Rechtssociologie Uitwerking Kernconcepten
Week 1
Taekema (2013)
Pleit voor de combinatie van rechtssociologie, rechtsfilosofie en rechtsgeleerdheid (of de
“interdisciplinaire triangulatie van de drie disciplines) om de rechtsstaat te begrijpen.
- Belang van combinatie van disciplinaire perspectieven om de complexiteit van de
(totstandkoming en werking) van het recht en juridische processen te begrijpen en te duiden.
- Nieuw idee van rechtsstatelijkheid van wet- en regelgeving. Rechtsstatelijkheid als formeel,
procedureel en inhoudelijk concept.
- Procedureel en rechtsstaat: procedures moeten op een bepaalde manier gevoerd worden
(rechtvaardigheid) om van een rechtsstaat te kunnen spreken.
- Erkenning van een meer pluralistisch rechtsbegrip is van belang om realistisch te kunnen
reflecteren op de rechtsstaat.
Voor- en nadelen van elke discipline + extra voordelen van rechtssociologie (ook Hertogh & Weyers)
- Wijst op de empirische en methodologische meerwaarde van de rechtssociologie
gecombineerd met de meer ‘bottom-up’ benadering dan binnen de rechtsfilosofie en
rechtswetenschap.
Dekker (2022)
De sociale genese van het recht (het recht begrijpen als een sociale constructie) & het belang van de
sociale context.
- Oe komt het recht tot stand?
- Politiek. Economische & technologische ontwikkelingen. Juridische professionals.
Rechtsopvattingen van burgers (rechtscultuur).
- Strafbaarstelling straatintimidatie. Hoe verschillen wetgevingsprocessen in Frankrijk en
Nederland?
o Eenzelfde strafbaarstelling maar een ander onderliggend debat qua framing:
Nederland: migratieprobleem; overlast door jongeren met een
migratieachtergrond.
Frankrijk: frame van veiligheid van vrouwen, risico tot escalatie.
Wat is het probleem? Door wie wordt het probleem gepresenteerd?
Framing.
- Frame in NL is een middel tot een doel, in Frankrijk waarschuwen ze voor een risico.
Weyers (2018)
Illustratie van de sociale werking van wetgeving (+ directe en indirecte effecten van wetgeving).
- Naleving rookverbod in café. De niet-naleving van het rookverbod illustreert de sociale
werking van wetgeving. Specifiek kijken naar of het beoogde resultaat van een wet gehaald
gaat worden.
, - Gelaagdheid van (begrip en kennis over) het recht versus instrumentalistisch rechtsbegrip.
- Directe effecten: bijv. dat mensen niet meer roken in cafés
- Indirecte effecten: bijv. bevordering volksgezondheid.
Mobilisering van het recht.
- Directe mobilisering: eigenaar van café haalt asbakken weg, hangt poster op met rookverbod.
- Indirecte/secundaire mobilisering: doordat één caféeigenaar dat doet, zet diegenen anderen
ook aan om dit te doen.
Introductie van het concept van Semi-Autonome Sociale Velden (Moore)
- Directe werking hangt samen met de kennis van de wet en de aanwezigheid, werking en
taaiheid van semi-autonome sociale velden.
- SASV = sociaal verband. Bepaalde mate van hechtheid tussen mensen die daarvan deel
uitmaken en waarbinnen bepaalde ongeschreven en geschreven regels van kracht zijn waar
mensen op worden aangesproken als ze zich hier niet aan houden.
- Taaie verbanden: de mate waarin sociale verband gehecht, georganiseerd en blijvend is en
waarbinnen mensen zich dus hard zullen maken voor het behouden van dat verband.
- Als het verband taai is en mensen de problematiek van het probleem niet (h)erkennen zal
een regel waarschijnlijk niet nageleefd worden.
- Taaiheid en (h)erkenning van problematiek waar de regel op ziet zijn belangrijk voor naleving
van de regel.
Hertogh & Weyers (2018)
Recht van onderop (beide het interne perspectief & de niet-officiële vormen van het recht).
- Rechtssociologie bestudeert wisselwerking tussen recht en maatschappij. Kijken vanuit de
maatschappij naar het recht.
- Nadruk op bestudering van normen in relatie met alle mogelijke sociale verschijnselen.
Voordelen/meerwaarde van rechtssociologie (ook Taekema).
- Empirische en methodologische meerwaarde gecombineerd met ‘bottom-up’ benadering.
- Ruimer begrip dan bijv. strafrecht.
- Ook geïnteresseerd in niet-officieel recht. Dus regels die groepen zelf belangrijk vinden en
waar zij in de praktijk naar handelen.
- Recht is mensenwerk, recht en staat zijn niet onlosmakelijk met elkaar verbonden en invloed
van het recht staat ter discussie.
, Week 2
Finlayson (2005)
Leefwereld & systeem (en de relatie tussen de twee)
- Lifeworld is a concept for the everyday world we share with others. Informal and
unmarketized domains of social life: family and household, cultural, political life outside of
organized parties. Provide a repository of shared meanings and understandings, and a social
horizon of everyday encounters with other people. This is the background against which
communicative action takes place. Change is necessarily piecemeal and gradual, but might
nonetheless be radical and thoroughgoing.
- Functie leefwereld: zorgt voor context van actie. It will perform its function of making the
attainment of consensus likely and usual. It is a force for social integration and it is the
condition of the possibility of critical reflection and possible disagreement. It minimizes the
risk of dissent, disagreement and misunderstanding. Communicative action nourishes the
lifeworld by topping up the fund of shared knowledge.
- The system refers to sedimented structures and established patterns of instrumental action.
Two sub-systems: money and power, to which external aims it imposes on agents. Form the
steering media of the capitalist economy and the state administration and related
institutions. The systems of money and power cut deep channels into the surface of social
life, with the result that agents fall naturally into pre-established patterns of instrumental
behavior. Most of the goals wo which the actions of those in the system are directed are pre-
set, not chosen by them.
- Modern societies consist in a fragile equilibrium between system and lifeworld. The system is
embedded in and depends on the lifeworld.
De kolonisatie van de leefwereld door het systeem
- Gevolg is de erosie van sociale banden (disintegration) we worden individualistischer.
Connectie met street-level bureaucratie?
- Street-level bureaucrats krijgen minder discretionaire ruimte door de kolonisatie van de
leefwereld, omdat er in de systeemwereld minder ruimte is voor discretionaire ruimte.
- SLB navigeren in beide werelden.
Juridisering (week 3)
- Meer juridisering in de systeemwereld. Ook meer juridisering in de leefwereld door
kolonisatie daarvan.
Zacka (2017
Street-level bureaucratie (kenmerken)
- Dagelijks contact met burgers.
- Grote mate van beslissingsbevoegdheid. Macht om te kiezen tussen alternatieven binnen de
wet.
- Risico op etnisch profileren: ze zijn ingebed in een systeem die dit stimuleert.
Discretionaire ruimte
Week 1
Taekema (2013)
Pleit voor de combinatie van rechtssociologie, rechtsfilosofie en rechtsgeleerdheid (of de
“interdisciplinaire triangulatie van de drie disciplines) om de rechtsstaat te begrijpen.
- Belang van combinatie van disciplinaire perspectieven om de complexiteit van de
(totstandkoming en werking) van het recht en juridische processen te begrijpen en te duiden.
- Nieuw idee van rechtsstatelijkheid van wet- en regelgeving. Rechtsstatelijkheid als formeel,
procedureel en inhoudelijk concept.
- Procedureel en rechtsstaat: procedures moeten op een bepaalde manier gevoerd worden
(rechtvaardigheid) om van een rechtsstaat te kunnen spreken.
- Erkenning van een meer pluralistisch rechtsbegrip is van belang om realistisch te kunnen
reflecteren op de rechtsstaat.
Voor- en nadelen van elke discipline + extra voordelen van rechtssociologie (ook Hertogh & Weyers)
- Wijst op de empirische en methodologische meerwaarde van de rechtssociologie
gecombineerd met de meer ‘bottom-up’ benadering dan binnen de rechtsfilosofie en
rechtswetenschap.
Dekker (2022)
De sociale genese van het recht (het recht begrijpen als een sociale constructie) & het belang van de
sociale context.
- Oe komt het recht tot stand?
- Politiek. Economische & technologische ontwikkelingen. Juridische professionals.
Rechtsopvattingen van burgers (rechtscultuur).
- Strafbaarstelling straatintimidatie. Hoe verschillen wetgevingsprocessen in Frankrijk en
Nederland?
o Eenzelfde strafbaarstelling maar een ander onderliggend debat qua framing:
Nederland: migratieprobleem; overlast door jongeren met een
migratieachtergrond.
Frankrijk: frame van veiligheid van vrouwen, risico tot escalatie.
Wat is het probleem? Door wie wordt het probleem gepresenteerd?
Framing.
- Frame in NL is een middel tot een doel, in Frankrijk waarschuwen ze voor een risico.
Weyers (2018)
Illustratie van de sociale werking van wetgeving (+ directe en indirecte effecten van wetgeving).
- Naleving rookverbod in café. De niet-naleving van het rookverbod illustreert de sociale
werking van wetgeving. Specifiek kijken naar of het beoogde resultaat van een wet gehaald
gaat worden.
, - Gelaagdheid van (begrip en kennis over) het recht versus instrumentalistisch rechtsbegrip.
- Directe effecten: bijv. dat mensen niet meer roken in cafés
- Indirecte effecten: bijv. bevordering volksgezondheid.
Mobilisering van het recht.
- Directe mobilisering: eigenaar van café haalt asbakken weg, hangt poster op met rookverbod.
- Indirecte/secundaire mobilisering: doordat één caféeigenaar dat doet, zet diegenen anderen
ook aan om dit te doen.
Introductie van het concept van Semi-Autonome Sociale Velden (Moore)
- Directe werking hangt samen met de kennis van de wet en de aanwezigheid, werking en
taaiheid van semi-autonome sociale velden.
- SASV = sociaal verband. Bepaalde mate van hechtheid tussen mensen die daarvan deel
uitmaken en waarbinnen bepaalde ongeschreven en geschreven regels van kracht zijn waar
mensen op worden aangesproken als ze zich hier niet aan houden.
- Taaie verbanden: de mate waarin sociale verband gehecht, georganiseerd en blijvend is en
waarbinnen mensen zich dus hard zullen maken voor het behouden van dat verband.
- Als het verband taai is en mensen de problematiek van het probleem niet (h)erkennen zal
een regel waarschijnlijk niet nageleefd worden.
- Taaiheid en (h)erkenning van problematiek waar de regel op ziet zijn belangrijk voor naleving
van de regel.
Hertogh & Weyers (2018)
Recht van onderop (beide het interne perspectief & de niet-officiële vormen van het recht).
- Rechtssociologie bestudeert wisselwerking tussen recht en maatschappij. Kijken vanuit de
maatschappij naar het recht.
- Nadruk op bestudering van normen in relatie met alle mogelijke sociale verschijnselen.
Voordelen/meerwaarde van rechtssociologie (ook Taekema).
- Empirische en methodologische meerwaarde gecombineerd met ‘bottom-up’ benadering.
- Ruimer begrip dan bijv. strafrecht.
- Ook geïnteresseerd in niet-officieel recht. Dus regels die groepen zelf belangrijk vinden en
waar zij in de praktijk naar handelen.
- Recht is mensenwerk, recht en staat zijn niet onlosmakelijk met elkaar verbonden en invloed
van het recht staat ter discussie.
, Week 2
Finlayson (2005)
Leefwereld & systeem (en de relatie tussen de twee)
- Lifeworld is a concept for the everyday world we share with others. Informal and
unmarketized domains of social life: family and household, cultural, political life outside of
organized parties. Provide a repository of shared meanings and understandings, and a social
horizon of everyday encounters with other people. This is the background against which
communicative action takes place. Change is necessarily piecemeal and gradual, but might
nonetheless be radical and thoroughgoing.
- Functie leefwereld: zorgt voor context van actie. It will perform its function of making the
attainment of consensus likely and usual. It is a force for social integration and it is the
condition of the possibility of critical reflection and possible disagreement. It minimizes the
risk of dissent, disagreement and misunderstanding. Communicative action nourishes the
lifeworld by topping up the fund of shared knowledge.
- The system refers to sedimented structures and established patterns of instrumental action.
Two sub-systems: money and power, to which external aims it imposes on agents. Form the
steering media of the capitalist economy and the state administration and related
institutions. The systems of money and power cut deep channels into the surface of social
life, with the result that agents fall naturally into pre-established patterns of instrumental
behavior. Most of the goals wo which the actions of those in the system are directed are pre-
set, not chosen by them.
- Modern societies consist in a fragile equilibrium between system and lifeworld. The system is
embedded in and depends on the lifeworld.
De kolonisatie van de leefwereld door het systeem
- Gevolg is de erosie van sociale banden (disintegration) we worden individualistischer.
Connectie met street-level bureaucratie?
- Street-level bureaucrats krijgen minder discretionaire ruimte door de kolonisatie van de
leefwereld, omdat er in de systeemwereld minder ruimte is voor discretionaire ruimte.
- SLB navigeren in beide werelden.
Juridisering (week 3)
- Meer juridisering in de systeemwereld. Ook meer juridisering in de leefwereld door
kolonisatie daarvan.
Zacka (2017
Street-level bureaucratie (kenmerken)
- Dagelijks contact met burgers.
- Grote mate van beslissingsbevoegdheid. Macht om te kiezen tussen alternatieven binnen de
wet.
- Risico op etnisch profileren: ze zijn ingebed in een systeem die dit stimuleert.
Discretionaire ruimte
