de
beschadiging aan het gewricht te beperken en zelfs te voorkomen
verschilllende soorten DMARD’s:
- biologische DMRAD (bDMRAD) - conventioneel synthetische DMRAD
(csDMRAD)
- targeted synthetis DMRAD (tsDRMAD)
verschillende soorten kunnen met elkaar gecombineerd worden tijdens de behandeling. Een aantal vb
van DMRAD’s:
- Methotrexaat (Ledertrexate®) is eerste keuze - Azathioprine (Imuran®)
4
HOOFDSTUK 1: ARTROSE
DEFINITIE
gewrichtsslijtage = een aandoening v/h gewricht en kan in alle gewrichten optreden.
Meest aangetast:
- Heup - knie
- handen
Kenmerkend: structuurverandering aan en verlies v/h gewrichtskraakbeen
leidt tot: verlies v/d normale verhoudingen in het gewricht
gevolg:
- (pijn)klachten - beperkingen in het
bewegen
- afbraak v/h kraakbeen - botremodelering
- synoviale ontstekingen die leiden tot pijn
In het algemeen is artrose een langzaam voortschrijdend ziekteproces, waarbij periodes van relatieve
stabiliteit zonder veel klachten worden afgewisseld met zogenoemde “flares”, een soort opflakkeringen
waarin de ziekte actiever is. Deze “flares” of opflakkeringen kunnen het slaappatroon, ondernemen van
activiteiten, het functioneren en psychologisch welzijn beïnvloeden. Vervolgens kan dit ook leiden tot
een verandering in therapie voor minstens 24u.
Oorzaken:
- PT kan voorafgaand aan het ontstaan van artrose een bepaalde aandoening doorgemaakt
hebben. Bv.
o inflammatoir reumatische aandoening
o trauma secundaire artrose
o metabole ziekte
- Primaire artrose heeft vaak een directe relatie met leeftijd, waardoor men ook wel van “slijtage”
spreekt.
- Genetische factoren
VOORKOMEN
- Via röntgenbeelden aanwijzingen dat artrose aanwezig is bij het grootste deel v/d bevolking >
dan 65 jaar.
- meest voorkomende vorm van artritis.
- grote maatschappelijke impact hoge kosten binnen de gezondheidszorg.
GEVOLGEN
Niet elke ZO waarbij artrose zichtbaar is op röntgenfoto’s heeft ook effectief klachten. De diagnose
komt wel vaak tot stand omdat een ZO omwille van specifieke klachten een arts contacteert.
gevolgen:
- Gewrichtspijn - gewrichtsstijfheid
- Functiebeperking - esthetische schade
GEWRICHTSPIJN
centrale symptoom pijn.
- Eerst: enkel pijn na belasting of bewegen dus einde v/d dag
- Later: ononderbroken pijn en zelfs ’s nachts.
- ¼ volwassen ZO met artrose ernstige gewrichtspijn (een score van 7 of meer op de VAS).
1
, - De pijn hoeft niet altijd gevoeld te worden in het gewricht zelf
o heupartrose bv. ZO kan niet alleen pijnklachten hebben in de lies, maar ook in de bilregio
of zelfs de knie.
GEWRICHTSSTIJFHEID
Deze stijfheid wordt elke keer het artrotische gewricht bewogen wordt ervaren. Het is een zogenaamde
startstijfheid. Na enkele min verdwijnt het. Daarnaast kan er ochtendstijfheid optreden.
Ochtendstijfheid is eerder van korte duur
FUNCTIEBEPERKING
is een van de belangrijkste klachten van artrose.
- hobby’s en werk niet meer beoefenen
- algemeen functioneren in het dagelijkse leven wordt beperkt
Bv handartrose
- verpakkingen moeilijk openen - bedienen
computer/ GSM
- ondervinden moeilijkheden bij het uitvoeren van huishoudelijke taken, schrijven
ESTHETISCHE SCHADE
Vooral bij handartrose zijn de afwijkingen uiterlijk goed zichtbaar.
Typisch: zwellingen t.h.v. de vingers en de standafwijkingen van de duimen
DIAGNOSE
- anamnese - lichamelijk onderzoek
- medische beeldvorming - labo-onderzoek (minder
belangrijk)
- scintigrafie - MR-scans
- ECHOgrafie
BEHANDELING
geen behandelingen bekend die de structurele afwijkingen van artrose kunnen vertragen of
verminderen.
Behandeling gericht op klachten:
- verminderen van gewrichtspijn en stijfheid - verbeteren van kracht en
beweeglijkheid
- verminderen en voorkomen van functieverlies
Bij alle onderstaande behandelingsopties is het van belang om rekening te houden met de persoonlijke
voorkeuren v/d ZO, als met zijn medische toestand
Richtlijnen:
- reeks aan niet-medicamenteuze interventies: bv. educatie, gewichtsverlies bij mensen die
overgewicht/obesitas
hebben en oefeningen.
- aansterken van lagere extremiteiten: kan ervoor zorgen dat een vermindering in pijn en
verbetering in
functioneren.
- combo diëten en oefeningen: zorgen dat ZO gewicht verliezen, minder pijn hebben,
verbeteringen ervaren in hun
2
, functionele status en een daling hebben in
ontstekingsmarkers
Deze oefeningen hebben vooral effect bij PTen met heup- en knieartrose, minder bij PTen met bv.
handartrose.
Educatie
- oorzaak - aard
- voor-en nadelen relevante behandelingen - belang van therapietrouwheid
- belang van een gezond gewicht - voldoende bewegen
hulpmiddelen:
- braces - voetortheses
- wandelstok - kruk
- rollator - aanpassingen in huis
Daarnaast bestaat de behandeling uit medicamenteuze interventies, stappenplan hierbij:
- Analgetica (paracetamol bij voorkeur) bij heupartrose en knieartrose, bij knieartrose kan er ook
een (dermale) NSAID (bij)gegeven worden
o PAS OP: bij analgetica is het van belang om mee te geven met ZO dat dit enkel dient
voor korte-termijn pijnvermindering. Daarnaast vermeldt de NICE-richtlijn dat andere
farmacologische interventies ge-contra-indiceert, niet getolereerd of ineffectief moeten
zijn vooraleer er kan overgegaan worden tot analgetica
- orale NSAID: bij risicogroepen bij voorkeur met een protonpompinhibitor, bv. Pantoprazol
(Pantomed®).
- Bij onvoldoende effect kan er gewisseld worden naar een andere NSAID.
- Bij voorkeur binnen de 10D na het opstarten v/d behandeling de pijnmedicatie afbouwen na het
verdwijnen v/d symptomen
Intra-articulaire injecties met corticosteroïden of bloedplaatjes kunnen ook overwogen worden voor
tijdelijke pijnvermindering bij PT waarbij de voorgenoemde medicamenteuze interventies niet aanslaan
of ge-contra-indiceert zijn
HOOFDSTUK 2: REUMATOÏDE ARTRITIS
DEFINITIE REUMATOÏDE ARTRITIS (RA)
= een chronische systemische inflammatoire aandoening die zich kenmerkt door chronische
ontstekingen v/d gewrichten
- Het is een heterogene auto-immuunaandoening waarbij het afweersysteem zich keert tegen het
eigen lichaam.
- ontsteking kan in alle gewrichten voorkomen, maar manifesteert zich vooral in de kleine
gewrichten v/d handen en voorvoeten (perifere gewrichten), deze zijn vaak symmetrisch
ontstoken.
- Er kunnen zich ook meerdere extra articulaire manifestaties voordoen.
- Vervolgens wordt RA beschouwd als een multifactoriële ziekte, waarbij zowel genetische als
omgevingsfactoren de ziekte beïnvloeden
VOORKOMEN
- incidentie is leeftijdsafhankelijk
- kan dus ook debuteren op (hoog)bejaarde leeftijd en bij jongeren
- komt vaker voor bij vrouwen, dan bij mannen, vnl. rond de leeftijd van 55 jaar
- Extra-articulaire verschijnselen komen bij ong 4/10 PTen met RA voor.
3
, - komt vooral voor in steden en minder in de landelijke gebieden.
- komt meer voor in landen met een hoger inkomen, dan in landen met een lager inkomen.
GEVOLGEN
PIJN EN STIJFHEID
RA wordt gekenmerkt door pijn en last van stijfheid v/d gewrichten, wat voorkomt aan beide kanten v/h
lichaam.
- kunnen erger worden naarmate de aandoening vordert.
- klachten die er zijn, zijn afhankelijk v/d plaats v/d ontsteking.
- vooral ’s morgens aanwezig is, of wanneer er lange tijd in dezelfde houding gezeten is. Duur
meer dan 1u
- Beweging vermindert de pijn en stijfheid.
GEWRICHTSVERVORMING
Bij reumatoïde artritis ontstaan gewrichtsvervormingen en afbraak van kraakbeen, bot en het
gewrichtskapsel
VERMOEIDHEID
ZO kampen hiermee omwille v/h verminderen v/d algemene conditie, door verstoorde nachtrust
omwille v/d pijn en door anemie.
Anemie die op zijn beurt een gevolg is van ontsteking Anemie kan gecontroleerd worden door NSAID’s
en DMRAD’s.
DIAGNOSE
Het vroegtijdig herkennen van reumatoïde artritis en daarbij snel overschakelen naar een
medicamenteuze behandeling, spelen een belangrijke rol in het verder verloop van de aandoening.
Het aantal en de ernst van complicaties kunnen aanzienlijk verminderd worden bij vroegtijdig ingrijpen,
maar ook door nieuwe behandelingen en combinatiebehandelingen.
vastleggen v/d diagnose
- anamnese - uitgebreid lichamelijk onderzoek
- labo-onderzoek - radiografisch onderzoek
o bepalen v/d bloedbezinkingssnelheid (BSE)
o C-reactieve proteïne (CRP)
BEHANDELING
Analgetica kent ook bij RA zijn belang binnen de behandeling. Vooral bij een acute ontsteking werken
NSAID’s snel en efficiënt. Ook worden ze gebruikt om de pijn bij chronische ontstekingen weg te
nemen. Analgetica wordt vaak gecombineerd met het toedienen van reumaremmers of een disease
modifying antirheumatic drug (DMARD). Deze remmen de chronische gewrichtsontsteking om zo de
beschadiging aan het gewricht te beperken en zelfs te voorkomen
verschilllende soorten DMARD’s:
- biologische DMRAD (bDMRAD) - conventioneel synthetische DMRAD
(csDMRAD)
- targeted synthetis DMRAD (tsDRMAD)
verschillende soorten kunnen met elkaar gecombineerd worden tijdens de behandeling. Een aantal vb
van DMRAD’s:
- Methotrexaat (Ledertrexate®) is eerste keuze - Azathioprine (Imuran®)
4
