(Be)grijp onderwijs
Horizontale pijlers verticale pijlers
Diagonale pijler
Onderwijsbeleid
Focus op het macro- en mesoniveau
Onderwijssector beïnvloed door context
In 2023
• Was het onderwijsbudget met 15, 7 miljard euro goed voor 25% van alle uitgaven van de
Vlaamse overheid -> heel groot bedrag
• 69% daarvan ging naar de salarissen van het onderwijspersoneel (11 miljard) -> groot
bedrag
• 26% ging naar werkingskosten, grotendeels gealloceerd
• 4% investeringen, 1 % andere uitgaven
1
,Horizontale pijlers
Vrijheid van onderwijs
ARTIEKEL 1
Katholiek onderwijs heeft klacht ingediend bij grondwettelijk hof
Nieuwe minimumdoelen gaven minder ruimte aan katholiek onderwijst = geen vrijheid meer
Daardoor complete herziening van eindtermen/ minimumdoelen
Gebouw Ugent – enkel voor plechtigheden
Gent Willem 1
“Wij willen Willem weg – wil Willem wijzer wezen – wij willen Willem weer”
Problemen bij katholieken en liberalen -> in opstand gekomen
- Belgische staat ontstaan + grondwet
Grondwettelijke vrijheid van onderwijs (1831)
Article 17. L’enseignement est libre ; toute mesure préventive est interdite : la répression des
délits n’est réglée que par la loi. L’instruction publique donnée aux frais de l’Etat est également
réglée par la loi.
➢ Het onderwijs is vrij
➢ Het onderwijs is kosteloos, tenminste wanneer het door de staat wordt ingericht
Onderwijs gratis ALS de staat dat wou
Oorspronkelijk: actieve vrijheid = het recht om onderwijsstellingen op te richten en onderwijs te
verstrekken
In de loop der jaren: ook passieve vrijheid = de keuzevrijheid van de ouders om voor hun kinderen
het onderwijs te kiezen dat ze willen, bovendien in een levensbeschouwelijk milieu van hun keuze
Van vrijheid van onderwijs naar recht op onderwijs
1. Actieve vrijheid = vrijheid van inrichting van onderwijs = de vrijheid van de
onderwijsverstrekkers om onderwijs te organiseren en er inhoudelijk vorm aan te geven
2. Passieve vrijheid = vrije schoolkeuze = vrijheid van de onderwijsgebruikers om onderwijs
te kiezen dat aansluit bij de eigen overtuigingen, om een schoolproject te kiezen volgens
hun eigen levensbeschouwelijke en pedagogische voorkeur.
2
, Koppeling van artikel 17 over het onderwijs aan twee andere artikels uit de eerste Grondwet:
gelijkheidsbeginsel en ideologische vrijheid
1. Discussie over de kosten van het onderwijs
2. Grondwet voorzag alleen in een financiering van het onderwijs dat door de staat
werd ingericht (vroeger: het rijksonderwijs)
3. Vraag naar overheidssteun voor om het even welke vorm van onderwijs die door
een Belg werd ingericht
1842: eerste organieke wet op het lager onderwijs (wet-Nothomb): gemeenten verplicht om –
kosteloos – lager onderwijs aan te bieden
1850: organieke wet op het middelbaar onderwijs (wet-Rogier): zelfde regeling voor het
middelbaar onderwijs
EERSTE SCHOOLSTIJD (1878-1884)
1884 - 1884 - 3e 1911 - 4e 1914 - 5e
1879- lager - 2e 1881 -
katholieken orgznieke wet op organieke wet op organieke wet:
organieke wet middelbaar - wet
winnen de lager onderwijs - lager onderwijs - leerplicht van 6
van Humbeeck van Humbeeck
verkiezingen wet-Jacobs wet Schollaert tot 14j
Wet van Humbeeck
• Elke gemeente nog steeds verplicht om een lagere school te hebben maar vanaf
een officieel onderwijs erkend worden door de staat
• Enkel nog godsdienstlessen buiten te uren op vraag van ouders
• Alle onderwijzers moeten een diploma hebben van rijksnormaalschool –
gekwalificeerde leerkrachten
Spotprenten over tweestrijd
Geestelijken kijken toe hoe kinderen naar vrije scholen gaan, ze willen de kinderen terug naar
katholiek onderwijs
Katholieken strijden terug geld te halen en schooltjes op de richten in hun parochie
De tegenstelling van de bedoeling van interdite: Humbeeck gebeurde
Binnen de liberalen onderling was er twijfel van het systeem
Binnen de katholieken eensgezindheid
3
, DE TWEEDE SCHOOLSTRIJD (1950-1958)
1958 -
socialisten 1959 -
1995 - wet collard
verliezen Schoolpactwet
verkiezingen
Aanloop: situatie na WO II
Geen inschrijvingsgeld maar in vrij secundair en katholiek secundair wel geld betalen
Rijksonderwijs gratis
1955: wet-Collard
• Wet invoeren dat alle subsidies worden afgeschaft voor katholiek secundair onderwijs
1958: socialisten verliezen verkiezingen
• Minderheidsregering onder leiding van Gaston Eyskens (CVP)
• Nationale Schoolcommissie
1959: Schoolpactwet
• Erkende het bestaan van:
– Het officieel onderwijs, ingericht door/ in opdracht van de staat, provincie,
gemeente
– Het vrij onderwijs, niet ingericht door/ in opdracht van de staat, provincie,
gemeente
• Waarborgde de keuzevrijheid van ouders voor een officiële of een vrije school
• Recht op onderwijs van een erkende levensbeschouwing
• Het leerplichtonderwijs is gratis
• Het vrij onderwijs heeft recht op subsidiëring, in ruil voor overheidscontrole
Grondwet artikel 24 (oorspronkelijk artikel 17):
– § 1. Het onderwijs is vrij;
– § 3. De toegang tot het onderwijs is kosteloos tot het einde van de leerplicht.
4
Horizontale pijlers verticale pijlers
Diagonale pijler
Onderwijsbeleid
Focus op het macro- en mesoniveau
Onderwijssector beïnvloed door context
In 2023
• Was het onderwijsbudget met 15, 7 miljard euro goed voor 25% van alle uitgaven van de
Vlaamse overheid -> heel groot bedrag
• 69% daarvan ging naar de salarissen van het onderwijspersoneel (11 miljard) -> groot
bedrag
• 26% ging naar werkingskosten, grotendeels gealloceerd
• 4% investeringen, 1 % andere uitgaven
1
,Horizontale pijlers
Vrijheid van onderwijs
ARTIEKEL 1
Katholiek onderwijs heeft klacht ingediend bij grondwettelijk hof
Nieuwe minimumdoelen gaven minder ruimte aan katholiek onderwijst = geen vrijheid meer
Daardoor complete herziening van eindtermen/ minimumdoelen
Gebouw Ugent – enkel voor plechtigheden
Gent Willem 1
“Wij willen Willem weg – wil Willem wijzer wezen – wij willen Willem weer”
Problemen bij katholieken en liberalen -> in opstand gekomen
- Belgische staat ontstaan + grondwet
Grondwettelijke vrijheid van onderwijs (1831)
Article 17. L’enseignement est libre ; toute mesure préventive est interdite : la répression des
délits n’est réglée que par la loi. L’instruction publique donnée aux frais de l’Etat est également
réglée par la loi.
➢ Het onderwijs is vrij
➢ Het onderwijs is kosteloos, tenminste wanneer het door de staat wordt ingericht
Onderwijs gratis ALS de staat dat wou
Oorspronkelijk: actieve vrijheid = het recht om onderwijsstellingen op te richten en onderwijs te
verstrekken
In de loop der jaren: ook passieve vrijheid = de keuzevrijheid van de ouders om voor hun kinderen
het onderwijs te kiezen dat ze willen, bovendien in een levensbeschouwelijk milieu van hun keuze
Van vrijheid van onderwijs naar recht op onderwijs
1. Actieve vrijheid = vrijheid van inrichting van onderwijs = de vrijheid van de
onderwijsverstrekkers om onderwijs te organiseren en er inhoudelijk vorm aan te geven
2. Passieve vrijheid = vrije schoolkeuze = vrijheid van de onderwijsgebruikers om onderwijs
te kiezen dat aansluit bij de eigen overtuigingen, om een schoolproject te kiezen volgens
hun eigen levensbeschouwelijke en pedagogische voorkeur.
2
, Koppeling van artikel 17 over het onderwijs aan twee andere artikels uit de eerste Grondwet:
gelijkheidsbeginsel en ideologische vrijheid
1. Discussie over de kosten van het onderwijs
2. Grondwet voorzag alleen in een financiering van het onderwijs dat door de staat
werd ingericht (vroeger: het rijksonderwijs)
3. Vraag naar overheidssteun voor om het even welke vorm van onderwijs die door
een Belg werd ingericht
1842: eerste organieke wet op het lager onderwijs (wet-Nothomb): gemeenten verplicht om –
kosteloos – lager onderwijs aan te bieden
1850: organieke wet op het middelbaar onderwijs (wet-Rogier): zelfde regeling voor het
middelbaar onderwijs
EERSTE SCHOOLSTIJD (1878-1884)
1884 - 1884 - 3e 1911 - 4e 1914 - 5e
1879- lager - 2e 1881 -
katholieken orgznieke wet op organieke wet op organieke wet:
organieke wet middelbaar - wet
winnen de lager onderwijs - lager onderwijs - leerplicht van 6
van Humbeeck van Humbeeck
verkiezingen wet-Jacobs wet Schollaert tot 14j
Wet van Humbeeck
• Elke gemeente nog steeds verplicht om een lagere school te hebben maar vanaf
een officieel onderwijs erkend worden door de staat
• Enkel nog godsdienstlessen buiten te uren op vraag van ouders
• Alle onderwijzers moeten een diploma hebben van rijksnormaalschool –
gekwalificeerde leerkrachten
Spotprenten over tweestrijd
Geestelijken kijken toe hoe kinderen naar vrije scholen gaan, ze willen de kinderen terug naar
katholiek onderwijs
Katholieken strijden terug geld te halen en schooltjes op de richten in hun parochie
De tegenstelling van de bedoeling van interdite: Humbeeck gebeurde
Binnen de liberalen onderling was er twijfel van het systeem
Binnen de katholieken eensgezindheid
3
, DE TWEEDE SCHOOLSTRIJD (1950-1958)
1958 -
socialisten 1959 -
1995 - wet collard
verliezen Schoolpactwet
verkiezingen
Aanloop: situatie na WO II
Geen inschrijvingsgeld maar in vrij secundair en katholiek secundair wel geld betalen
Rijksonderwijs gratis
1955: wet-Collard
• Wet invoeren dat alle subsidies worden afgeschaft voor katholiek secundair onderwijs
1958: socialisten verliezen verkiezingen
• Minderheidsregering onder leiding van Gaston Eyskens (CVP)
• Nationale Schoolcommissie
1959: Schoolpactwet
• Erkende het bestaan van:
– Het officieel onderwijs, ingericht door/ in opdracht van de staat, provincie,
gemeente
– Het vrij onderwijs, niet ingericht door/ in opdracht van de staat, provincie,
gemeente
• Waarborgde de keuzevrijheid van ouders voor een officiële of een vrije school
• Recht op onderwijs van een erkende levensbeschouwing
• Het leerplichtonderwijs is gratis
• Het vrij onderwijs heeft recht op subsidiëring, in ruil voor overheidscontrole
Grondwet artikel 24 (oorspronkelijk artikel 17):
– § 1. Het onderwijs is vrij;
– § 3. De toegang tot het onderwijs is kosteloos tot het einde van de leerplicht.
4
