M.B. (2023/24)
PGB TAAK 2: SAMENVATTING WEC 2:
DEEL 1: DE ECONOMISCHE WEDEROPBOUW & DE VERSTERKING VAN HET SOCIAAL
OVERLEG: 1945 - 1960: (p. 258-263 & 281-291)
A. de economische wederopbouw & de versterking van het sociaal overleg:
1. wederopbouw van BEL naoorlogse eco: snel = verlengde van restauratie van lib eco
beleid
● idee: terugkeer naar vooroorlogse vrije marktmodel
○ probleem: onevenwicht = beschikbare geldvoorraad <> aanbod van goederen
& diensten
○ oorzaak: onhoudbare situatie
■ hoge oorlogsprijzen
■ onaangepaste lonen
○ oplossing:
■ prijsdaling
■ loonsverhoging
● C. Gutt: muntsanering:
○ Okt. 1944:
■ oude bankbiljetten: geen koopkracht
■ alle rekeningen geblokkeerd
○ wat:
■ per persoon slechts klein bedrag omzetten tot nieuwe bankbiljetten
■ rest = tijdelijk onbeschibare rekeningen → omzetten in een
muntsaneringslening
○ doel: inkrimping van geldomloop → evenredige daling van prijzen op zwarte
markt
○ ook: loonsverhoging moest beperkt blijven
■ reden: prijsdaling niet verhinderen
● September 1944: Nationale Conferentie van de Arbeid = kleinere vermeerdering tov
1940 (slechts 40%)
2. Compensatie op sociaal vlak:
● eco beleid ~ algemeen socialeverzekeringsstelsel:
○ compromis van gematigde figuren uit vakbonds- en WG-wereld
○ linkervleugel van soc vakbond & grote delen van christelijke
arbeidersbeweging = :(
○ Figuur: A. Van Acker
● december 1944: besluitwet betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders
,M.B. (2023/24)
● 16 januari 1945: °Rijksdienst voor Maatschappelijke Zekerheid
● elke verzekerde werknemer heeft recht op:
○ vervangend inkomen
○ wanneer:
■ werkloosheid
■ ziekte
■ invaliditeit
■ ouderdom
○ uitgangspunt: recht op arbeid
○ staat: minimuminkomen van elke loontrekkende garanderen
● verandering in vrijheid tot vakvereniging:
○ WG: mag wettelijk de ‘organisaties van de arbeiders niet hinderen’ (eis van
de vakbonden)
○ onderhandelingen op paritaire basis over lonen & arbeidsomstandigheden:
algemeen & wettelijk verplicht
○ vwdn vr organisaties:
■ klassenverzoenende ideologie (van Het Pact) aanvaarden
■ nationaal georganiseerd zijn
■ minimaal #leden hebben of ondernemingen organiseren die samen
evenveel WN telden
○ probleem vr clandestiene vakbeweging: moeilijk om aan criteria te
beantwoorden
● Het Sociaal Pact:
○ wat: innovatie op democratische legitimiteit
■ 1e codificatie van praktijk om soc organisaties een representatieve
monopolie te geven
■ andere legitimiteit dan parlement & EAS
○ opbouw: reeks concrete hervormingsvoorstellen v/d staat:
■ regering & parlement: wetgevende werk
■ staat: organiseren van nationale solidariteit
■ hervormingen = consensus tussen georganiseerde WG & WN
3. Reacties op het Sociaal Pact:
● SP al voor 1940 bezig:
○ pas in 1944:
■ °allesomvattende basiscompromis
■ eenheid in rationalisering van bestaande wetgeving gebracht
● tegenstand van conservatieve & katholieke WG
● #voordelen vr bedrijfsleven:
○ stijgende productiviteit
○ proletarisering van de arbeider tegen gaan & zijn koopkracht als consument
vergroten
,M.B. (2023/24)
○ machtspositie van WG bleef behouden: arbeiders keurden goed dat:
■ ‘goede gang van onderneming de basis (vormde) van de algemene
welvaart van het land’
■ ‘wettig gezag van de ondernemers erkenden’
■ ‘plichtsgetrouw hun werk zouden uitoefenen’
○ stakingen: uitgepraat aan de onderhandelingstafel & geïnstitutionaliseerd
(formeel gemaakt)
○ individueel recht tot staken (buiten wettelijke gesprekspartners = vakbonden):
beperkt
4. mislukking van de regeringspolitiek & oplossing:
● mislukking:
○ moeilijke realisatie van de prijzen drukken via beperkt houden van
muntvoorraad
○ Nieuwe coalitie olv Van Acker: veranderde van onderwerp/aanpak
○ Van Gutts maatregelen werd afgestapt
○ tijdelijk geblokkeerde €: vrijgegeven
● Nu: regering zelf initiatieven in prijzensector
○ wat:
■ vitale producten: maximumprijzen & winstmarges
■ andere producten: ‘normale prijzen' & maxima kon vastgesteld worden
& controle in handen van rechtbanken
○ ingrijpende prijspolitiek ~ loonblokkeringen in verscheidene sectoren
● Subsidiëringspolitiek:
○ stijging van wereldprijzen van landbouwproducten: geen sterke prijsverhoging
in BEL
○ Trachtte andere kleinhandelsprijzen te drukken
○ algemene prijsdalingen afgekondigd
● doel maatregelen: ontwikkeling van inflatiespiraal van prijzen & lonen verhinderen
(was in FRA wel zo)
● beleid in industriële sector:
○ °steenkolenproductie (herstel afhankelijk van aanwezige energie)
○ import van steenkolen = energiebevoorrading op peil houden
○ sociale voordelen vr arbeiders die in mijnbouw wilden werken
○ Duitse krijgsgevangenen: dwangarbeid
○ Italiaanse gastarbeiders & displaced persons: ingezet
5. Economisch dirigisme:
● ‘geleide economie’ ging niet in tegen belangen van kapitaalgroepen:
○ niet geraakt aan macht van eigenaars
● voorstellen van communisten & socialisten: nationalisaties in
, M.B. (2023/24)
○ wapenindustrie
○ energiesector
○ kredietwezen
○ maar: in BEL weinig kans (tov FRA)
● staatssteun aan bedrijfsleven (o.m. aan steenkoolindustrie):
○ zonder veel staatscontrole
○ doel: verliezen aanvullen die uit prijzenblokkeringen resulteerden
● Productiepolitiek (A. Van Acker): via volmachten:
○ 12 april 1945: Besluitwet voor burgerlijke mobilisatie in energie- en
transportsector
■ sanctie: gerechtelijke vervolging
■ dus: stakingsverbod
○ 1947: prijsstijging (+30%) in energiesector zonder aanpassing van lonen
■ gevolg: staking begin 1948 → civiele mobilisatie & ontslag van
arbeiders
■ = hoogtepunt in concurrentiestrijd tussen communisten & soc-dem
(gewonnen dr soc-dem)
6. Regering van Paul-Henri Spaak:
● 1947: nieuwe regeringsformatie (terugtrekking van communisten) tussen SD & Kath
○ olv P.-H. Spaak
○ G. Eyskens: minister van financiën:
■ ‘modern’’ economisch CVP-beleid
■ staat = coördinerende rol
■ geleide economie begeleid dr politiek van soc vrede & afzwakking van
klassentegenstellingen
○ regeringscompromis: leidende beleid afbouwen & eco liberalisme in
prijzensector herstellen
○ wilden: geleidelijke opheffing van overheidsinmening
■ rantsoenering opgeheven (behalve uitz.)
■ vrije markt in handel herstellen
■ uitbreiding van grote warenhuizen
■ uitschakeling van systeem van maximumprijzen & subsidiëring
■ maar: inmenging in financiële sector
● Inmenging in financiële sector:
○ Nationale Bank van België: regeringsinvloed versterkt
○ uitbreiding van werkingsmogelijkheden van ‘Nationale Maatschappij voor
Krediet aan de Nijverheid’
● Systeem van bedrijfsorganisaties (gericht op afzwakking van sociale
tegenstellingen):
○ °centrale en sectorale bedrijfsraden
○ °ondernemingsraden in grote bedrijven: moest geraadpleegd worden bij
bedrijfseconomische kwesties met sociale inslag
PGB TAAK 2: SAMENVATTING WEC 2:
DEEL 1: DE ECONOMISCHE WEDEROPBOUW & DE VERSTERKING VAN HET SOCIAAL
OVERLEG: 1945 - 1960: (p. 258-263 & 281-291)
A. de economische wederopbouw & de versterking van het sociaal overleg:
1. wederopbouw van BEL naoorlogse eco: snel = verlengde van restauratie van lib eco
beleid
● idee: terugkeer naar vooroorlogse vrije marktmodel
○ probleem: onevenwicht = beschikbare geldvoorraad <> aanbod van goederen
& diensten
○ oorzaak: onhoudbare situatie
■ hoge oorlogsprijzen
■ onaangepaste lonen
○ oplossing:
■ prijsdaling
■ loonsverhoging
● C. Gutt: muntsanering:
○ Okt. 1944:
■ oude bankbiljetten: geen koopkracht
■ alle rekeningen geblokkeerd
○ wat:
■ per persoon slechts klein bedrag omzetten tot nieuwe bankbiljetten
■ rest = tijdelijk onbeschibare rekeningen → omzetten in een
muntsaneringslening
○ doel: inkrimping van geldomloop → evenredige daling van prijzen op zwarte
markt
○ ook: loonsverhoging moest beperkt blijven
■ reden: prijsdaling niet verhinderen
● September 1944: Nationale Conferentie van de Arbeid = kleinere vermeerdering tov
1940 (slechts 40%)
2. Compensatie op sociaal vlak:
● eco beleid ~ algemeen socialeverzekeringsstelsel:
○ compromis van gematigde figuren uit vakbonds- en WG-wereld
○ linkervleugel van soc vakbond & grote delen van christelijke
arbeidersbeweging = :(
○ Figuur: A. Van Acker
● december 1944: besluitwet betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders
,M.B. (2023/24)
● 16 januari 1945: °Rijksdienst voor Maatschappelijke Zekerheid
● elke verzekerde werknemer heeft recht op:
○ vervangend inkomen
○ wanneer:
■ werkloosheid
■ ziekte
■ invaliditeit
■ ouderdom
○ uitgangspunt: recht op arbeid
○ staat: minimuminkomen van elke loontrekkende garanderen
● verandering in vrijheid tot vakvereniging:
○ WG: mag wettelijk de ‘organisaties van de arbeiders niet hinderen’ (eis van
de vakbonden)
○ onderhandelingen op paritaire basis over lonen & arbeidsomstandigheden:
algemeen & wettelijk verplicht
○ vwdn vr organisaties:
■ klassenverzoenende ideologie (van Het Pact) aanvaarden
■ nationaal georganiseerd zijn
■ minimaal #leden hebben of ondernemingen organiseren die samen
evenveel WN telden
○ probleem vr clandestiene vakbeweging: moeilijk om aan criteria te
beantwoorden
● Het Sociaal Pact:
○ wat: innovatie op democratische legitimiteit
■ 1e codificatie van praktijk om soc organisaties een representatieve
monopolie te geven
■ andere legitimiteit dan parlement & EAS
○ opbouw: reeks concrete hervormingsvoorstellen v/d staat:
■ regering & parlement: wetgevende werk
■ staat: organiseren van nationale solidariteit
■ hervormingen = consensus tussen georganiseerde WG & WN
3. Reacties op het Sociaal Pact:
● SP al voor 1940 bezig:
○ pas in 1944:
■ °allesomvattende basiscompromis
■ eenheid in rationalisering van bestaande wetgeving gebracht
● tegenstand van conservatieve & katholieke WG
● #voordelen vr bedrijfsleven:
○ stijgende productiviteit
○ proletarisering van de arbeider tegen gaan & zijn koopkracht als consument
vergroten
,M.B. (2023/24)
○ machtspositie van WG bleef behouden: arbeiders keurden goed dat:
■ ‘goede gang van onderneming de basis (vormde) van de algemene
welvaart van het land’
■ ‘wettig gezag van de ondernemers erkenden’
■ ‘plichtsgetrouw hun werk zouden uitoefenen’
○ stakingen: uitgepraat aan de onderhandelingstafel & geïnstitutionaliseerd
(formeel gemaakt)
○ individueel recht tot staken (buiten wettelijke gesprekspartners = vakbonden):
beperkt
4. mislukking van de regeringspolitiek & oplossing:
● mislukking:
○ moeilijke realisatie van de prijzen drukken via beperkt houden van
muntvoorraad
○ Nieuwe coalitie olv Van Acker: veranderde van onderwerp/aanpak
○ Van Gutts maatregelen werd afgestapt
○ tijdelijk geblokkeerde €: vrijgegeven
● Nu: regering zelf initiatieven in prijzensector
○ wat:
■ vitale producten: maximumprijzen & winstmarges
■ andere producten: ‘normale prijzen' & maxima kon vastgesteld worden
& controle in handen van rechtbanken
○ ingrijpende prijspolitiek ~ loonblokkeringen in verscheidene sectoren
● Subsidiëringspolitiek:
○ stijging van wereldprijzen van landbouwproducten: geen sterke prijsverhoging
in BEL
○ Trachtte andere kleinhandelsprijzen te drukken
○ algemene prijsdalingen afgekondigd
● doel maatregelen: ontwikkeling van inflatiespiraal van prijzen & lonen verhinderen
(was in FRA wel zo)
● beleid in industriële sector:
○ °steenkolenproductie (herstel afhankelijk van aanwezige energie)
○ import van steenkolen = energiebevoorrading op peil houden
○ sociale voordelen vr arbeiders die in mijnbouw wilden werken
○ Duitse krijgsgevangenen: dwangarbeid
○ Italiaanse gastarbeiders & displaced persons: ingezet
5. Economisch dirigisme:
● ‘geleide economie’ ging niet in tegen belangen van kapitaalgroepen:
○ niet geraakt aan macht van eigenaars
● voorstellen van communisten & socialisten: nationalisaties in
, M.B. (2023/24)
○ wapenindustrie
○ energiesector
○ kredietwezen
○ maar: in BEL weinig kans (tov FRA)
● staatssteun aan bedrijfsleven (o.m. aan steenkoolindustrie):
○ zonder veel staatscontrole
○ doel: verliezen aanvullen die uit prijzenblokkeringen resulteerden
● Productiepolitiek (A. Van Acker): via volmachten:
○ 12 april 1945: Besluitwet voor burgerlijke mobilisatie in energie- en
transportsector
■ sanctie: gerechtelijke vervolging
■ dus: stakingsverbod
○ 1947: prijsstijging (+30%) in energiesector zonder aanpassing van lonen
■ gevolg: staking begin 1948 → civiele mobilisatie & ontslag van
arbeiders
■ = hoogtepunt in concurrentiestrijd tussen communisten & soc-dem
(gewonnen dr soc-dem)
6. Regering van Paul-Henri Spaak:
● 1947: nieuwe regeringsformatie (terugtrekking van communisten) tussen SD & Kath
○ olv P.-H. Spaak
○ G. Eyskens: minister van financiën:
■ ‘modern’’ economisch CVP-beleid
■ staat = coördinerende rol
■ geleide economie begeleid dr politiek van soc vrede & afzwakking van
klassentegenstellingen
○ regeringscompromis: leidende beleid afbouwen & eco liberalisme in
prijzensector herstellen
○ wilden: geleidelijke opheffing van overheidsinmening
■ rantsoenering opgeheven (behalve uitz.)
■ vrije markt in handel herstellen
■ uitbreiding van grote warenhuizen
■ uitschakeling van systeem van maximumprijzen & subsidiëring
■ maar: inmenging in financiële sector
● Inmenging in financiële sector:
○ Nationale Bank van België: regeringsinvloed versterkt
○ uitbreiding van werkingsmogelijkheden van ‘Nationale Maatschappij voor
Krediet aan de Nijverheid’
● Systeem van bedrijfsorganisaties (gericht op afzwakking van sociale
tegenstellingen):
○ °centrale en sectorale bedrijfsraden
○ °ondernemingsraden in grote bedrijven: moest geraadpleegd worden bij
bedrijfseconomische kwesties met sociale inslag
