Samenvatting Chemie: volledige cursus 4de middelbaar

CHEMIE, 4DE LEERJAAR, 2U

INDELING VAN DE SAMENGESTELDE STOFFEN



Anorganische = minerale stoffen komen hoofdzakelijk voor in de niet-levende natuur. Bvb: in ertsen, mineralen,
gesteenten en metalen.

Organische stoffen:

 komen hoofdzakelijk voor in de levende natuur.
 Hier komt altijd het element koolstof in voor  koolstofverbindingen.
 Sommige organische stoffen die in de natuur voorkomen zijn ook synthetisch of kunstmatig te
bereiden.
 De eigenschappen van de stof zijn onafhankelijk van hun oorsprong.
 Er bestaan ook organische stoffen die niet voorkomen in de natuur. Ze zijn enkel synthetisch te
bereiden.



Stofklasse:

 = groep stoffen die gemeenschappelijke chemische eigenschappen bezitten.
 Zij hebben een gemeenschappelijk atoom of gemeenschappelijke atoomgroep = functionele of
karakteristieke groep.




samengestelde
stoffen




anorganische organische
stofklassen stofklassen




zuren hydroxiden oxiden zouten alkanen alcoholen carbonzuren




Chemie, 3e lj, 2u [Typ hier] Pagina 1 van 23

,Oxidatiegetal:

 Om de formule van een verbinding op te stellen, kan je gebruik maken van oxidatiegetallen.
 Elk element kenmerkt zich door een bepaald oxidatiegetal (OG) in een welbepaalde verbinding.
 = OG = bindingsvermogen van een element = geeft het aantal elektronen aan dat een atoom opneemt
of afgeeft wanneer het overgaat in de ionaire vorm.
 Voor te stellen door een Romeins cijfer voorafgegaan door een +/-teken.
 In een ionverbinding komt het OG van elk element overeen met de lading van het overeenkomstige
ion.
 In een neutrale verbinding = som van de OG gelijk aan 0.



Zuren = atoomverbindingen tussen 1/meer waterstofatomen en een zuurrest. Het waterstofatoom kan
afsplitsen als een waterstofion of proton (H+).

 De functionele groep in een zuur is waterstof.
 Algemene formule: H n Z met n :het aantal waterstofatomen en Z n−¿ :de zuurrest ¿
 indeling
o Binaire zuren
 = opgebouwd uit 2 elementen: waterstof en een niet-metaal. Zuurstof komt niet
voor in de binaire zuren.
 Naamgeving: voorvoegsel + waterstof + stam van het niet-metaal + ide
o Ternaire zuren
 = oxozuren = opgebouwd uit 3 elementen: waterstof, niet-metaal en zuurstof. Het
niet-metaal en het element zuurstof vormen samen de zuurrest
 Naamgeving: voorvoegsel + waterstof + stam van het niet-metaal +aat
 Eigenschappen:
o Meeste binaire zuren zijn bij kamertemperatuur gasvormig.
o Meeste ternaire zuren zijn bij kamertemperatuur vloeibaar.
o Zuren zijn zeer goed oplosbaar in water.



Hydroxiden = ionverbindingen tussen een metaalion en 1/meer hydroxide-ionen (OH-).

 Het hydroxide-ion is een eenwaardig negatief geladen ion.
 De functionele groep in een hydroxide is het hydroxide-ion.
−¿:hydroxide−ion en n: het aantalhydroxide−ionen.¿

M (OH )n met M n+¿: metaalion, OH ¿
 Algemene formule:
 Systematische naam: naam metaal + voorvoegsel + hydroxide.
 De hydroxiden zijn bij kamertemperatuur vast.



Zuur-base indicatoren

 = sommige kleurstoffen hebben een verschillende kleur in een zuur milieu en een basisch milieu.
 Kunnen opgelost zijn in een gepaste oplosmiddel of geabsorbeerd in papierstrookjes.




Chemie, 3e lj, 2u [Typ hier] Pagina 2 van 23

,  Niet alle oplossingen zijn even basisch of zuur, er zit een gradatie in.
 De zuurgraad van een oplossing wordt uitgedrukt met een pH-waarde:
o Acid = zure oplossing: heeft een pH-waarde van O tot 7. Het aantal H+ionen > het aantal OH-
ionen.
o Neutrale oplossing: bvb zuiver water: pH = 7. Het aantal H+ionen = het aantal OH-ionen.
o Basische oplossing heeft een pH-waarde boven 7 tot en met 14. Het aantal H+ionen < het
aantal OH-ionen.
 Te meten met: universele indicatoroplossing of elektrische pH-meter.



Oxiden = binaire verbindingen die zuurstof bevateten.

 Metaaloxiden
o = ionenverbindingen van metaalionen met zuurstofionen (O 2−¿¿ ). Algemene formule: Mx Oy
o Systematische naam: voorvoegsel + naam metaal + voorvoegsel + oxide
o Fysische eigenschappen: zijn bij kamertemperatuur vast.
 Niet-metaaloxiden
o = atoomverbindingen van niet-metaalatomen en zuurstofatomen. Algemene formule: n
Mx Oy
o Systematische naam: voorvoegsel + naam niet-metaal + voorvoegsel + oxide
o Fysische eigenschappen: zijn bij kamertemperatuur meestal gasvormig.



Zouten = ionverbindingen tussen 1/meer metaalionen en 1/meer zuurresten.
n−¿:de zuurresten¿

M n Z m met M m +¿: metaalion ,n :het aantal metaalionen∈het zout ,Z ¿

m: het aantal zuurrestionen∈het zout
 Binaire zouten = zouten waarvan de zuurrest afkomstig is van een binair zuur.
 Ternaire zouten = zouten waarvan de zuurrest afkomstig is van een ternair zuur.
 Naamgeving: voorvoegsel + naam metaal + voorvoegsel + naam zuurrest.
 Fysische eigenschappen: zouten zijn vaste stoffen met hoge smelttemperaturen.



Vorming van anorganische stofklassen:

 Metalen die reageren met zuurstofgas, vormen hierbij metaaloxiden.
o Algemene reactievergelijking: metaal +O 2 → metaaloxide
o Bvb: 4 Na+O2 →2 Na2 O
 Metaaloxiden die reageren met water, vormen hierbij hydroxiden.



Chemie, 3e lj, 2u [Typ hier] Pagina 3 van 23