ONTWIKKELINGSBIOLOGIE EN ORTHODONTIE
1. Gelaatsgroei en orthopedie
● Algemeen
○ Verscheidenheid gelaatsvormen, verhoudingen kaken,
stand v tanden
○ Opvolgen of deze binnen nl ontwikkeling vallen
○ Groei = toename in grootte en aantal
■ Anatomisch
■ Eindig: stopt rond 18j (leeftijdsgebonden)
○ Ontwikkeling = differentiatie
■ Fysiologisch
■ Oneindig: stopt nooit
● Postnatale lengte en gewichtstoename
○ Ongeveer volgens vast patroon
■ De snelheid kan wel variëren doorheen de tijd
● Soms versnelling, soms vertraging doorheen tijd/ periode
■ Ook variatie tussen kinderen onderling
○ Lichamelijke ontwikkeling
■ Opvolgen obv lengte en gewicht
■ Kalenderleeftijd is geen goede maat
● Lengtegroeicurve
○ Absolute lengtegroeicurve
■ Chronologische kalenderleeftijd - lichaamslengte
● Longitudinale curve = individueel
■ Referentie Diagrammen (van die populatie)
● Cross-sectionele curve (obv steekproeven in een populatie)
● Geeft de percentielen of standaarddeviatie weer
● P90: 90% v kinderen heeft lengte kleiner dan dit
■ ≠ Rechte lijn: steiler en vlakker op sommige momenten
● = Perioden waarin je sneller of trager groeit
■ Finale lengte op 18 jaar
○ Relatieve groeicurve
■ Chr kalenderleeftijd - relatieve toename in lichaamslengte
■ ≠ Rechte lijn maar pieken
● Periode 1: sterk dalende piek: op jonge leeftijd groei je zeer snel maar deze
snelheid neemt af
● Periode 2: groeispurt: Peak height velocity (PHV)
■ Van belang voor ontwikkeling OK en BK
○ CAVE: ziekte
■ Na verdwijnen van deze factor: inhaalgroei = catch up growth
■ Chronische aandoeningen: geen inhaalgroei
● Groeisnelheid
○ Lengtetoename in cm/ jaar ≠ constant
○ 1. Erg snelle groei -> 2. afname naar 5-6cm/j -> 3. groeispurt in pubertijd (versnelling)
○ Invloeden op groeisnelheid ⇒ episodic growth: episoden met meer/ minder groei
■ Sneller groei tijdens slaap → meer GH release
■ Meer groei tijdens zomer
■ Meer groei net voor ziektes
○ Groeispurt (periode: 2j)
■ Vrouw: eerder maar minder intensief (lagere PHV) en korter
● Start op 10-11 jaar, piek ± 12,5 jaar
■ Man: later maar intensiever en langer
● Start 13 jaar, piek ± 14 jaar
■ Vroege puberteit: korte prepuberale periode, intensievere groeispurt
■ Late puberteit: langere prepuberale periode, minder intensieve spurt, toch zal hierbij
de gemiddelde lengte iets langer zijn
○ ‘Juvenile/ mid growth’: soms kleine groeispurt op 6-7j
○ Netto verschil lengte jongens - meisjes ⇒ 10 cm
1
, ■ Vrouw: 170,6 cm en man: 184 cm
○ Shuttle worth: individuele groeicurve op adolescentie piek superponeren
■ Indien men gemiddelde van individuele curve zal nemen gaat info verloren
■ Niet indien men de curves samen gaat leggen/ op elkaar gaat leggen
● Verwachte lichaamslengte (Target Height)
○ Vergelijken met familie - erfelijke aanleg
○ J = (lengte vader + lengte moeder + 13) / 2 + 4,5
■ SD: 7,1 cm
○ M = (lengte vader + lengte moeder - 13) / 2 + 4,5
■ SD: 6,5 cm
○ 4,5 cm om generatieverschil te corrigeren
● Etnische verschillen in rekening brengen
● Groei van verschillende weefsels
○ Verschillende groeipatronen bij verschillende weefsels
○ Neuraal weefsel: veel groei op jonge leeftijd
■ Steile curve met maximum op 8 j
■ Hersenen geboorte: 25% v volwassen hersengewicht → 6 jaar: 90%
● Op volwassen leeftijd nog maar 2% v totaal lichaamsgewicht
○ Genitaal: voornamelijk groei in puberteit
○ Lymfoïd weefsel (adenoïden, poliepen,...): rond 6-7j 100% maar blijven doorgroeien tot 200%
in puberteit en nadien terug regressie tot 100%
■ Uitz: milt
● Proportie veranderingen
○ Vorm v pasgeborene w vnl bepaald door vitale structuren
■ Hoofd (hersenen) en romp (CV-stelsel, GI-stelsel) in verhouding veel te groot
■ Armen en benen in verhouding veel te klein
○ Hoofd: 25% bij geboorte → 12% op latere leeftijd
■ Verhouding neuro en splanchocranium
■ Foetus: sterk ontwikkeld neurocranium (50%) → (later 33%)
■ Later: ontwikkeling splanchnocranium (aangezicht: OK en BK): ademen, kauwen (⅔)
○ Aangezichts Ontwikkeling: verticale groei obv klassieke ⅓ van aangezicht
■ 3 punten
● Glabella: tussen wenkbrauwen: raaklijn ad bovenzijde v wenkbrauwen
● Trichion: haarlijn
● Subnasale: punt onder neus
■ 3 afmetingen → gaan meer gelijk worden bij ouder worden (⅓)
● Onderste aangezicht hoogte: subnasale - kin (mentale)
● Middelste aangezicht hoogte: subnasale - glabella
● Bovenste aangezicht hoogte: glabella - trichion
■ Ontwikkeling maxilla
● Volume botstructuur al sterk ontwikkeld
● Nog niet volledig ontwikkelde harde structuren
● Lang behouden v maxillaire suturen → centraal diasteem
■ Ontwikkeling mandibula
● Geen suturen, wel synchondrosis mandibula (kraakbeen)
○ In 1e 6 maanden: verbreding OK
● Corpus mandibulae: tanddragend: prematuur klein, maar reeds goed
ontwikkeld
● Ramus mandibulae: sterke ontwikkeling op volw lftd, zorgt voor verticale
groei van gelaat
○ Ledematen: relatief kort bij geboorte
■ Eerst groei handen en voeten, erna groei armen en benen
■ Fysiologische verschillen in groei. Vb 1j: O-benen -> 4j: X-benen -> 6j: rechte benen
● Gevolgen op looppatroon
● Chronologische vs biologische leeftijd
○ Chronologisch: obv jaren/ verjaardagen
○ Biologisch: natuurlijke leeftijd van lichaam: mate v ontwikkeling → 3 manieren om te bepalen
■ Skeletleeftijd: thv pols of cervicaal
2
, ● Pols-skeletleeftijd: veel botten (26) en epifysaire schijven
○ Tanner en Whithouse methode: dmv referentie foto’s elk bot en
epifysaire schijf te nummeren obv bereikte fase → totaaltelling
■ Cave: referentiefoto’s niet van hedendaagse kinderen
○ ⇒ Metacarpo-phalangeaal 3 (MCP 3)
● Cervical vertebral maturation (CVM): zijaanzicht wervels op OPG
○ Grote veranderingen ivm grootte en vorm op 12j
○ Op te delen in 6 stadia: stadium 2 en 3 is gelaats orthopedie
mogelijk
○
■ Dentale leeftijd: 2 manieren
● 1. Kijken nr aantal en soort gebitselementen + mate van afslijting tandkronen
○ Vnl klinisch: kleur en mobiliteit
○ 6 jaar: 1e definitieve kies
○ 10-11 jaar: hoektanden
○ 12 jaar: 2e definitieve kies
○ 18 jaar: 3e definitieve kies (wht)
○ CAVE: meisjes eerdere doorbraaktijden dan jongens
○ CAVE: verschillen van 6 maanden tss individuen
● 2. Kijken nr ontwikkelingsniveau doorgebroken en niet-doorgebroken
elementen → vnl kijken naar onderkaak (bovenkaak niet gestandaardiseerd
in beeld te brengen)
○ Radiografisch: kiemen, open apex molaren
● Doorbraaktijden
Melkgebit Definitieve gebit
Centrale ST 5-8 maanden 1e molaren 5-7 jaar
Laterale ST 8-10 maanden Centrale ST 6-8 jaar
1e molaren 10-16 maanden Laterale ST 7-9 jaar
Hoektanden 16-20 maanden 1e premolaren 8-10 jaar
2e molaren 20-30 maanden Mand hoektanden 9-11 jaar
2e premolaren 10-12 jaar
Max hoektanden 11-13 jaar
2e molaren 12-14 jaar
3e molaren > 17 jaar
● Ontwikkelingsstadia
○ 0: afwezigheid v crypte
○ 1: aanwezigheid v crypte
3
1. Gelaatsgroei en orthopedie
● Algemeen
○ Verscheidenheid gelaatsvormen, verhoudingen kaken,
stand v tanden
○ Opvolgen of deze binnen nl ontwikkeling vallen
○ Groei = toename in grootte en aantal
■ Anatomisch
■ Eindig: stopt rond 18j (leeftijdsgebonden)
○ Ontwikkeling = differentiatie
■ Fysiologisch
■ Oneindig: stopt nooit
● Postnatale lengte en gewichtstoename
○ Ongeveer volgens vast patroon
■ De snelheid kan wel variëren doorheen de tijd
● Soms versnelling, soms vertraging doorheen tijd/ periode
■ Ook variatie tussen kinderen onderling
○ Lichamelijke ontwikkeling
■ Opvolgen obv lengte en gewicht
■ Kalenderleeftijd is geen goede maat
● Lengtegroeicurve
○ Absolute lengtegroeicurve
■ Chronologische kalenderleeftijd - lichaamslengte
● Longitudinale curve = individueel
■ Referentie Diagrammen (van die populatie)
● Cross-sectionele curve (obv steekproeven in een populatie)
● Geeft de percentielen of standaarddeviatie weer
● P90: 90% v kinderen heeft lengte kleiner dan dit
■ ≠ Rechte lijn: steiler en vlakker op sommige momenten
● = Perioden waarin je sneller of trager groeit
■ Finale lengte op 18 jaar
○ Relatieve groeicurve
■ Chr kalenderleeftijd - relatieve toename in lichaamslengte
■ ≠ Rechte lijn maar pieken
● Periode 1: sterk dalende piek: op jonge leeftijd groei je zeer snel maar deze
snelheid neemt af
● Periode 2: groeispurt: Peak height velocity (PHV)
■ Van belang voor ontwikkeling OK en BK
○ CAVE: ziekte
■ Na verdwijnen van deze factor: inhaalgroei = catch up growth
■ Chronische aandoeningen: geen inhaalgroei
● Groeisnelheid
○ Lengtetoename in cm/ jaar ≠ constant
○ 1. Erg snelle groei -> 2. afname naar 5-6cm/j -> 3. groeispurt in pubertijd (versnelling)
○ Invloeden op groeisnelheid ⇒ episodic growth: episoden met meer/ minder groei
■ Sneller groei tijdens slaap → meer GH release
■ Meer groei tijdens zomer
■ Meer groei net voor ziektes
○ Groeispurt (periode: 2j)
■ Vrouw: eerder maar minder intensief (lagere PHV) en korter
● Start op 10-11 jaar, piek ± 12,5 jaar
■ Man: later maar intensiever en langer
● Start 13 jaar, piek ± 14 jaar
■ Vroege puberteit: korte prepuberale periode, intensievere groeispurt
■ Late puberteit: langere prepuberale periode, minder intensieve spurt, toch zal hierbij
de gemiddelde lengte iets langer zijn
○ ‘Juvenile/ mid growth’: soms kleine groeispurt op 6-7j
○ Netto verschil lengte jongens - meisjes ⇒ 10 cm
1
, ■ Vrouw: 170,6 cm en man: 184 cm
○ Shuttle worth: individuele groeicurve op adolescentie piek superponeren
■ Indien men gemiddelde van individuele curve zal nemen gaat info verloren
■ Niet indien men de curves samen gaat leggen/ op elkaar gaat leggen
● Verwachte lichaamslengte (Target Height)
○ Vergelijken met familie - erfelijke aanleg
○ J = (lengte vader + lengte moeder + 13) / 2 + 4,5
■ SD: 7,1 cm
○ M = (lengte vader + lengte moeder - 13) / 2 + 4,5
■ SD: 6,5 cm
○ 4,5 cm om generatieverschil te corrigeren
● Etnische verschillen in rekening brengen
● Groei van verschillende weefsels
○ Verschillende groeipatronen bij verschillende weefsels
○ Neuraal weefsel: veel groei op jonge leeftijd
■ Steile curve met maximum op 8 j
■ Hersenen geboorte: 25% v volwassen hersengewicht → 6 jaar: 90%
● Op volwassen leeftijd nog maar 2% v totaal lichaamsgewicht
○ Genitaal: voornamelijk groei in puberteit
○ Lymfoïd weefsel (adenoïden, poliepen,...): rond 6-7j 100% maar blijven doorgroeien tot 200%
in puberteit en nadien terug regressie tot 100%
■ Uitz: milt
● Proportie veranderingen
○ Vorm v pasgeborene w vnl bepaald door vitale structuren
■ Hoofd (hersenen) en romp (CV-stelsel, GI-stelsel) in verhouding veel te groot
■ Armen en benen in verhouding veel te klein
○ Hoofd: 25% bij geboorte → 12% op latere leeftijd
■ Verhouding neuro en splanchocranium
■ Foetus: sterk ontwikkeld neurocranium (50%) → (later 33%)
■ Later: ontwikkeling splanchnocranium (aangezicht: OK en BK): ademen, kauwen (⅔)
○ Aangezichts Ontwikkeling: verticale groei obv klassieke ⅓ van aangezicht
■ 3 punten
● Glabella: tussen wenkbrauwen: raaklijn ad bovenzijde v wenkbrauwen
● Trichion: haarlijn
● Subnasale: punt onder neus
■ 3 afmetingen → gaan meer gelijk worden bij ouder worden (⅓)
● Onderste aangezicht hoogte: subnasale - kin (mentale)
● Middelste aangezicht hoogte: subnasale - glabella
● Bovenste aangezicht hoogte: glabella - trichion
■ Ontwikkeling maxilla
● Volume botstructuur al sterk ontwikkeld
● Nog niet volledig ontwikkelde harde structuren
● Lang behouden v maxillaire suturen → centraal diasteem
■ Ontwikkeling mandibula
● Geen suturen, wel synchondrosis mandibula (kraakbeen)
○ In 1e 6 maanden: verbreding OK
● Corpus mandibulae: tanddragend: prematuur klein, maar reeds goed
ontwikkeld
● Ramus mandibulae: sterke ontwikkeling op volw lftd, zorgt voor verticale
groei van gelaat
○ Ledematen: relatief kort bij geboorte
■ Eerst groei handen en voeten, erna groei armen en benen
■ Fysiologische verschillen in groei. Vb 1j: O-benen -> 4j: X-benen -> 6j: rechte benen
● Gevolgen op looppatroon
● Chronologische vs biologische leeftijd
○ Chronologisch: obv jaren/ verjaardagen
○ Biologisch: natuurlijke leeftijd van lichaam: mate v ontwikkeling → 3 manieren om te bepalen
■ Skeletleeftijd: thv pols of cervicaal
2
, ● Pols-skeletleeftijd: veel botten (26) en epifysaire schijven
○ Tanner en Whithouse methode: dmv referentie foto’s elk bot en
epifysaire schijf te nummeren obv bereikte fase → totaaltelling
■ Cave: referentiefoto’s niet van hedendaagse kinderen
○ ⇒ Metacarpo-phalangeaal 3 (MCP 3)
● Cervical vertebral maturation (CVM): zijaanzicht wervels op OPG
○ Grote veranderingen ivm grootte en vorm op 12j
○ Op te delen in 6 stadia: stadium 2 en 3 is gelaats orthopedie
mogelijk
○
■ Dentale leeftijd: 2 manieren
● 1. Kijken nr aantal en soort gebitselementen + mate van afslijting tandkronen
○ Vnl klinisch: kleur en mobiliteit
○ 6 jaar: 1e definitieve kies
○ 10-11 jaar: hoektanden
○ 12 jaar: 2e definitieve kies
○ 18 jaar: 3e definitieve kies (wht)
○ CAVE: meisjes eerdere doorbraaktijden dan jongens
○ CAVE: verschillen van 6 maanden tss individuen
● 2. Kijken nr ontwikkelingsniveau doorgebroken en niet-doorgebroken
elementen → vnl kijken naar onderkaak (bovenkaak niet gestandaardiseerd
in beeld te brengen)
○ Radiografisch: kiemen, open apex molaren
● Doorbraaktijden
Melkgebit Definitieve gebit
Centrale ST 5-8 maanden 1e molaren 5-7 jaar
Laterale ST 8-10 maanden Centrale ST 6-8 jaar
1e molaren 10-16 maanden Laterale ST 7-9 jaar
Hoektanden 16-20 maanden 1e premolaren 8-10 jaar
2e molaren 20-30 maanden Mand hoektanden 9-11 jaar
2e premolaren 10-12 jaar
Max hoektanden 11-13 jaar
2e molaren 12-14 jaar
3e molaren > 17 jaar
● Ontwikkelingsstadia
○ 0: afwezigheid v crypte
○ 1: aanwezigheid v crypte
3
