HF2 P2 Pathofysiologie
W1 Voedselovergevoeligheid
Leerdoelen:
De DIO kent de begrippen voedselovergevoeligheid, voedselallergie en voedselintolerantie en
kan het verschil hiertussen benoemen;
Kent de pathofysiologische basis van voedselallergie
Kent de klachten die passen bij een lgE-gemedieerde reactie
Is bekend met anafylaxie en kent het risico en de behandeling hiervan
De DIO kent de pathofysiologische basis van coeliakie en kent de wijze waarop de diagnose
wordt gesteld bij kinderen
OnderwijsOnline – Mijn kind is allergisch voor alles
Ongewenste reacties op voeding komen frequent voor en worden vaak geduid als passend bij
voedselallergie. Vaker denken ouders dat hun kind een voedselallergie heeft, terwijl dit niet altijd het
geval is. Er is sprake van voedselovergevoeligheid bij subjectieve en reproduceerbare
symptomen die ontstaan na blootstelling aan een goed gedefinieerde prikkel in een dosering
die door gezonde personen goed wordt verdragen. Van voedselallergie mag men alleen
spreken als deze overgevoeligheid wordt veroorzaakt door een specifieke, aantoonbare
immunologische reactie. Deze reactie kan lgE-gemedieerd en niet-lgE-gemedieerd zijn.
Niet-immunologische reacties zijn dus per definitie ook niet-allergische reacties.
Anamnese
Het is verstandig om een diëtist in een vroeg stadium bij de behandeling te betrekken. Diëtisten zijn
echter niet opgeleid om de diagnose voedselallergie te stellen, dat blijft de taak van de dokter.
Bij lgE-gemedieerde voedselallergie ontstaan de
klachten meestal binnen een half uur en bijna
altijd binnen 2 uur na inname. De klachten zijn
reproduceerbaar en vaak is meer dan één tractus
betrokken. Hoewel men op vrijwel elk
voedingsmiddel allergisch kan reageren, blijkt dat
slechts een relatief klein aantal voedingsmiddelen
verantwoordelijk is voor het merendeel van de
reacties: kippenei, koemelk, noten, pinda’s, pitten en
zaden, schaal- en schelpdieren, soja, tarwe en vis.
Specifieke vragen naar klachten van atopie, zoals
eczeem, allergische rinitis en allergisch astma is
belangrijk omdat voedselallergie vaak niet de enige
uiting is van atopie.
Bij verdenking op een niet-lgE-gemedieerde
voedselallergie of voedselintolerantie treden de
reacties vaak later op, na 2 tot meer dan 24 uur,
en houden lang aan. De klachten betreffen
meestal vooral onrust, krampen en buikpijn; huid
en luchtwegen zijn er meestal niet bij betrokken.
Bij lichamelijk onderzoek besteedt men vooral aandacht aan de huid, met het oog op aanwijzingen
voor eczeem, en aan de groei, zowel het huidige gewicht en de huidige lengte als het beloop ervan.
Diagnostiek
1
, Laboratoriumonderzoek kan een verdenking op voedselallergie ondersteunen of juist minder
waarschijnlijk maken: bepaling van specifiek lgE in het serum en de huidpriktest.
Omdat het aantonen van specifiek lgE voor een bepaald allergeen op zichzelf alleen een aanwijzing is
voor sensibilisatie tegen dat allergeen, maar weinig zegt over het bestaan van daadwerkelijke
voedselallergie, is het belangrijk om het allergologisch onderzoek te beperken tot de verdachte
allergenen. Negatieve tests hiervan maken voedselallergie onwaarschijnlijk. De huidpriktest en de
bloedtest zijn grotendeels gelijkwaardig. Bij kinderen < 2 jaar kunnen er echter wel verschillen
optreden; daarom is het advies voor jonge kinderen met uitgebreide klachten en een fors
eliminatiedieet zowel specifiek lgE als huidpriktests te verrichten voor de belangrijkste allergenen.
Positieve sensibilisatie icm klachten die passen bij een lgE-gemedieerde reactie voor een bepaald
voedingsmiddel maakt de diagnose voedselallergie waarschijnlijk, maar niet zeker. Voor de
definitieve diagnose is een (zo mogelijk dubbelblinde) eliminatie-provocatietest nodig.
Plan van aanpak
Leg duidelijk het verschil uit tussen een lgE-gemedieerde allergie, waarbij een product moet worden
vermeden ivm mogelijke ernstige reacties, en de niet-allergische voedselovergevoeligheid waarbij de
klachten zeer vervelend kunnen zijn maar meestal niet ernstig.
Behandeling
Zowel bij voedselallergie als bij niet-allergische voedselintolerantie bestaat de behandeling uit
eliminatie van het betreffende voedingsmiddel(en). Bij een gunstig resultaat daarvan moet in
samenwerking met diëtist een plan worden opgesteld voor herintroductie of provocatie. Als het kind
een dieet nodig heeft, moet de volwaardigheid daarvan met regelmaat worden geëvalueerd. Dit geldt
vooral bij meerdere eliminaties, waarbij het ook belangrijk is om passende vervanging te zoeken of
potentiële tekorten op te vangen met suppletie van vitaminen en mineralen.
Anatomie en fysiologie in gezondheid en ziekte – H15 Weerstand en immuniteit
Ieder individu staat voortdurend bloot aan een uitgebreid scala van potentieel schadelijke aanvallers;
bacteriën, virussen, kankercellen, parasieten en lichaamsvreemde cellen. Het lichaam heeft daarvoor
uiteenlopende beschermingsmechanismen ontworpen, die in twee categorieën zijn te verdelen:
Niet-specifieke afweermechanismen: beschermen tegen allerlei verschillende gevaren
Specifieke afweermechanismen: worden samengevat onder de noemer immuniteit.
De afweer is gericht tegen één speciale aanvaller; daarbij wordt immunologisch geheugen
gevormd waardoor langdurige immuniteit tegen bepaalde infecties ontstaat. Antigeen is iets
wat een immunologische respons oproept.
2
W1 Voedselovergevoeligheid
Leerdoelen:
De DIO kent de begrippen voedselovergevoeligheid, voedselallergie en voedselintolerantie en
kan het verschil hiertussen benoemen;
Kent de pathofysiologische basis van voedselallergie
Kent de klachten die passen bij een lgE-gemedieerde reactie
Is bekend met anafylaxie en kent het risico en de behandeling hiervan
De DIO kent de pathofysiologische basis van coeliakie en kent de wijze waarop de diagnose
wordt gesteld bij kinderen
OnderwijsOnline – Mijn kind is allergisch voor alles
Ongewenste reacties op voeding komen frequent voor en worden vaak geduid als passend bij
voedselallergie. Vaker denken ouders dat hun kind een voedselallergie heeft, terwijl dit niet altijd het
geval is. Er is sprake van voedselovergevoeligheid bij subjectieve en reproduceerbare
symptomen die ontstaan na blootstelling aan een goed gedefinieerde prikkel in een dosering
die door gezonde personen goed wordt verdragen. Van voedselallergie mag men alleen
spreken als deze overgevoeligheid wordt veroorzaakt door een specifieke, aantoonbare
immunologische reactie. Deze reactie kan lgE-gemedieerd en niet-lgE-gemedieerd zijn.
Niet-immunologische reacties zijn dus per definitie ook niet-allergische reacties.
Anamnese
Het is verstandig om een diëtist in een vroeg stadium bij de behandeling te betrekken. Diëtisten zijn
echter niet opgeleid om de diagnose voedselallergie te stellen, dat blijft de taak van de dokter.
Bij lgE-gemedieerde voedselallergie ontstaan de
klachten meestal binnen een half uur en bijna
altijd binnen 2 uur na inname. De klachten zijn
reproduceerbaar en vaak is meer dan één tractus
betrokken. Hoewel men op vrijwel elk
voedingsmiddel allergisch kan reageren, blijkt dat
slechts een relatief klein aantal voedingsmiddelen
verantwoordelijk is voor het merendeel van de
reacties: kippenei, koemelk, noten, pinda’s, pitten en
zaden, schaal- en schelpdieren, soja, tarwe en vis.
Specifieke vragen naar klachten van atopie, zoals
eczeem, allergische rinitis en allergisch astma is
belangrijk omdat voedselallergie vaak niet de enige
uiting is van atopie.
Bij verdenking op een niet-lgE-gemedieerde
voedselallergie of voedselintolerantie treden de
reacties vaak later op, na 2 tot meer dan 24 uur,
en houden lang aan. De klachten betreffen
meestal vooral onrust, krampen en buikpijn; huid
en luchtwegen zijn er meestal niet bij betrokken.
Bij lichamelijk onderzoek besteedt men vooral aandacht aan de huid, met het oog op aanwijzingen
voor eczeem, en aan de groei, zowel het huidige gewicht en de huidige lengte als het beloop ervan.
Diagnostiek
1
, Laboratoriumonderzoek kan een verdenking op voedselallergie ondersteunen of juist minder
waarschijnlijk maken: bepaling van specifiek lgE in het serum en de huidpriktest.
Omdat het aantonen van specifiek lgE voor een bepaald allergeen op zichzelf alleen een aanwijzing is
voor sensibilisatie tegen dat allergeen, maar weinig zegt over het bestaan van daadwerkelijke
voedselallergie, is het belangrijk om het allergologisch onderzoek te beperken tot de verdachte
allergenen. Negatieve tests hiervan maken voedselallergie onwaarschijnlijk. De huidpriktest en de
bloedtest zijn grotendeels gelijkwaardig. Bij kinderen < 2 jaar kunnen er echter wel verschillen
optreden; daarom is het advies voor jonge kinderen met uitgebreide klachten en een fors
eliminatiedieet zowel specifiek lgE als huidpriktests te verrichten voor de belangrijkste allergenen.
Positieve sensibilisatie icm klachten die passen bij een lgE-gemedieerde reactie voor een bepaald
voedingsmiddel maakt de diagnose voedselallergie waarschijnlijk, maar niet zeker. Voor de
definitieve diagnose is een (zo mogelijk dubbelblinde) eliminatie-provocatietest nodig.
Plan van aanpak
Leg duidelijk het verschil uit tussen een lgE-gemedieerde allergie, waarbij een product moet worden
vermeden ivm mogelijke ernstige reacties, en de niet-allergische voedselovergevoeligheid waarbij de
klachten zeer vervelend kunnen zijn maar meestal niet ernstig.
Behandeling
Zowel bij voedselallergie als bij niet-allergische voedselintolerantie bestaat de behandeling uit
eliminatie van het betreffende voedingsmiddel(en). Bij een gunstig resultaat daarvan moet in
samenwerking met diëtist een plan worden opgesteld voor herintroductie of provocatie. Als het kind
een dieet nodig heeft, moet de volwaardigheid daarvan met regelmaat worden geëvalueerd. Dit geldt
vooral bij meerdere eliminaties, waarbij het ook belangrijk is om passende vervanging te zoeken of
potentiële tekorten op te vangen met suppletie van vitaminen en mineralen.
Anatomie en fysiologie in gezondheid en ziekte – H15 Weerstand en immuniteit
Ieder individu staat voortdurend bloot aan een uitgebreid scala van potentieel schadelijke aanvallers;
bacteriën, virussen, kankercellen, parasieten en lichaamsvreemde cellen. Het lichaam heeft daarvoor
uiteenlopende beschermingsmechanismen ontworpen, die in twee categorieën zijn te verdelen:
Niet-specifieke afweermechanismen: beschermen tegen allerlei verschillende gevaren
Specifieke afweermechanismen: worden samengevat onder de noemer immuniteit.
De afweer is gericht tegen één speciale aanvaller; daarbij wordt immunologisch geheugen
gevormd waardoor langdurige immuniteit tegen bepaalde infecties ontstaat. Antigeen is iets
wat een immunologische respons oproept.
2
