MICROBIOLOGIE
1
,1 INHOUDSOPGAVE
1 Bacteriologie ............................................................................................................................................ 4
1.1 Inleiding ................................................................................................................................................... 4
1.2 Normale Flora.......................................................................................................................................... 7
1.3 Anatomie ............................................................................................................................................... 15
1.4 Stofwisseling van bacteriën ................................................................................................................... 25
1.5 Groei van bacteriën ............................................................................................................................... 26
1.6 Taxonomie en typering .......................................................................................................................... 27
1.7 Genetica van bacteriën ......................................................................................................................... 28
1.8 Bacteriën als ziekteverwekker ............................................................................................................... 30
1.9 Bespreking Bacteriën ............................................................................................................................. 39
2 Antibiotica .............................................................................................................................................. 67
2.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 67
2.2 Menage a trois ...................................................................................................................................... 67
2.3 Metabolische analogen ......................................................................................................................... 70
2.4 Proteïne synthese inhibitoren ................................................................................................................ 70
2.5 Celmembraan inhibitoren ...................................................................................................................... 76
2.6 Celwand Inhibitoren .............................................................................................................................. 76
2.7 DNA inhibitoren ..................................................................................................................................... 81
3 Virologie ................................................................................................................................................. 84
3.1 Anatomie en replicatie van virussen ..................................................................................................... 84
3.2 Bespreking van virussen ........................................................................................................................ 85
3.3 Influenza A ........................................................................................................................................... 105
4 Vaccinologie (zie PP) ............................................................................................................................. 106
4.1 Inleiding ............................................................................................................................................... 106
4.2 Passieve & Actieve vaccinatie.............................................................................................................. 106
4.3 Belangrijke concepten ......................................................................................................................... 107
4.4 Polio vaccinatie ................................................................................................................................... 108
4.5 Vaccinatietechnieken .......................................................................................................................... 109
5 Anti-Virale therapie .............................................................................................................................. 110
5.1 Waarom/welke virale infecties behandelen? ...................................................................................... 110
5.2 Algemene principes ............................................................................................................................. 110
5.3 Resistentievorming .............................................................................................................................. 110
5.4 Fulminante infecties ............................................................................................................................ 111
5.5 Virale infecties bij immmuundefientie ................................................................................................. 111
5.6 Antivirale middelen ............................................................................................................................. 112
2
,6 Fungi..................................................................................................................................................... 113
6.1 Structuur en voorkomen fungi ............................................................................................................. 113
6.2 Morfologie fungi: twee vormen........................................................................................................... 113
6.3 Verschillen sporen fungi en bacteriën ................................................................................................. 114
6.4 Taxonomie en klassificatie fungi ......................................................................................................... 114
6.5 Oppervlakkige mycosen ...................................................................................................................... 115
6.6 Subcutane mycosen ............................................................................................................................. 116
6.7 Systemische mycosen .......................................................................................................................... 116
6.8 Opportunistische mycosen .................................................................................................................. 116
7 AntiFungale therapie ............................................................................................................................ 119
7.1 Welke fungi te behandelen? ................................................................................................................ 119
7.2 Risicofactoren ...................................................................................................................................... 121
7.3 Werkingsmechanismen ....................................................................................................................... 121
7.4 Samenvatting ...................................................................................................................................... 124
8 Parasieten ............................................................................................................................................ 125
8.1 Inleiding ............................................................................................................................................... 125
8.2 Gastheer .............................................................................................................................................. 126
8.3 Invasiemechanismen ........................................................................................................................... 127
8.4 Ontwikkelingstijd ................................................................................................................................. 127
8.5 Pathogeniciteit .................................................................................................................................... 127
8.6 Weerstand tegen afweerreacties ........................................................................................................ 127
8.7 Diagnose .............................................................................................................................................. 127
8.8 Parasieten ........................................................................................................................................... 128
8.9 Andere protozoa .................................................................................................................................. 132
8.10 Wormen (helminthen) ......................................................................................................................... 133
8.11 Cycli te kennen dit jaar ........................................................................................................................ 141
9 Casussen gast-gastheer......................................................................................................................... 142
9.1 CAsus 1 ................................................................................................................................................ 142
9.2 Casus 2: Josiane ................................................................................................................................... 143
9.3 Casus 3 ................................................................................................................................................ 144
9.4 Casus 4: Heidi ...................................................................................................................................... 145
9.5 Casus 5: Bert ........................................................................................................................................ 145
9.6 Casus 6: Fadilah ................................................................................................................................... 145
9.7 Casus 7: Hannah .................................................................................................................................. 146
9.8 Casus 8: Erik ........................................................................................................................................ 146
3
,1 BACTERIOLOGIE
1.1 INLEIDING
De genezing van infectieziekten is pas echt mogelijk sinds het einde van WO II.
Het is ook pas sindsdien dat het genoom van µorganismen sterk is beginnen veranderen als reactie op
antibiotica, vaccins, etc. De duizenden jaren ervoor bleef het genoom relatief stabiel.
1.1.1 NIEUWE INFECTIEZIEKTEN
De laatste 40j zijn +-30 nieuwe infectieziekten ontdekt.
• Identificatie pathogenen van een gekende infectieziekten
o Legionella pneumophila → pneumonie (zit vooral in water)
o Bartonella henselae → kattenkrabziekte
• ‘oude’ ziektes erkend als infectieziekte
o Helicobacter pylori → maagzweer (Ulcus)
• ‘oude’ pathogenen in nieuwe gebieden
o West Nile-like virus in USA
Meer Zoönosen (=infectieziekten die overgaan van dier op mens)
Er zijn 2 grote klassen van pandemieën → virussen (influenza-like infecties) en resistente bacteriën
Er wordt gezegd dat resistente bacteriën de grootste bedreiging zijn voor de mens.
Bacteriën kunnen hun DNA recombineren en zo resistent worden, virussen en funghi kunnen dit niet, ze kunnen
enkel resistent worden dmv mutaties → minder belangrijk in de resistentie-problematiek
Bacteriën kunnen via ‘sexpili’ (zie 1.2.3.3.) genen of plasmiden uitwisselen waardoor ze elkaar resistent kunnen
maken.
Influenza: 2-3 personen gaan besmetten; resistentie bacterie: duurt 20 jaar om te verspreiden
Antwoord van WHO is tamelijk snel (bij Corona niet); belangrijkste klinische vragen gaan beantwoorden,
behandeling die er moet komen (klinische studies komen altijd te laat)
Outbreak research modes of prepare
Mode 1: bedreiging, nadenken over protocol (trigger komen, vragen beantwoorden, geneesmiddelen geven als
support therapie)
Mode 2: protocolen voorgeschreven, in labo’s gaan onderzoeken (mobilisatie)
Kijken en wachten of het gaat toenemen
4
,1.1.2 TOENEMENDE RESISTENTIE
Voorspelling in 2050: elk jaar 10 miljoen mensen sterven aan resistente bacteriën (niet wetenschappelijk en
afronding naar boven geschat)
Verschillende bacteriën werden de laatste tijd resistent
• MRSA → Methicilline-resistente Staphylococcus aureus
• VRSA → Vancomycine-resistente S. aureus (Deze mutatie heeft de delingscapaciteit van de bacterie
aangetast → nog geen echte pandemie geworden)
• VRE → Vancomycine-resistente enterokokken
• PRSP → penicilline-resistente S. pneumoniae
• ESBL → Extended-spectrum β-lactamase (geen specifieke bacterie, carbapenems werken nog wel)
• CPE → Carbapenemase producerende enterobacteriaceae (geen carbapenems meer, Colistine werkt
nog wel → laatste verdedigingslijn), waarschijnlijk ontstaan door een verhoging van ESBL infecties met
als gevolg een verhoogd cabapenem gebruik.
Evolutie van AB-resistente S. aureus
- S. aureus → penicilline → penicilline resistente S. aureus → methicilline → resistente S. aureus
(MRSA)
- → vacomycine
o Vancomycine-resistente enterokokken VRE
o Vancomycine-intermediaire S. aureus VISA → vacomycine resistente S. aureus VRSA
S.aureus: onder controle gebracht door handhygiëne toe te passen
- Daardoor zijn de MRSA-infecties in ziekenhuizen enorm gedaald
- Stewardship in 2002: door juiste gebruik van AB, veel minder gaan gebruiken (weinig impact)
- Handhygiene had een veel grotere impact, veel belangrijker geweest
Gram-negatieve bacterien zijn veel minder onder controle
- Verschillende bacterien in de darm, die door allerlei mechanisme resistenter en resistenter worden
- Versnelde verschijning door Beta-lactamases
o Verhoogd aantal ESBL-infecties (enzymen dat bepaalde AB gaat afbreken, waardoor die
resistent worden)
o Verhoogd gebruik van carbapenem (misbruik van AB), hierdoor andere AB gebruiken die wel
ESBL zal verslagen (meest breedste spectrum AB)
o Verhoogde resitentie tegen carbapenem (vnl gramnegatieve, door aanmaak van
carbapenemase, gecodeerd door een bepaald gen, overdragen via plasmiden)
- In china en Indie: ESBL behoort tot normale flora (resistent tegen verschillende AB, dmv van bepaalde
AB gaan herkennen)
Gram-negatieve zijn seksuele promiscieuze organismen → makkelijk genen gaan uitwisselen, seks pilus
- Verbonden dmv pilus en plasmides gaan uitwisselen
- Niet bij MRSA
Verspreiding
- Mensen, huisdieren, dieren, voedsel (water) en reizen
1.1.3 BEPERKTE BESCHIKBAARHEID NIEUWE ANTIBIOTICA
Afgelopen 10 jaar 1 nieuwe klasse ontdekt van antibiotica
Nieuwe antibioticaklassen
- Oxazolidinones
- Wel explosie nieuwe antifungica
5
,Beschikbaarheid nieuwe antibiotica
- Gram-positieven:
o Grootste markt
o Beperkt aantal produkten in de pipeline
o Resistentie daalt in sommige landen
- Gram-negatieven
o Beperkt marktaandeel
o Zeer weing produkten in de pipeline
o Resistentie stijgt wereldwijd
1.1.4 NIEUWE DIAGNOSTISCHE TOOLS
Huidig gebruik van breed-spectrum antibiotica wordt gedreven door beperkte diagnostische ondersteuning
- In de ambulante praktijk beschouwt men microbiologische diagnostiek als te duur en te traag
- Zelfs in ziekenhuizen duurt het 2 tot 3 dagen vooraleer men de gevoeligheid voor antibiotica kent
- → nood aan snelle, eenvoudige, point-of-care tests
Huisartsen hebben enorm weinig middelen, keelkweek afnemen, opsturen naar het labo, wachten tot kweek,
dan antibiogram uitvoeren → dit vraagt enorm veel tijd → veilig spelen: breed spectrum AB voorschrijven
Toekomst: bacterieel onderzoek in een chip krijgen → gigantische uitdaging
- Diagnostische testen zijn niet simpel en kost veel geld
- Zelf-test gaan uitvinden: bepalen welke bacterie vooraleer je naar de huisarts gaat om een bepaald AB
uit te schrijven
- MALDI-TOF: machine met verschillende sequenties, bepaling van een specifieke species van een
bacteriesoort → staal erin steken, binnen 1-12uur resultaat krijgen
1.1.5 MEER VACCINS
6
,1.2 NORMALE FLORA
- Vanaf geboorte
- Lichaamsholten en -oppervlakten
- Karakteristiek, maar ondergaat verandering oiv: leeftijd, dieet, hormonen, persoonlijke hygiëne
- Beschermen tegen proliferatie van pathogenen door
o Competitie: voedingsstoffen, receptoren
o Bacteriocines
o Stimulatie immuunrespons
- Toepassingen: probiotica, groeipromoters bij dieren, herstelling darmflora na bv behandeling diarree
1.2.1 PROBIOTICA
= levend microbieel voedingsingrediënt, bij voldoende hoeveelheid, een gezondheidsbevorderend effect
hebben (producten die deel uitmaken van normale flora gebruiken als probiotica)
- Of de producten met probiotica echt werken, is geen bewijs van
- Maar stoelgangtransplantatie werkt echt bij mensen waarvan darmflora vernietigt is
1.2.2 BOVENSTE LUCHTWEGEN
Bacteriën:
- Anaëroben
o Peptostreptococcus
o Fusobacterium
o Bacteroides
- Aëroben
o Weinig tot niet-pathogeen
▪ Viridans streptokokken
▪ Coagulase-negatieve stafylokokken
▪ Neisseria spp
▪ Haemophilus non-b
▪ Corynebacterium
o Potentiaal pathogeen
▪ GAS
▪ Streptococcus pneumoniae
▪ Staphylococcus aureus
▪ Neisseria mengitidis
▪ Heamophilus influenza type B
▪ Moraxella catarrhalis
▪ Enterobacteriaceae
Opletten welke pathogeen zijn en welke niet → om de juiste te gaan behandelen
Fungi: candida spp
In de onderste luchtwegen, longen zitten geen bacteriën
Dus als men iets laat kweken uit de longen → 100% pathogeen
7
,1.2.3 MOND
- Geboorte:
o Streptococcen
o Veillonella
o Lactobacillus
o Neisseria
- Verschijnen tanden: Anaëroben (prevotella, fusobacterium)
- Verdere tandgroei
o Streptokokken (s. parasanguis, s. mutans)
o Speeksel: s salivarius
1.2.4 NEUS
- ¼ van de mensen: staphylococcus aureus (normaal)
- Coagulase-negatieve staphylococcen (zijn minder pahtogeen)
- Diphteroiden
S. aureus overleeft met O2 (kunnen overleven op handen, gewoon op de tafel, op oppervlakten)
Handhygiëne bij deze bacterie is enorm belangrijk
Bacterie transporteren:
- Dragers zijn een risico voor infecties → self-infection
o Bij verlaagd immuunsysteem
o Huid sepsis
o Chirurgische wonden
- Dragers vormen ook een risico voor anderen → cross-infection
Wisselwerking tussen stafylococcus aureus en pneumonia in de neus
(competitie, als de ene stijgt daalt de andere)
Pneumokokken zijn kwetsbaar, sterven makkelijker → niet lang overleven
in een staal of op een wisser
PCR gebruiken om beter resultaat te verkrijgen over pneumokokken
1.2.5 NASOPHARYNX
- Idem dito neus
- En niet gekapselde
o N meningitis
o H influenzae
o S pneumoniae
- Geen anaëroben → teveel lucht, teveel zuurstof, dan kunnen deze niet overleven
Corona-virus zit in nasopharynx (staal afnemen met dunne wisser, ongemakkelijk voor patient)
Kritische fase: 8-10 dagen, keelwisser negatief dan zal sputum positief zijn
= Longinfectie door immunologische factoren
1.2.6 TONSILLEN
Anaëroben
8
,1.2.7 HUID
Bacteriën
- Anaëroben
o Propionibacterium
- Aëroben
o Coagulase-negatieve staphylokokken
o Corynebacterium
o Staphylococcus aureus
Coagulase-negatieve stafylokokken: gevaarlijk bij het steken van een katheter (bij niet steriel te werk te gaan
→ riskeren dat katheter besmet geraakt)
Discussie: patiënt besmet met deze bacterie, wat is het nu? Echt besmet of katheter besmet?
Katheter vervangen in OK, moeilijke questie
Fungi:
- Candida spp
- Malassezia furfur
Huid = slechte voedingsbodem
- Droogt regelmatig uit
o Enkel coagulase-negatieve staphylokokken en corynebacterium
o Vochtige plaatsen: s aureus, candida spp, gram-negatieve aëroben, malassezia furfur
- Licht zuur: geen streptokokken (verdragen geen zuurte, niet op huid overleven)
- Hyperosmotisch
- Inhiberende stoffen
o Lysozym (zweetklieren)
o Onverzadigde VZ (talgklieren, via bacterieel metabolisme)
Acne
- Talgklieren gaan veel talg produceren (door aanmaak van teveel hormoon)
- Verhoogd propionobacterium acnes → lipasen produceren
- Samen met talg/triglyceriden → vrije VZ → ontsteking talgklieren → comedonen
1.2.8 DARMFLORA
Maag: weinig of geen bacteriën (lage pH → microbiologische barrière)
wel bacteriën, maag is niet steriel
Darm: aantal bacteriën neemt toe naar distaal
- Dunne darm:
o Duodenum: zure pH, weinig bacteriën
o Jejunum/ileum: pH meer basisch, meer bacteriën
- Dikke darm: enorme aantallen, miljarden
Darmflora: bron van infecties:
- Urineweginfectie
- Gastro-intestinale infecties
- Diarree
- Opportunistische infecties: pneumonie, wond infecties (bij patiënten met verminderde weerstand)
- Meningitis (bij ouderen en heel kleine kinderen)(=hersenvliesontsteking)
- Meestal veroorzaakt door: enterobacteriaceae
9
, Normale flora maag
- Aërobe bacteriën
o Weinig of niet-pathogeen: streptokokken
o Potentieel pathogeen: helicobacter pylori
- Anaërobe bacteriën: lactobacillus
Normale flora dunne darm
- Duodenum: weinig bacteriën
o Streptokokken
o Lactobacillen
- Jejunum:
o Enterokokken
o Lactobacillen
o Gram-negatieve aërobe staafjes
o Gisten (candida)
- Ileum:
o Enterobactericeae
o Anaëroben (cfr colon)
Naar beneden toe meer en meer bacteriën
Dikke darm:
- Bacteriën: 2 componenten
o Anaëroben: beschermende werking
▪ Lactobacillus
▪ Peptostreptococcus
▪ Bifidobacterium
▪ Clostridium (gaat zich hoeken, verstoppen bij een antibioticakuur en kan gevaarlijk
optreden is zijn eentje)
▪ Prevotella
▪ Fusobacterium
▪ Porphyromonas
▪ Eubacterium
o Aëroben
▪ Enterococcus
▪ Enterobacteriaceae
- Fungi: candida spp
Colon
- 10^11 bacteriën/g feaces → bacteriën verdubbelen elke dag (afsterven en terug aanmaken)
- Productie = 3.10^10
- Anaëroben/aëroben = 300/1
o Peristaltisme
o Desquamatie darmepitheelcellen
o Doorstroming mucus
Aantal bacteriën per vierkante cm
- Ileum
o Aëroob: 10^6
o Anaëroob: 10^8
- Colon
o Aëroob: 10^7
o Anaëroob: 10^11
10
1
,1 INHOUDSOPGAVE
1 Bacteriologie ............................................................................................................................................ 4
1.1 Inleiding ................................................................................................................................................... 4
1.2 Normale Flora.......................................................................................................................................... 7
1.3 Anatomie ............................................................................................................................................... 15
1.4 Stofwisseling van bacteriën ................................................................................................................... 25
1.5 Groei van bacteriën ............................................................................................................................... 26
1.6 Taxonomie en typering .......................................................................................................................... 27
1.7 Genetica van bacteriën ......................................................................................................................... 28
1.8 Bacteriën als ziekteverwekker ............................................................................................................... 30
1.9 Bespreking Bacteriën ............................................................................................................................. 39
2 Antibiotica .............................................................................................................................................. 67
2.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 67
2.2 Menage a trois ...................................................................................................................................... 67
2.3 Metabolische analogen ......................................................................................................................... 70
2.4 Proteïne synthese inhibitoren ................................................................................................................ 70
2.5 Celmembraan inhibitoren ...................................................................................................................... 76
2.6 Celwand Inhibitoren .............................................................................................................................. 76
2.7 DNA inhibitoren ..................................................................................................................................... 81
3 Virologie ................................................................................................................................................. 84
3.1 Anatomie en replicatie van virussen ..................................................................................................... 84
3.2 Bespreking van virussen ........................................................................................................................ 85
3.3 Influenza A ........................................................................................................................................... 105
4 Vaccinologie (zie PP) ............................................................................................................................. 106
4.1 Inleiding ............................................................................................................................................... 106
4.2 Passieve & Actieve vaccinatie.............................................................................................................. 106
4.3 Belangrijke concepten ......................................................................................................................... 107
4.4 Polio vaccinatie ................................................................................................................................... 108
4.5 Vaccinatietechnieken .......................................................................................................................... 109
5 Anti-Virale therapie .............................................................................................................................. 110
5.1 Waarom/welke virale infecties behandelen? ...................................................................................... 110
5.2 Algemene principes ............................................................................................................................. 110
5.3 Resistentievorming .............................................................................................................................. 110
5.4 Fulminante infecties ............................................................................................................................ 111
5.5 Virale infecties bij immmuundefientie ................................................................................................. 111
5.6 Antivirale middelen ............................................................................................................................. 112
2
,6 Fungi..................................................................................................................................................... 113
6.1 Structuur en voorkomen fungi ............................................................................................................. 113
6.2 Morfologie fungi: twee vormen........................................................................................................... 113
6.3 Verschillen sporen fungi en bacteriën ................................................................................................. 114
6.4 Taxonomie en klassificatie fungi ......................................................................................................... 114
6.5 Oppervlakkige mycosen ...................................................................................................................... 115
6.6 Subcutane mycosen ............................................................................................................................. 116
6.7 Systemische mycosen .......................................................................................................................... 116
6.8 Opportunistische mycosen .................................................................................................................. 116
7 AntiFungale therapie ............................................................................................................................ 119
7.1 Welke fungi te behandelen? ................................................................................................................ 119
7.2 Risicofactoren ...................................................................................................................................... 121
7.3 Werkingsmechanismen ....................................................................................................................... 121
7.4 Samenvatting ...................................................................................................................................... 124
8 Parasieten ............................................................................................................................................ 125
8.1 Inleiding ............................................................................................................................................... 125
8.2 Gastheer .............................................................................................................................................. 126
8.3 Invasiemechanismen ........................................................................................................................... 127
8.4 Ontwikkelingstijd ................................................................................................................................. 127
8.5 Pathogeniciteit .................................................................................................................................... 127
8.6 Weerstand tegen afweerreacties ........................................................................................................ 127
8.7 Diagnose .............................................................................................................................................. 127
8.8 Parasieten ........................................................................................................................................... 128
8.9 Andere protozoa .................................................................................................................................. 132
8.10 Wormen (helminthen) ......................................................................................................................... 133
8.11 Cycli te kennen dit jaar ........................................................................................................................ 141
9 Casussen gast-gastheer......................................................................................................................... 142
9.1 CAsus 1 ................................................................................................................................................ 142
9.2 Casus 2: Josiane ................................................................................................................................... 143
9.3 Casus 3 ................................................................................................................................................ 144
9.4 Casus 4: Heidi ...................................................................................................................................... 145
9.5 Casus 5: Bert ........................................................................................................................................ 145
9.6 Casus 6: Fadilah ................................................................................................................................... 145
9.7 Casus 7: Hannah .................................................................................................................................. 146
9.8 Casus 8: Erik ........................................................................................................................................ 146
3
,1 BACTERIOLOGIE
1.1 INLEIDING
De genezing van infectieziekten is pas echt mogelijk sinds het einde van WO II.
Het is ook pas sindsdien dat het genoom van µorganismen sterk is beginnen veranderen als reactie op
antibiotica, vaccins, etc. De duizenden jaren ervoor bleef het genoom relatief stabiel.
1.1.1 NIEUWE INFECTIEZIEKTEN
De laatste 40j zijn +-30 nieuwe infectieziekten ontdekt.
• Identificatie pathogenen van een gekende infectieziekten
o Legionella pneumophila → pneumonie (zit vooral in water)
o Bartonella henselae → kattenkrabziekte
• ‘oude’ ziektes erkend als infectieziekte
o Helicobacter pylori → maagzweer (Ulcus)
• ‘oude’ pathogenen in nieuwe gebieden
o West Nile-like virus in USA
Meer Zoönosen (=infectieziekten die overgaan van dier op mens)
Er zijn 2 grote klassen van pandemieën → virussen (influenza-like infecties) en resistente bacteriën
Er wordt gezegd dat resistente bacteriën de grootste bedreiging zijn voor de mens.
Bacteriën kunnen hun DNA recombineren en zo resistent worden, virussen en funghi kunnen dit niet, ze kunnen
enkel resistent worden dmv mutaties → minder belangrijk in de resistentie-problematiek
Bacteriën kunnen via ‘sexpili’ (zie 1.2.3.3.) genen of plasmiden uitwisselen waardoor ze elkaar resistent kunnen
maken.
Influenza: 2-3 personen gaan besmetten; resistentie bacterie: duurt 20 jaar om te verspreiden
Antwoord van WHO is tamelijk snel (bij Corona niet); belangrijkste klinische vragen gaan beantwoorden,
behandeling die er moet komen (klinische studies komen altijd te laat)
Outbreak research modes of prepare
Mode 1: bedreiging, nadenken over protocol (trigger komen, vragen beantwoorden, geneesmiddelen geven als
support therapie)
Mode 2: protocolen voorgeschreven, in labo’s gaan onderzoeken (mobilisatie)
Kijken en wachten of het gaat toenemen
4
,1.1.2 TOENEMENDE RESISTENTIE
Voorspelling in 2050: elk jaar 10 miljoen mensen sterven aan resistente bacteriën (niet wetenschappelijk en
afronding naar boven geschat)
Verschillende bacteriën werden de laatste tijd resistent
• MRSA → Methicilline-resistente Staphylococcus aureus
• VRSA → Vancomycine-resistente S. aureus (Deze mutatie heeft de delingscapaciteit van de bacterie
aangetast → nog geen echte pandemie geworden)
• VRE → Vancomycine-resistente enterokokken
• PRSP → penicilline-resistente S. pneumoniae
• ESBL → Extended-spectrum β-lactamase (geen specifieke bacterie, carbapenems werken nog wel)
• CPE → Carbapenemase producerende enterobacteriaceae (geen carbapenems meer, Colistine werkt
nog wel → laatste verdedigingslijn), waarschijnlijk ontstaan door een verhoging van ESBL infecties met
als gevolg een verhoogd cabapenem gebruik.
Evolutie van AB-resistente S. aureus
- S. aureus → penicilline → penicilline resistente S. aureus → methicilline → resistente S. aureus
(MRSA)
- → vacomycine
o Vancomycine-resistente enterokokken VRE
o Vancomycine-intermediaire S. aureus VISA → vacomycine resistente S. aureus VRSA
S.aureus: onder controle gebracht door handhygiëne toe te passen
- Daardoor zijn de MRSA-infecties in ziekenhuizen enorm gedaald
- Stewardship in 2002: door juiste gebruik van AB, veel minder gaan gebruiken (weinig impact)
- Handhygiene had een veel grotere impact, veel belangrijker geweest
Gram-negatieve bacterien zijn veel minder onder controle
- Verschillende bacterien in de darm, die door allerlei mechanisme resistenter en resistenter worden
- Versnelde verschijning door Beta-lactamases
o Verhoogd aantal ESBL-infecties (enzymen dat bepaalde AB gaat afbreken, waardoor die
resistent worden)
o Verhoogd gebruik van carbapenem (misbruik van AB), hierdoor andere AB gebruiken die wel
ESBL zal verslagen (meest breedste spectrum AB)
o Verhoogde resitentie tegen carbapenem (vnl gramnegatieve, door aanmaak van
carbapenemase, gecodeerd door een bepaald gen, overdragen via plasmiden)
- In china en Indie: ESBL behoort tot normale flora (resistent tegen verschillende AB, dmv van bepaalde
AB gaan herkennen)
Gram-negatieve zijn seksuele promiscieuze organismen → makkelijk genen gaan uitwisselen, seks pilus
- Verbonden dmv pilus en plasmides gaan uitwisselen
- Niet bij MRSA
Verspreiding
- Mensen, huisdieren, dieren, voedsel (water) en reizen
1.1.3 BEPERKTE BESCHIKBAARHEID NIEUWE ANTIBIOTICA
Afgelopen 10 jaar 1 nieuwe klasse ontdekt van antibiotica
Nieuwe antibioticaklassen
- Oxazolidinones
- Wel explosie nieuwe antifungica
5
,Beschikbaarheid nieuwe antibiotica
- Gram-positieven:
o Grootste markt
o Beperkt aantal produkten in de pipeline
o Resistentie daalt in sommige landen
- Gram-negatieven
o Beperkt marktaandeel
o Zeer weing produkten in de pipeline
o Resistentie stijgt wereldwijd
1.1.4 NIEUWE DIAGNOSTISCHE TOOLS
Huidig gebruik van breed-spectrum antibiotica wordt gedreven door beperkte diagnostische ondersteuning
- In de ambulante praktijk beschouwt men microbiologische diagnostiek als te duur en te traag
- Zelfs in ziekenhuizen duurt het 2 tot 3 dagen vooraleer men de gevoeligheid voor antibiotica kent
- → nood aan snelle, eenvoudige, point-of-care tests
Huisartsen hebben enorm weinig middelen, keelkweek afnemen, opsturen naar het labo, wachten tot kweek,
dan antibiogram uitvoeren → dit vraagt enorm veel tijd → veilig spelen: breed spectrum AB voorschrijven
Toekomst: bacterieel onderzoek in een chip krijgen → gigantische uitdaging
- Diagnostische testen zijn niet simpel en kost veel geld
- Zelf-test gaan uitvinden: bepalen welke bacterie vooraleer je naar de huisarts gaat om een bepaald AB
uit te schrijven
- MALDI-TOF: machine met verschillende sequenties, bepaling van een specifieke species van een
bacteriesoort → staal erin steken, binnen 1-12uur resultaat krijgen
1.1.5 MEER VACCINS
6
,1.2 NORMALE FLORA
- Vanaf geboorte
- Lichaamsholten en -oppervlakten
- Karakteristiek, maar ondergaat verandering oiv: leeftijd, dieet, hormonen, persoonlijke hygiëne
- Beschermen tegen proliferatie van pathogenen door
o Competitie: voedingsstoffen, receptoren
o Bacteriocines
o Stimulatie immuunrespons
- Toepassingen: probiotica, groeipromoters bij dieren, herstelling darmflora na bv behandeling diarree
1.2.1 PROBIOTICA
= levend microbieel voedingsingrediënt, bij voldoende hoeveelheid, een gezondheidsbevorderend effect
hebben (producten die deel uitmaken van normale flora gebruiken als probiotica)
- Of de producten met probiotica echt werken, is geen bewijs van
- Maar stoelgangtransplantatie werkt echt bij mensen waarvan darmflora vernietigt is
1.2.2 BOVENSTE LUCHTWEGEN
Bacteriën:
- Anaëroben
o Peptostreptococcus
o Fusobacterium
o Bacteroides
- Aëroben
o Weinig tot niet-pathogeen
▪ Viridans streptokokken
▪ Coagulase-negatieve stafylokokken
▪ Neisseria spp
▪ Haemophilus non-b
▪ Corynebacterium
o Potentiaal pathogeen
▪ GAS
▪ Streptococcus pneumoniae
▪ Staphylococcus aureus
▪ Neisseria mengitidis
▪ Heamophilus influenza type B
▪ Moraxella catarrhalis
▪ Enterobacteriaceae
Opletten welke pathogeen zijn en welke niet → om de juiste te gaan behandelen
Fungi: candida spp
In de onderste luchtwegen, longen zitten geen bacteriën
Dus als men iets laat kweken uit de longen → 100% pathogeen
7
,1.2.3 MOND
- Geboorte:
o Streptococcen
o Veillonella
o Lactobacillus
o Neisseria
- Verschijnen tanden: Anaëroben (prevotella, fusobacterium)
- Verdere tandgroei
o Streptokokken (s. parasanguis, s. mutans)
o Speeksel: s salivarius
1.2.4 NEUS
- ¼ van de mensen: staphylococcus aureus (normaal)
- Coagulase-negatieve staphylococcen (zijn minder pahtogeen)
- Diphteroiden
S. aureus overleeft met O2 (kunnen overleven op handen, gewoon op de tafel, op oppervlakten)
Handhygiëne bij deze bacterie is enorm belangrijk
Bacterie transporteren:
- Dragers zijn een risico voor infecties → self-infection
o Bij verlaagd immuunsysteem
o Huid sepsis
o Chirurgische wonden
- Dragers vormen ook een risico voor anderen → cross-infection
Wisselwerking tussen stafylococcus aureus en pneumonia in de neus
(competitie, als de ene stijgt daalt de andere)
Pneumokokken zijn kwetsbaar, sterven makkelijker → niet lang overleven
in een staal of op een wisser
PCR gebruiken om beter resultaat te verkrijgen over pneumokokken
1.2.5 NASOPHARYNX
- Idem dito neus
- En niet gekapselde
o N meningitis
o H influenzae
o S pneumoniae
- Geen anaëroben → teveel lucht, teveel zuurstof, dan kunnen deze niet overleven
Corona-virus zit in nasopharynx (staal afnemen met dunne wisser, ongemakkelijk voor patient)
Kritische fase: 8-10 dagen, keelwisser negatief dan zal sputum positief zijn
= Longinfectie door immunologische factoren
1.2.6 TONSILLEN
Anaëroben
8
,1.2.7 HUID
Bacteriën
- Anaëroben
o Propionibacterium
- Aëroben
o Coagulase-negatieve staphylokokken
o Corynebacterium
o Staphylococcus aureus
Coagulase-negatieve stafylokokken: gevaarlijk bij het steken van een katheter (bij niet steriel te werk te gaan
→ riskeren dat katheter besmet geraakt)
Discussie: patiënt besmet met deze bacterie, wat is het nu? Echt besmet of katheter besmet?
Katheter vervangen in OK, moeilijke questie
Fungi:
- Candida spp
- Malassezia furfur
Huid = slechte voedingsbodem
- Droogt regelmatig uit
o Enkel coagulase-negatieve staphylokokken en corynebacterium
o Vochtige plaatsen: s aureus, candida spp, gram-negatieve aëroben, malassezia furfur
- Licht zuur: geen streptokokken (verdragen geen zuurte, niet op huid overleven)
- Hyperosmotisch
- Inhiberende stoffen
o Lysozym (zweetklieren)
o Onverzadigde VZ (talgklieren, via bacterieel metabolisme)
Acne
- Talgklieren gaan veel talg produceren (door aanmaak van teveel hormoon)
- Verhoogd propionobacterium acnes → lipasen produceren
- Samen met talg/triglyceriden → vrije VZ → ontsteking talgklieren → comedonen
1.2.8 DARMFLORA
Maag: weinig of geen bacteriën (lage pH → microbiologische barrière)
wel bacteriën, maag is niet steriel
Darm: aantal bacteriën neemt toe naar distaal
- Dunne darm:
o Duodenum: zure pH, weinig bacteriën
o Jejunum/ileum: pH meer basisch, meer bacteriën
- Dikke darm: enorme aantallen, miljarden
Darmflora: bron van infecties:
- Urineweginfectie
- Gastro-intestinale infecties
- Diarree
- Opportunistische infecties: pneumonie, wond infecties (bij patiënten met verminderde weerstand)
- Meningitis (bij ouderen en heel kleine kinderen)(=hersenvliesontsteking)
- Meestal veroorzaakt door: enterobacteriaceae
9
, Normale flora maag
- Aërobe bacteriën
o Weinig of niet-pathogeen: streptokokken
o Potentieel pathogeen: helicobacter pylori
- Anaërobe bacteriën: lactobacillus
Normale flora dunne darm
- Duodenum: weinig bacteriën
o Streptokokken
o Lactobacillen
- Jejunum:
o Enterokokken
o Lactobacillen
o Gram-negatieve aërobe staafjes
o Gisten (candida)
- Ileum:
o Enterobactericeae
o Anaëroben (cfr colon)
Naar beneden toe meer en meer bacteriën
Dikke darm:
- Bacteriën: 2 componenten
o Anaëroben: beschermende werking
▪ Lactobacillus
▪ Peptostreptococcus
▪ Bifidobacterium
▪ Clostridium (gaat zich hoeken, verstoppen bij een antibioticakuur en kan gevaarlijk
optreden is zijn eentje)
▪ Prevotella
▪ Fusobacterium
▪ Porphyromonas
▪ Eubacterium
o Aëroben
▪ Enterococcus
▪ Enterobacteriaceae
- Fungi: candida spp
Colon
- 10^11 bacteriën/g feaces → bacteriën verdubbelen elke dag (afsterven en terug aanmaken)
- Productie = 3.10^10
- Anaëroben/aëroben = 300/1
o Peristaltisme
o Desquamatie darmepitheelcellen
o Doorstroming mucus
Aantal bacteriën per vierkante cm
- Ileum
o Aëroob: 10^6
o Anaëroob: 10^8
- Colon
o Aëroob: 10^7
o Anaëroob: 10^11
10
