GERECHTELIJK RECHT
DEEL I. ALGEMENE BEGINSELEN
H1 : WEZEN EN FUNCTIE VAN HET GERECHTELIJK RECHT
Afd 1. BEGRIPSOMSCHRIJVING
Gerechtelijk recht
- = “Het geheel v rechtsregels die betrekking hebben op de effectuering vd materieelrechtelijke aanspraken vd
rechtssubjecten.”
o = Hoe dat je uw materieelrechtelijke aanspraken kan afdwingen.
- → Proces, maar gerechtelijk recht = ruimer :
o Ook rechtsvordering vd rechtssubjecten,
o De rechtsmacht en de bevoegdheid vd rechtbanken en hoven,
o Het geschil en het geding.
- → Gerechtelijk privaatrecht.
o Het Ger.W. = Het gemeen procesrecht.
§ Je gaat dus het Ger.W. ook toepassen op andere procedures, wnr er voor die andere
procedures geen specifieke wettelijke regeling is.
o Ook strafprocesrecht.
§ Hoe er in strafzaken moet worden gedagvaard wordt niet geregeld door het wetboek v
strafvordering. → Wordt geregeld door het Ger.W.
- Gerechtelijk wetboek heeft dubbele functie.
o M.b.t. privaatrechtelijke procedures.
o Ook voor andere procedures.
- Nauwe band met materieel recht.
Afd 2. BRONNEN (= waar vindt je de regels v gerechtelijk recht terug?)
1. Grondwet
- Art. 13 Gw. : Recht op toegang tot de rechter.
o Er geldt een verbod op eigenrichting. → Dus dan moet iedereen zich tot de rechter kunnen wenden
om de naleving v zijn rechten te kunnen afdwingen.
- Art. 23, 2° Gw. : Recht op juridische bijstand (sociale grondrechten).
o Wnr dat u zelf onvoldoende middelen heeft om naar de rechter te stappen → dan bestaat er een
systeem waarbij dat de staat uw procedurekosten zal dragen en waarbij de staat eventueel de
advocaat die u nodig heeft zal vergoeden.
- Art. 40, 144-159 Gw. : Rechterlijke macht.
o “De rechterlijke macht wordt uitgeoefend door de hoven en rechtbanken.
o De arresten en vonnissen worden in naam des Konings ten uitvoer gelegd.”
2. Verdragsrecht en recht vd Europese Unie
- Wnr je een geschil hebt binnen België is het Ger.W. v toepassing.
o Vanaf het ogenblik dat het gaat om een geschil waarin er aanknopingspunten zijn met het
grondgebied v verschillende verdragsluitende staten → dan gaan die Europese verordeningen
spelen.
- Toenemende invloed Europees recht op vlak v grensoverschrijdende geschillen.
- Art. 6 EVRM en art. 14 BUPO.
1
, - Verordening nr. 1215/2012 vh Europees Parlement en de Raad v 12 december 2012 betreffende de
rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de ten uitvoerlegging v beslissingen in burgerlijke en handelszaken
(= Brussel I bis Verordening).
o Bepaalt welke rechter bij een grensoverschrijdend geschil waar dat er aanknopingspunten zijn over
verschillende Europese lidstaten, welke rechter dat daar kennis v zal kunnen nemen.
o Bv. Duitse koper, Franse verkoper :
§ Franse verkoper heeft hout verkocht aan Duitse koper.
§ Moest getransporteerd worden via de Antwerpse haven.
§ In de Antwerpse haven moest die lading hout worden overgeslagen op een ander schip.
§ Daar is iets misgelopen en de lading hout is beschadigd geraakt.
§ Lading hout in Antwerpen, ontevreden koper in DL, verkoper in FR die zegt dat het niet zijn
fout is.
§ Welke rechters zijn bevoegd om in dat geschil uitspraak te doen?
• Hoofdregel : Zullen altijd bevoegd zijn de rechtbanken vd woonplaats vd
verweerder.
- Verordening nr. 2201/2003 vd Raad v 27 november 2003 betreffende de bevoegdheid en de erkenning en
tenuitvoerlegging v beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid.
o = Bij huwelijksmoeilijkheden.
- Verordening nr. 1206/2001 vd Raad v 28 mei 2001 betreffende de samenwerking tussen de gerechten vd
lidstaten op het gebied v bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken.
- Verordening (EG) nr. 1393/2007 vh Europees Parlement en de Raad v 13 november 2007 inzake de
betekening en de kennisgeving in de lidstaten v gerechtelijke en buitengerechtelijke stukken in burgerlijke of
in handelszaken.
- Verdrag v den Haag 15 november 1965 inzake de betekening en de kennisgeving in het buitenland v
gerechtelijke en buitengerechtelijke stukken in burgerlijke en in handelszaken.
o = Haags betekeningsverdrag = op wereldniveau.
- Verordening (EG) nr. 1896/2006 vh Europees Parlement en de Raad v 12 december 2006 tot invoering ve
Europese betalingsbevelprocedure.
o → Vgl. Invordering v onbetwiste geldschulden (art. 1394/20 Ger.W.).
- Verordening (EG) nr. 861/2007 vh Europees Parlement en de Raad v 11 juli 2007 tot vaststelling ve Europese
procedure voor geringe vorderingen.
3. Gerechtelijk Wetboek
- Wet 10 oktober 1967, in werking 1 november 1970.
o Ontwerp v Charles v Reepinghen, Koninklijke commissaris voor de gerechtelijke hervorming
(opgevolgd door Ernest Krings).
o Betrachtingen :
§ Modernisering ve 3 eeuwen oud procesrecht (Ordonnance Civile 1667 ; Code de procedure
civile 1806 ; Wet Rechterlijke Organisatie 1869 ; Wet Bevoegdheid 1876).
§ 3 grote betrachtingen vd opstellers vh Gerechtelijk Wetboek :
• Eenheid v rechtsmacht cfr. nu eenheidsloket of centrale inleidingskamer.
o Helder eenvoudig systeem, gwn 1 rechtbank.
• Eenheid v rechtspleging.
o Ervoor zorgen dat de procedure voor de vrederechter op 2 verschillende
plekken identiek verloopt.
• Vereenvoudiging en versnelling v rechtspleging.
o Bv.
§ Afschaffing v verplichte procesvertegenwoordiging.
• U moet niet langer de bijstand hebben ve advocaat.
§ Minder formalisme.
§ Kennisgeving bij gerechtsbrief (door griffie).
2
, • = Naast de oproeping d.m.v. een dagvaardingsexploot
met tussenkomst vd gerechtsdeurwaarder.
• = Andere manier v oproeping.
§ Wijziging v eis.
• Zodat je geen nieuwe procedure moet starten als je iets
bent vergeten te vorderen in de geding inleidende akte.
§ Beslagprocedure.
• De gehele beslagprocedure werd geregeld in dat nieuw
Ger.W.
§ Verdwijnen pleitbezorgers.
• Pleitbezorgers hadden het contact met de cliënten →
advocaten moesten pleiten.
§ Amendering in het parlement (o.m. arr. rb.)
• De 1ste betrachting = er nooit door gekomen → niet politiek haalbaar.
• Idee v eenheidsrechtbank werd wel vooropgesteld, maar linkse partijen wilde de
arbeidsrechtbank behouden.
• Om bevoegdheidsgeschillen tussen al die rechtbanken op te lossen hebben we dan
een overlegorgaan gecreëerd = de arrondissementsrechtbank.
o Hierin zetelen de voorzitters vd rechtbank v 1ste aanleg, vd
ondernemingsrechtbank en vd arbeidsrechtbank samen om uitspraken te
doen over bevoegdheidsgeschillen.
- Latere aanvullingen (oorspronkelijk 5 delen) :
o Arbitragewet 4 juli 1972 (Deel VI)
§ = Buitengerechtelijke manier v conflictbeslechting.
o Nieuwe wet op de bemiddeling 25 februari 2005 (Deel VII)
§ = Buitengerechtelijke manier v geschiloplossing.
o Collaboratieve onderhandelingen (wet 12 juni 2018, inwerkinggetreden op 1 jan. 2019)
§ = Onderhandelingen waarbij beide partijen in de onderhandeling wordt bijgestaan door
collaboratieve advocaten (= advocaten die een bijkomende opleiding hebben gevolgd).
- Verwaarlozing 1970 – 1995
o Wet v 3 augustus 1992 tot wijziging vh Gerechtelijk Wetboek.
- Nadien talrijke wetswijzigingen (katalysator = de zaak Dutroux → zorgt voor grote hervorming v justitie)
o Octupuswetgeving met HRJ – 7 december 1998
o Adviesraad magistratuur – 8 maart 1999
o Derde weg magistratuur – 7 april 2005
o Coll. schuldenregeling – 13 december 2005
o Rechtsbijstand – 1 juli 2006
o Commissie modernisering – 20 juli 2006
o Feniks – 2005-2006 later CHEOPS Justitie, JUPORTAL (databank rechtspraak), e-Deposit: vorige
minister van Justitie besteedde dit deels uit (Diplad)
o Evaluatie korpschefs – 18 december 2006
o Instituut gerechtelijke opleiding – 31 januari 2007
- Belangrijke recente hervormingen :
o Wet 21 april 2007 verhaalbaarheid erelonen advocaat + KB 26 oktober 2007.
o Wet 26 april 2007 tot wijziging vh Gerechtelijk Wetboek met het oog op het bestrijden vd
gerechtelijke achterstand.
o Wet 15 mei 2007 deskundigenonderzoek inmiddels “gerepareerd” door art. 20 – 32 vd Wet v 30
december 2009 houdende diverse bepalingen betreffende justitie II, BS 15 januari 2010, 1889.
o Wet v 30 juli 2013 betreffende de invoering ve familie- en jeugdrechtbank.
o Wet v 1 december 2013 tot hervorming vd gerechtelijke arrondissementen en tot wijziging vh
Gerechtelijk Wetboek met het oog op een grotere mobiliteit vd leden vd rechterlijke orde.
3
, o 12 nieuwe gerechtelijke arrondissementen (kaart kennen!!)
§ → Ze wilden die proberen gelijk te trekken met de provincies (ging niet in gebieden waarin
je een complexe taalkundige samenstelling hebt).
§ Gerechtelijk gebied Antwerpen :
• Gerechtelijk arrondissement Antwerpen met afdelingen te Antwerpen, Mechelen
en Turnhout
• Gerechtelijk arrondissement Limburg met afdelingen te Hasselt en Tongeren
§ Gerechtelijk gebied Bergen :
• Gerechtelijk arrondissement Henegouwen (Hainaut) met afdelingen te Bergen,
Charleroi en Doornik
§ Gerechtelijk gebied Brussel :
• Gerechtelijk arrondissement Brussel (Bruxelles) met afdelingen te Brussel en Halle-
Vilvoorde
• Gerechtelijk arrondissement Leuven met afdeling te Leuven
• Gerechtelijk arrondissement Waals-Brabant (Brabant wallon) met afdeling te Nijvel
§ Gerechtelijk gebied Gent :
• Gerechtelijk arrondissement Oost-Vlaanderen met afdelingen te Dendermonde,
Gent en Oudenaarde
• Gerechtelijk arrondissement West-Vlaanderen met afdelingen te Brugge, Ieper,
Kortrijk en Veurne
§ Gerechtelijk gebied Luik :
• Gerechtelijk arrondissement Eupen met afdeling te Eupen
• Gerechtelijk arrondissement Namen (Namur) met afdelingen te Dinant en Namen
• Gerechtelijk arrondissement Luik (Liège) met afdelingen te Hoei, Luik en Verviers
• Gerechtelijk arrondissement Luxemburg (Luxembourg) met afdelingen te Aarlen,
Marche-en-Famenne en Neufchâteau
o Wet 26 maart 2014 tot wijziging vh Gerechtelijk Wetboek en de wet v 2 augustus 2002 betreffende
de bestrijding vd betalingsachterstand bij handelstransacties met het oog op de toekenning v
bevoegdheid aan de natuurlijke rechter in diverse materies, BS 22 mei 2014 (Wet natuurlijke
rechter).
o Wet v 25 april 2014 houdende diverse bepalingen betreffende Justitie.
o Wet 8 mei 2014 houdende wijziging en coördinatie v diverse wetten inzake Justitie.
4
DEEL I. ALGEMENE BEGINSELEN
H1 : WEZEN EN FUNCTIE VAN HET GERECHTELIJK RECHT
Afd 1. BEGRIPSOMSCHRIJVING
Gerechtelijk recht
- = “Het geheel v rechtsregels die betrekking hebben op de effectuering vd materieelrechtelijke aanspraken vd
rechtssubjecten.”
o = Hoe dat je uw materieelrechtelijke aanspraken kan afdwingen.
- → Proces, maar gerechtelijk recht = ruimer :
o Ook rechtsvordering vd rechtssubjecten,
o De rechtsmacht en de bevoegdheid vd rechtbanken en hoven,
o Het geschil en het geding.
- → Gerechtelijk privaatrecht.
o Het Ger.W. = Het gemeen procesrecht.
§ Je gaat dus het Ger.W. ook toepassen op andere procedures, wnr er voor die andere
procedures geen specifieke wettelijke regeling is.
o Ook strafprocesrecht.
§ Hoe er in strafzaken moet worden gedagvaard wordt niet geregeld door het wetboek v
strafvordering. → Wordt geregeld door het Ger.W.
- Gerechtelijk wetboek heeft dubbele functie.
o M.b.t. privaatrechtelijke procedures.
o Ook voor andere procedures.
- Nauwe band met materieel recht.
Afd 2. BRONNEN (= waar vindt je de regels v gerechtelijk recht terug?)
1. Grondwet
- Art. 13 Gw. : Recht op toegang tot de rechter.
o Er geldt een verbod op eigenrichting. → Dus dan moet iedereen zich tot de rechter kunnen wenden
om de naleving v zijn rechten te kunnen afdwingen.
- Art. 23, 2° Gw. : Recht op juridische bijstand (sociale grondrechten).
o Wnr dat u zelf onvoldoende middelen heeft om naar de rechter te stappen → dan bestaat er een
systeem waarbij dat de staat uw procedurekosten zal dragen en waarbij de staat eventueel de
advocaat die u nodig heeft zal vergoeden.
- Art. 40, 144-159 Gw. : Rechterlijke macht.
o “De rechterlijke macht wordt uitgeoefend door de hoven en rechtbanken.
o De arresten en vonnissen worden in naam des Konings ten uitvoer gelegd.”
2. Verdragsrecht en recht vd Europese Unie
- Wnr je een geschil hebt binnen België is het Ger.W. v toepassing.
o Vanaf het ogenblik dat het gaat om een geschil waarin er aanknopingspunten zijn met het
grondgebied v verschillende verdragsluitende staten → dan gaan die Europese verordeningen
spelen.
- Toenemende invloed Europees recht op vlak v grensoverschrijdende geschillen.
- Art. 6 EVRM en art. 14 BUPO.
1
, - Verordening nr. 1215/2012 vh Europees Parlement en de Raad v 12 december 2012 betreffende de
rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de ten uitvoerlegging v beslissingen in burgerlijke en handelszaken
(= Brussel I bis Verordening).
o Bepaalt welke rechter bij een grensoverschrijdend geschil waar dat er aanknopingspunten zijn over
verschillende Europese lidstaten, welke rechter dat daar kennis v zal kunnen nemen.
o Bv. Duitse koper, Franse verkoper :
§ Franse verkoper heeft hout verkocht aan Duitse koper.
§ Moest getransporteerd worden via de Antwerpse haven.
§ In de Antwerpse haven moest die lading hout worden overgeslagen op een ander schip.
§ Daar is iets misgelopen en de lading hout is beschadigd geraakt.
§ Lading hout in Antwerpen, ontevreden koper in DL, verkoper in FR die zegt dat het niet zijn
fout is.
§ Welke rechters zijn bevoegd om in dat geschil uitspraak te doen?
• Hoofdregel : Zullen altijd bevoegd zijn de rechtbanken vd woonplaats vd
verweerder.
- Verordening nr. 2201/2003 vd Raad v 27 november 2003 betreffende de bevoegdheid en de erkenning en
tenuitvoerlegging v beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid.
o = Bij huwelijksmoeilijkheden.
- Verordening nr. 1206/2001 vd Raad v 28 mei 2001 betreffende de samenwerking tussen de gerechten vd
lidstaten op het gebied v bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken.
- Verordening (EG) nr. 1393/2007 vh Europees Parlement en de Raad v 13 november 2007 inzake de
betekening en de kennisgeving in de lidstaten v gerechtelijke en buitengerechtelijke stukken in burgerlijke of
in handelszaken.
- Verdrag v den Haag 15 november 1965 inzake de betekening en de kennisgeving in het buitenland v
gerechtelijke en buitengerechtelijke stukken in burgerlijke en in handelszaken.
o = Haags betekeningsverdrag = op wereldniveau.
- Verordening (EG) nr. 1896/2006 vh Europees Parlement en de Raad v 12 december 2006 tot invoering ve
Europese betalingsbevelprocedure.
o → Vgl. Invordering v onbetwiste geldschulden (art. 1394/20 Ger.W.).
- Verordening (EG) nr. 861/2007 vh Europees Parlement en de Raad v 11 juli 2007 tot vaststelling ve Europese
procedure voor geringe vorderingen.
3. Gerechtelijk Wetboek
- Wet 10 oktober 1967, in werking 1 november 1970.
o Ontwerp v Charles v Reepinghen, Koninklijke commissaris voor de gerechtelijke hervorming
(opgevolgd door Ernest Krings).
o Betrachtingen :
§ Modernisering ve 3 eeuwen oud procesrecht (Ordonnance Civile 1667 ; Code de procedure
civile 1806 ; Wet Rechterlijke Organisatie 1869 ; Wet Bevoegdheid 1876).
§ 3 grote betrachtingen vd opstellers vh Gerechtelijk Wetboek :
• Eenheid v rechtsmacht cfr. nu eenheidsloket of centrale inleidingskamer.
o Helder eenvoudig systeem, gwn 1 rechtbank.
• Eenheid v rechtspleging.
o Ervoor zorgen dat de procedure voor de vrederechter op 2 verschillende
plekken identiek verloopt.
• Vereenvoudiging en versnelling v rechtspleging.
o Bv.
§ Afschaffing v verplichte procesvertegenwoordiging.
• U moet niet langer de bijstand hebben ve advocaat.
§ Minder formalisme.
§ Kennisgeving bij gerechtsbrief (door griffie).
2
, • = Naast de oproeping d.m.v. een dagvaardingsexploot
met tussenkomst vd gerechtsdeurwaarder.
• = Andere manier v oproeping.
§ Wijziging v eis.
• Zodat je geen nieuwe procedure moet starten als je iets
bent vergeten te vorderen in de geding inleidende akte.
§ Beslagprocedure.
• De gehele beslagprocedure werd geregeld in dat nieuw
Ger.W.
§ Verdwijnen pleitbezorgers.
• Pleitbezorgers hadden het contact met de cliënten →
advocaten moesten pleiten.
§ Amendering in het parlement (o.m. arr. rb.)
• De 1ste betrachting = er nooit door gekomen → niet politiek haalbaar.
• Idee v eenheidsrechtbank werd wel vooropgesteld, maar linkse partijen wilde de
arbeidsrechtbank behouden.
• Om bevoegdheidsgeschillen tussen al die rechtbanken op te lossen hebben we dan
een overlegorgaan gecreëerd = de arrondissementsrechtbank.
o Hierin zetelen de voorzitters vd rechtbank v 1ste aanleg, vd
ondernemingsrechtbank en vd arbeidsrechtbank samen om uitspraken te
doen over bevoegdheidsgeschillen.
- Latere aanvullingen (oorspronkelijk 5 delen) :
o Arbitragewet 4 juli 1972 (Deel VI)
§ = Buitengerechtelijke manier v conflictbeslechting.
o Nieuwe wet op de bemiddeling 25 februari 2005 (Deel VII)
§ = Buitengerechtelijke manier v geschiloplossing.
o Collaboratieve onderhandelingen (wet 12 juni 2018, inwerkinggetreden op 1 jan. 2019)
§ = Onderhandelingen waarbij beide partijen in de onderhandeling wordt bijgestaan door
collaboratieve advocaten (= advocaten die een bijkomende opleiding hebben gevolgd).
- Verwaarlozing 1970 – 1995
o Wet v 3 augustus 1992 tot wijziging vh Gerechtelijk Wetboek.
- Nadien talrijke wetswijzigingen (katalysator = de zaak Dutroux → zorgt voor grote hervorming v justitie)
o Octupuswetgeving met HRJ – 7 december 1998
o Adviesraad magistratuur – 8 maart 1999
o Derde weg magistratuur – 7 april 2005
o Coll. schuldenregeling – 13 december 2005
o Rechtsbijstand – 1 juli 2006
o Commissie modernisering – 20 juli 2006
o Feniks – 2005-2006 later CHEOPS Justitie, JUPORTAL (databank rechtspraak), e-Deposit: vorige
minister van Justitie besteedde dit deels uit (Diplad)
o Evaluatie korpschefs – 18 december 2006
o Instituut gerechtelijke opleiding – 31 januari 2007
- Belangrijke recente hervormingen :
o Wet 21 april 2007 verhaalbaarheid erelonen advocaat + KB 26 oktober 2007.
o Wet 26 april 2007 tot wijziging vh Gerechtelijk Wetboek met het oog op het bestrijden vd
gerechtelijke achterstand.
o Wet 15 mei 2007 deskundigenonderzoek inmiddels “gerepareerd” door art. 20 – 32 vd Wet v 30
december 2009 houdende diverse bepalingen betreffende justitie II, BS 15 januari 2010, 1889.
o Wet v 30 juli 2013 betreffende de invoering ve familie- en jeugdrechtbank.
o Wet v 1 december 2013 tot hervorming vd gerechtelijke arrondissementen en tot wijziging vh
Gerechtelijk Wetboek met het oog op een grotere mobiliteit vd leden vd rechterlijke orde.
3
, o 12 nieuwe gerechtelijke arrondissementen (kaart kennen!!)
§ → Ze wilden die proberen gelijk te trekken met de provincies (ging niet in gebieden waarin
je een complexe taalkundige samenstelling hebt).
§ Gerechtelijk gebied Antwerpen :
• Gerechtelijk arrondissement Antwerpen met afdelingen te Antwerpen, Mechelen
en Turnhout
• Gerechtelijk arrondissement Limburg met afdelingen te Hasselt en Tongeren
§ Gerechtelijk gebied Bergen :
• Gerechtelijk arrondissement Henegouwen (Hainaut) met afdelingen te Bergen,
Charleroi en Doornik
§ Gerechtelijk gebied Brussel :
• Gerechtelijk arrondissement Brussel (Bruxelles) met afdelingen te Brussel en Halle-
Vilvoorde
• Gerechtelijk arrondissement Leuven met afdeling te Leuven
• Gerechtelijk arrondissement Waals-Brabant (Brabant wallon) met afdeling te Nijvel
§ Gerechtelijk gebied Gent :
• Gerechtelijk arrondissement Oost-Vlaanderen met afdelingen te Dendermonde,
Gent en Oudenaarde
• Gerechtelijk arrondissement West-Vlaanderen met afdelingen te Brugge, Ieper,
Kortrijk en Veurne
§ Gerechtelijk gebied Luik :
• Gerechtelijk arrondissement Eupen met afdeling te Eupen
• Gerechtelijk arrondissement Namen (Namur) met afdelingen te Dinant en Namen
• Gerechtelijk arrondissement Luik (Liège) met afdelingen te Hoei, Luik en Verviers
• Gerechtelijk arrondissement Luxemburg (Luxembourg) met afdelingen te Aarlen,
Marche-en-Famenne en Neufchâteau
o Wet 26 maart 2014 tot wijziging vh Gerechtelijk Wetboek en de wet v 2 augustus 2002 betreffende
de bestrijding vd betalingsachterstand bij handelstransacties met het oog op de toekenning v
bevoegdheid aan de natuurlijke rechter in diverse materies, BS 22 mei 2014 (Wet natuurlijke
rechter).
o Wet v 25 april 2014 houdende diverse bepalingen betreffende Justitie.
o Wet 8 mei 2014 houdende wijziging en coördinatie v diverse wetten inzake Justitie.
4
