H3. Hormonen
1. Inleiding
Bij meercellige systemen van dieren, planten, … is er vaak communicatie tussen de cellen
➔ Deze communicatie zorgt voor:
- Een goed verloop van de groei + celdifferentiatie
- Regulatie van de synthese + secretie van eiwitten en metabolieten
- Het behouden van een constante samenstelling van lichaamsvloeistoffen
➔ Er zijn 3 typen communicatie:
1. Autocriene communicatie
➢ Cellen scheiden componenten uit die dezelfde cellen beïnvloeden
➢ Bv. groeifactoren, groeifactoren bij kankers (pathologie), …
➢
2. Paracriene communicatie
➢ Cellen scheiden componenten uit die naburige cellen beïnvloeden
➢ Bv. neurotransmitters bij een zenuwimpuls
➢
3. Endocriene communicatie
➢ Cellen scheiden componenten uit die cellen op grote afstand beïnvloeden
→ De componenten verplaatsen zich via de bloedbaan
➢ De componenten zijn bij deze communicatie hormonen
➢ Gebeurt via endocriene organen (gespecialiseerde cellen die de hormonen
aanmaken)
➢
Sommige componenten kunnen meerdere typen communicatie uitlokken!
➔ Bv. een cel stelt cytokines vrij als het wordt aangevallen door een pathogeen
→ Ze beïnvloeden de cel die het heeft uitgescheiden waardoor dat deze cel een immuun
effect krijgt (bv. de translatie + transcriptie van het virus vertragen, …)
→ Ze beïnvloeden naburige cellen + activeren immuuncellen die in de buurt liggen
→ Ze verspreiden zich verder in het lichaam via de bloedbaan om zo het hele
immuunsysteem te activeren (endocriene communicatie)
, 2. Endocriene communicatie
Endocriene organen = gespecialiseerde cellen of organen die hormonen aanmaken en uitscheiden
➔ Bij de mens zijn dit:
- De hypofyse en hypothalamus → bv. oxytocine
- De bijnierschors + het bijniermerg → bv. cortison en adrenaline
- Het ovarium / de eierstokken → bv. estradiol
- De testes/teelballen → bv. testosteron
- De placenta → bv. progesteron
- De schildklier → bv. thyroxine
- De bijschildklier → bv. parathormoon
- De pancreas/alvleesklier (eilandjes van Langerhans) → insuline
➔ De meeste endocriene organen maken meerdere soorten hormonen aan
3. De werking van hormonen
Hormoonexpressie = de manier waarop hormonen in ons lichaam werken en hoe ze ons gedrag,
emoties en fysieke gezondheid beïnvloeden
Proces van aanmaak tot werking:
1) Endocriene organen produceren hormonen
→ De synthese wordt gecontroleerd door 2 belangrijke systemen:
Het adaptief systeem
➢ Prikkels van de uitwendige omgeving beïnvloeden de hormoonexpressie
➢ Bv. stresssignalen, lichtintensiteit, dieet/voeding, …
Het homeostatisch systeem
➢ Prikkels van de inwendige omgeving beïnvloeden de hormoonexpressie
➢ Bv. bloeddruk, temperatuur, osmotische druk, …
2) Extracellulaire expressie: de geproduceerde hormonen worden gesecreteerd en komen in
de bloedbaan terecht om doorheen het lichaam getransporteerd te worden
→ Hydrofiele hormonen zijn ongebonden in de bloedbaan (bv. insuline)
→ Ze kunnen oplossen in bloed (waterige omgeving)
→ Hydrofobe hormonen zijn gebonden aan transporteiwitten (albumine + globulinen)
→ Ze kunnen niet oplossen in bloed want ze houden niet van waterige omgevingen
3) De hormonen binden op receptoren van het doelorgaan of de doelcel
→ Cellen die receptoren hebben voor een specifiek hormoon reageren, diegene die geen
receptoren hebben reageren niet
→ Hydrofiele hormonen kunnen niet doorheen het celmembraan van cellen dus ze moeten
op het celmembraan reageren met een receptor
→ De binding zet een reactie in gang waardoor er intracellulair een component wordt
aangemaakt die uiteindelijk het effect zal creëren
→ Hydrofobe hormonen kunnen wel door de lipidedubbellaag van het celmembraan want ze
bestaan zelf ook uit lipiden
→ In de cel binden ze aan receptoren (bv. op de nucleus) om het effect te laten starten
1. Inleiding
Bij meercellige systemen van dieren, planten, … is er vaak communicatie tussen de cellen
➔ Deze communicatie zorgt voor:
- Een goed verloop van de groei + celdifferentiatie
- Regulatie van de synthese + secretie van eiwitten en metabolieten
- Het behouden van een constante samenstelling van lichaamsvloeistoffen
➔ Er zijn 3 typen communicatie:
1. Autocriene communicatie
➢ Cellen scheiden componenten uit die dezelfde cellen beïnvloeden
➢ Bv. groeifactoren, groeifactoren bij kankers (pathologie), …
➢
2. Paracriene communicatie
➢ Cellen scheiden componenten uit die naburige cellen beïnvloeden
➢ Bv. neurotransmitters bij een zenuwimpuls
➢
3. Endocriene communicatie
➢ Cellen scheiden componenten uit die cellen op grote afstand beïnvloeden
→ De componenten verplaatsen zich via de bloedbaan
➢ De componenten zijn bij deze communicatie hormonen
➢ Gebeurt via endocriene organen (gespecialiseerde cellen die de hormonen
aanmaken)
➢
Sommige componenten kunnen meerdere typen communicatie uitlokken!
➔ Bv. een cel stelt cytokines vrij als het wordt aangevallen door een pathogeen
→ Ze beïnvloeden de cel die het heeft uitgescheiden waardoor dat deze cel een immuun
effect krijgt (bv. de translatie + transcriptie van het virus vertragen, …)
→ Ze beïnvloeden naburige cellen + activeren immuuncellen die in de buurt liggen
→ Ze verspreiden zich verder in het lichaam via de bloedbaan om zo het hele
immuunsysteem te activeren (endocriene communicatie)
, 2. Endocriene communicatie
Endocriene organen = gespecialiseerde cellen of organen die hormonen aanmaken en uitscheiden
➔ Bij de mens zijn dit:
- De hypofyse en hypothalamus → bv. oxytocine
- De bijnierschors + het bijniermerg → bv. cortison en adrenaline
- Het ovarium / de eierstokken → bv. estradiol
- De testes/teelballen → bv. testosteron
- De placenta → bv. progesteron
- De schildklier → bv. thyroxine
- De bijschildklier → bv. parathormoon
- De pancreas/alvleesklier (eilandjes van Langerhans) → insuline
➔ De meeste endocriene organen maken meerdere soorten hormonen aan
3. De werking van hormonen
Hormoonexpressie = de manier waarop hormonen in ons lichaam werken en hoe ze ons gedrag,
emoties en fysieke gezondheid beïnvloeden
Proces van aanmaak tot werking:
1) Endocriene organen produceren hormonen
→ De synthese wordt gecontroleerd door 2 belangrijke systemen:
Het adaptief systeem
➢ Prikkels van de uitwendige omgeving beïnvloeden de hormoonexpressie
➢ Bv. stresssignalen, lichtintensiteit, dieet/voeding, …
Het homeostatisch systeem
➢ Prikkels van de inwendige omgeving beïnvloeden de hormoonexpressie
➢ Bv. bloeddruk, temperatuur, osmotische druk, …
2) Extracellulaire expressie: de geproduceerde hormonen worden gesecreteerd en komen in
de bloedbaan terecht om doorheen het lichaam getransporteerd te worden
→ Hydrofiele hormonen zijn ongebonden in de bloedbaan (bv. insuline)
→ Ze kunnen oplossen in bloed (waterige omgeving)
→ Hydrofobe hormonen zijn gebonden aan transporteiwitten (albumine + globulinen)
→ Ze kunnen niet oplossen in bloed want ze houden niet van waterige omgevingen
3) De hormonen binden op receptoren van het doelorgaan of de doelcel
→ Cellen die receptoren hebben voor een specifiek hormoon reageren, diegene die geen
receptoren hebben reageren niet
→ Hydrofiele hormonen kunnen niet doorheen het celmembraan van cellen dus ze moeten
op het celmembraan reageren met een receptor
→ De binding zet een reactie in gang waardoor er intracellulair een component wordt
aangemaakt die uiteindelijk het effect zal creëren
→ Hydrofobe hormonen kunnen wel door de lipidedubbellaag van het celmembraan want ze
bestaan zelf ook uit lipiden
→ In de cel binden ze aan receptoren (bv. op de nucleus) om het effect te laten starten
