Academisch en juridisch Nederlands
1
, College 1, 26/09
Waarom academisch en juridisch Nederlands?
Waarom academisch NL
Slide 1-14:
“Taal is ons midden, daarom moeten we goed leren schrijven”
- Joris Vlieghe & Wiede Sieds Koopal
- Frenetieke chatcultuur (formeel en indirect karakter gaat verloren)
- Nauwelijks nog fysiek schrijven
- Minder literatuur gelezen
“Professoren klagen over taalfouten bij studenten: ‘Ze zijn niet meer beschaamd’”
“een gebid is geen gebit: taalfouten wijzen op tekort aan tekstbegrip”
- Gevoel dat taal- en kennisniveau van studenten achteruit gaat
- Studenten kunnen minder goed redeneren
- Studenten krijgen hun gedachten niet helder op papier
“Proffen klagen over belabberde taalniveau van studenten, maar is het echt zo
dramatisch?”
- In de 18e eeuw trokken schoolmeester aan precies dezelfde alarmbel. Als het
zo dramatisch was zaten we al lang terug op het niveau van de oermens
- De klachten gaan vaak enkel over spelling
- Het taalniveau ligt wel degelijk lager (door bv. Democratisering)
- Op unif instroom van mensen die thuis geen NL spreken
- Prof van de KU Leuven pleit voor herwaardering van het NL
o Door sociale media: minder aandacht aan correcte spelling
o Jongeren krijgen dus de boodschap mee dat correct schrijven minder
belangrijk is
“why University of Hull students will not be marked down for bad spelling”
- Ideologische kleuring: benadeling van mensen die als moedertaal niet Engels
hebben en bevoordeling van ‘white male elite’.
- Kritiek: misleidend en het verlaagt normen. Beter de lat hoog leggen en
kwaliteitsonderwijs aanbieden
- Ook onze unif hecht veel belang aan taal
(standard)taal kun je leren
- Als we men niet corrigeren op niet-standaardtalige vormen, ontnemen we de
kans om standaardtaal te verwerven
- Zo geen toegang tot een waardevolle bron van cultureel kapitaal (= de
duidelijke standaardtaal)
Waarom juridisch NL
Slide 15-
Inleiding: filmpje Heerlijk Helder ‘het is verboden naast het toilet te plassen’
Brief van de Procureur:
2
, - hij gebruikt veel hoofdletters, schrijft heel complex
- mijn Ambt = hijzelf
- een praetoriaanse probatie = ‘ik heb het dossier gesepondeerd’
- ‘het dossier’, ‘de verdachte’ => welk, wie?
Brief naar burger:
- is veel te ingewikkeld om te begrijpen voor niet-juristen; ‘kantonnement’, ‘ex
aeqo et bono’
“Burger wantrouwt jusitie”
- 86% van ondervraagden had moeite met het juridisch taalgebruik
- ook ⅔ van magistraten en advocaten vinden het taalgebruik te moeilijk
- magistraten ervan bewust maken dat ze anders moeten schrijven en praten
- vonnissen, dagvaardingen: moet makkelijker verwoord worden
justitiebarometer (al 5x uitgevoerd)
- ‘hoe denkt u over justitie?’
- begonnen na dutroux zaak (vertrouwen
historisch laag)
o na hervormingen, weer stijging. Laatste
tijd toch weer dalend
- justitie 3e plaats en scoort slechter dan de
politie (44% heeft geen/weinig vertrouwen)
o gaat in dalende lijn
- 78% vindt dat justitite niet verandert of
achteruit gaat
3
, - 65% (2/3) van de mensen heeft problemen
met het juridisch taalgebruik (moeilijk)
- Voldoende informatie over haar werking?
Slechts 30% heeft voldoende informatie
spelling is veranderd in de jaren 90.
- vb: pannenkoek ipv pannekoek
- Luc Huyse; wat maakt het uit - Juristen lossen zaken op van mensen, help hun
om alles te begrijpen ipv te discussieren over het trema in het woord ‘zooloog’
- Andries Kinsbergen; meer aandacht aan vertalen van juridisch taalgebruik
naar taal die de burger begrijpt (heeft grote sociale gevolgen als het recht niet
toegankelijk is door taalbarrière is dat sociaal onrechtvaardig )
- Walter van Gerven; recht is veel meer dan technische regeltjes (emotionele
intelligentie en psychologisch inzicht is even belangrijk) haalt aan dat de taal
te moeilijk is voor gewone mensen
- Vb. bij Brexit werd het vonnis voorgelezen en iedereen begreep het (zou bij ons
nooit gebeuren)
Hof van Cassatie
- Zegt dat communicatie niet hun taak is
Grondwettelijk Hof
- 20jaar geleden was er een fout gemaakt bij het decreet; het omgekeerde
opgeschreven van wat ze bedoelde omdat ze het woord ‘onverminderd’ niet
juist geïnterpreteerd hadden
- Vlug reparatie “in art. XX moet je het omgekeerde lezen” -> kan niet…
Nobelprijs ‘Ig-Nobelprijs’
- Naar wetenschappelijk onderzoek dat maatschappelijk relevant is
2018 “Campagne “kruid”
- Pamflet met juridische taaltips
- Hoge Raad voor Justitie ziet geen gevaar voor het eenvoudiger schrijven van
teksten (niet: ‘ja maar wat gaat mijn baas ervan zeggen’
4
, College 2, 2/10
Wat is goed nederlands?
‘hij wordt’ schrijven – we moeten er niet over nadenken, let er wel op!
3.1
Taal varieert
- diachroon (tijdsvolgorde, snelst naar wat het traagst evolueert)
o woordenschat
o uitspraak
o grammatica (traagst)
- synchroon (geografisch)
o dialect (was eerst, hierop volgde de standaardtaal)
o regiolecten (=grotere groepen die op dezelfde manier spreken)
o sociolecten (=taal binnen sociale klassen/groepen)
Standaardtaal
gestandaardiseerde variant (nood aan verstaanbare communicatie)
• Kijken naar Latijns en Grieks
1. codificatie (vastleggen van regels; woordenboek en grammatica)
2. normbepalend (beide iedereen vindt het de ‘juiste’ variant)
3. publieke domein
onbewust maatschappelijk + bewust politiek gestuurd
differentiatie (dialecten, jongerentaal, …)
elementen in het begrip standaardtaal:
1. Standaardtaal is uniform in de gemeenschap waarin ze gebruikt wordt en bevat
geen systematische variatie die subgroepen aanduid
2. Is in principe gecodificeerd of codificeerbaar in de zin dat de spelregels van
goed of fout/algemeen of niet algemeen vastliggen in grammatica’s en
woordenboeken
3. Een standaardtaal is prestigieus in de zin dat het gebruik van standaardtaal in
het algemeen met hoge opleiding, fraaie beschaving, goede manieren en
professionele competentie geassocieerd wordt, zowel door sprekers als door
niet-sprekers van die standaardtaal.
5
,Definitie van de Nederlandse Taalunie
Je spreekt het in professionele situaties of op straat, thuis praat je hoe je wil
Wie bepaald wat standaardtaal is?
- Door de eeuwen heen; taalgebruikers nie mooi spreken (= de spraakmakende
gemeente): Martine Tanghe, Hugo Claus, Harry Mulisch
Soorten taalnormen
- Historische norm: het is altijd al zo geweest, we houden het zo, vooral in het
engels (traditie)
- Autoriteitsnorm: je kijkt naar hoe de (gezaghebbende) autoritiet spreekt, vb:
koning, nieuwslezers, …
- logische norm: we willen bepaalde logische regels, vb: werkwoorden vervoegen
(enk/mv)
- statistische norm: wat de meerderheid doet
- zuiverheidsnorm: taal zuiver houden, vermijden van vreemde invloeden
(taalpurisme), vb: leenwoorden (in het Frans; absoluut vermijden)
- effectnorm: als iedereen een bepaald woord in de professionele context
gebruikt, wordt het standaardtaal
- esthetische norm: taal dat mooi is/aangenaam om te lezen, vb: poezie
statistische norm en effectnorm = belangrijk
6
,waar vind je de norm?
- woordenboek
- bepaalde websites
- woordenboek is de belangrijkste bron van standaardtaal: drie delige Van Dale
o Van Dale zegt zelf expliciet dat zij enkel standaardtaal opnemen in hun
woordenboek (geen dialect) = normatieve keuze
▪ Labelen woorden als niet standaardtaal is
▪ Labels BE en NL (confituur – jam) (hesp – ham)
▪ Label NL NL (pinpas)
o Toen - Klassieke visie: zo weinig mogelijk variatie
o Nu - er is niet nog maar 1 centrum waar nederlands voorkomt (belgie,
nederland, suriname
o ambtelijke en juridische woorden
▪ vb: niet ‘verrechtvaardigen’, wel: verrechtvaardigen
- taalsites
o Algemene Nederlandse Spraakkunst
▪ 2e editie:
▪ 3e editie: we willen informeren, niet dicteren
o Taaladvies.net
▪ Site van de taalunie
▪ Steeds een vraag en daarna een antwoord
▪ Parking komt vanuit het Frans
▪ Een beroep doen op (beroep doen = fout)
o Team Taaladvies
o Onze Taal
We onderscheiden dus 'standaardtaal' (in het hele taalgebied), 'standaardtaal in België'
en 'standaardtaal in Nederland'.
Taalfouten kennen, boek bijlage 2 achteraan, lexicale fouten
7
,Nederlands, Vlaams?
Nederlands in vlaanderen
Huidige situatie
(1) Taalgedrag - wat doen mensen in de praktijk, hoe spreken ze
20e eeuw; succesvolle standaardisering (heel groot) (les 5,6)
na WOII poging tot overname en toenadering van de Noord-Nederlandse norm (wilden
dichter bij de Nederlandse normen gaan)
Opvallende variatie;
· Uitspraak (nooit gelijk gekregen) (als Nederlander spreekt: herken direct)
· Woordenschat (croque – tosti)
- Schrijftaal goed gelijk gekregen
- Spreektaal minder
- NL informele taal = dichter bij standaardtaal
- Vlaamse tussentaal = dichter bij het dialect
(2) Taalattitudes - hoe staan mensen tov hun taal
Tussentaal;
- Volgens taalbeleid: onvoltooide standaardisering
- Volgens taalgedrag: tussentaal heeft een grote waardering (mensen waarderen de
taal)
3 mogelijke evoluties;
- Verdere standaardisering
o Attitude: tussentaal = onvolwaardige taal
- Stabiel;
8
, o Attitude; standaardtaal = zondags pak
o In bepaalde (formele) contexten AN en soms dialect
- Informalisering Belgische standaardtaal (huidige evolutie)
o Attitude: tussentaal = identificatie
o mensen identificeren zich vaker met de tussentaal
o vb. MNM ook tussentaal, ‘gade gij?’
(3) Taalbeleid - wat wil/neemt de overheid als standaard Nederlands
accentverschuiving einde 20e eeuw
- standaardtaal is niet langer een afgeleide van Nederland
- erkend pluricentrische benadering van de standaardtaal met nationale
variëteiten
o Van Dale, VRT-Taalcharter, …
- Houding tegenover tussentaal: soms nog negatief, maar wordt meer aanvaard
als variant in bepaalde context.
o ‘da gade gij niet bepalen’
o Bv. ‘ik heb mijn huiswerk ni gemaakt’ lkr zegt niet ‘niET, met een T
achteraan.
- Nieuw VRT-taalcharter in voorbereiding: ruimte voor tussentaal
o komt er niet, website van taaladvies vrt is weg
Evolutie in taalbeleid
Geert van Istendael; Mia Doornaert; Johan De Schryver;
“We hebben zo lang Ze vind het beangstigend “We hebben meer kwaad
gevochten voor onze eigen dat we vasthouden aan de dan goed gedaan. Mensen
taal, om standaardtaal te taal: ‘confituur’ te zeggen zijn onzeker door taal,
krijgen (cultuur). We ipv ‘jam’ (ze vind het flauw) iedereen wordt bang van
moesten ze zelf niet taal en het gaat enkel nog
maken en hebben hem “je voedt kinderen op met over fouten.
gewoon uit het Nederlands mes en vork te eten, zo Vlamingen worden
gehaald, gooi dit nu toch doe je dat ook met taal”. In zenuwachtig en zo creëren
niet weg.” alle omringende culturen we een artificieel
is er standaardtaal die je taalgebruik.”
Benaming ‘Vlaams’ komt moet leren aldus ook in Vb. ik ben Mats en ik ben
vanuit het Frans Vlaanderen.” woonachtig te Brugge
(niemand zegt dat, alleen
in geval van onzekerheid)
- Taalunie;
o We erkennen de variëteiten
o er is geen goede en geen slechte taalvariant. Kies de juiste variant op de
juiste plaats. (wanneer standaardtaal, dialect, …?) “De kunst is om te
weten welke variëteit in welke situatie de meest passende is. Die
registergevoeligheid staat centraal in deze visietkekst
- kritiek
9
, o Ook juridisch is er een strijd geleverd voor het Nederlands.
o In Vlaanderen ligt het gevoeliger dan in NL (vandaar hele drama over onze
taalvaardigheid)
Stefa, Grondelaers; Hans Vandevoorde;
Interview aan De Standaard: “De kwaal “we hebben standaardtaal nodig”
van de standaardtaal”
Alles is ideologisch, spraakmakende
gemeenten hebben de Vlamingen
gebrainwashed, wijsgemaakt dat we
bepaalde taal moeten spreken anders
zijn we achterlijk. Ideologie doet meer
kwaad dan goed.
(niemand spreekt zo mooi, het is slechts
een ideologie)
- VRT; taalcharter 2012
- VRT als spraakmakende gemeente;
- Verfijnder en gevarieerder taalbeleid
- Normverspreider, geen normbepaler (wij bieden de norm aan en u doet ermee
wat u wil)
o Principe = standaardtaal, andere varianten naargelang van context en
genre
▪ Vb. Jeroen Meus kookt, geeft geen les NL
o “tongval” is aanvaardbaar bij uitspraak, maar dialect niet
Tongval = accent
▪ Is het erg als we aan een nieuwsanker horen vanwaar hij/zij komt?
Kenmerken van tussentaal
▪ slordige uitspraak
▪ ruukwiend, blèèven
▪ slotmedeklinker ontbreekt
▪ da', wa', nie', mè', goe', ma'
▪ h ontbreekt
▪ 'elemaal, 'ebt, g'ad
▪ verkeerd lidwoord
▪ de moment, het school, het stad, naar de voetbal gaan
▪ lidwoord bij persoonsnaam
▪ de Jan, den Bert
▪ ekik
10
1
, College 1, 26/09
Waarom academisch en juridisch Nederlands?
Waarom academisch NL
Slide 1-14:
“Taal is ons midden, daarom moeten we goed leren schrijven”
- Joris Vlieghe & Wiede Sieds Koopal
- Frenetieke chatcultuur (formeel en indirect karakter gaat verloren)
- Nauwelijks nog fysiek schrijven
- Minder literatuur gelezen
“Professoren klagen over taalfouten bij studenten: ‘Ze zijn niet meer beschaamd’”
“een gebid is geen gebit: taalfouten wijzen op tekort aan tekstbegrip”
- Gevoel dat taal- en kennisniveau van studenten achteruit gaat
- Studenten kunnen minder goed redeneren
- Studenten krijgen hun gedachten niet helder op papier
“Proffen klagen over belabberde taalniveau van studenten, maar is het echt zo
dramatisch?”
- In de 18e eeuw trokken schoolmeester aan precies dezelfde alarmbel. Als het
zo dramatisch was zaten we al lang terug op het niveau van de oermens
- De klachten gaan vaak enkel over spelling
- Het taalniveau ligt wel degelijk lager (door bv. Democratisering)
- Op unif instroom van mensen die thuis geen NL spreken
- Prof van de KU Leuven pleit voor herwaardering van het NL
o Door sociale media: minder aandacht aan correcte spelling
o Jongeren krijgen dus de boodschap mee dat correct schrijven minder
belangrijk is
“why University of Hull students will not be marked down for bad spelling”
- Ideologische kleuring: benadeling van mensen die als moedertaal niet Engels
hebben en bevoordeling van ‘white male elite’.
- Kritiek: misleidend en het verlaagt normen. Beter de lat hoog leggen en
kwaliteitsonderwijs aanbieden
- Ook onze unif hecht veel belang aan taal
(standard)taal kun je leren
- Als we men niet corrigeren op niet-standaardtalige vormen, ontnemen we de
kans om standaardtaal te verwerven
- Zo geen toegang tot een waardevolle bron van cultureel kapitaal (= de
duidelijke standaardtaal)
Waarom juridisch NL
Slide 15-
Inleiding: filmpje Heerlijk Helder ‘het is verboden naast het toilet te plassen’
Brief van de Procureur:
2
, - hij gebruikt veel hoofdletters, schrijft heel complex
- mijn Ambt = hijzelf
- een praetoriaanse probatie = ‘ik heb het dossier gesepondeerd’
- ‘het dossier’, ‘de verdachte’ => welk, wie?
Brief naar burger:
- is veel te ingewikkeld om te begrijpen voor niet-juristen; ‘kantonnement’, ‘ex
aeqo et bono’
“Burger wantrouwt jusitie”
- 86% van ondervraagden had moeite met het juridisch taalgebruik
- ook ⅔ van magistraten en advocaten vinden het taalgebruik te moeilijk
- magistraten ervan bewust maken dat ze anders moeten schrijven en praten
- vonnissen, dagvaardingen: moet makkelijker verwoord worden
justitiebarometer (al 5x uitgevoerd)
- ‘hoe denkt u over justitie?’
- begonnen na dutroux zaak (vertrouwen
historisch laag)
o na hervormingen, weer stijging. Laatste
tijd toch weer dalend
- justitie 3e plaats en scoort slechter dan de
politie (44% heeft geen/weinig vertrouwen)
o gaat in dalende lijn
- 78% vindt dat justitite niet verandert of
achteruit gaat
3
, - 65% (2/3) van de mensen heeft problemen
met het juridisch taalgebruik (moeilijk)
- Voldoende informatie over haar werking?
Slechts 30% heeft voldoende informatie
spelling is veranderd in de jaren 90.
- vb: pannenkoek ipv pannekoek
- Luc Huyse; wat maakt het uit - Juristen lossen zaken op van mensen, help hun
om alles te begrijpen ipv te discussieren over het trema in het woord ‘zooloog’
- Andries Kinsbergen; meer aandacht aan vertalen van juridisch taalgebruik
naar taal die de burger begrijpt (heeft grote sociale gevolgen als het recht niet
toegankelijk is door taalbarrière is dat sociaal onrechtvaardig )
- Walter van Gerven; recht is veel meer dan technische regeltjes (emotionele
intelligentie en psychologisch inzicht is even belangrijk) haalt aan dat de taal
te moeilijk is voor gewone mensen
- Vb. bij Brexit werd het vonnis voorgelezen en iedereen begreep het (zou bij ons
nooit gebeuren)
Hof van Cassatie
- Zegt dat communicatie niet hun taak is
Grondwettelijk Hof
- 20jaar geleden was er een fout gemaakt bij het decreet; het omgekeerde
opgeschreven van wat ze bedoelde omdat ze het woord ‘onverminderd’ niet
juist geïnterpreteerd hadden
- Vlug reparatie “in art. XX moet je het omgekeerde lezen” -> kan niet…
Nobelprijs ‘Ig-Nobelprijs’
- Naar wetenschappelijk onderzoek dat maatschappelijk relevant is
2018 “Campagne “kruid”
- Pamflet met juridische taaltips
- Hoge Raad voor Justitie ziet geen gevaar voor het eenvoudiger schrijven van
teksten (niet: ‘ja maar wat gaat mijn baas ervan zeggen’
4
, College 2, 2/10
Wat is goed nederlands?
‘hij wordt’ schrijven – we moeten er niet over nadenken, let er wel op!
3.1
Taal varieert
- diachroon (tijdsvolgorde, snelst naar wat het traagst evolueert)
o woordenschat
o uitspraak
o grammatica (traagst)
- synchroon (geografisch)
o dialect (was eerst, hierop volgde de standaardtaal)
o regiolecten (=grotere groepen die op dezelfde manier spreken)
o sociolecten (=taal binnen sociale klassen/groepen)
Standaardtaal
gestandaardiseerde variant (nood aan verstaanbare communicatie)
• Kijken naar Latijns en Grieks
1. codificatie (vastleggen van regels; woordenboek en grammatica)
2. normbepalend (beide iedereen vindt het de ‘juiste’ variant)
3. publieke domein
onbewust maatschappelijk + bewust politiek gestuurd
differentiatie (dialecten, jongerentaal, …)
elementen in het begrip standaardtaal:
1. Standaardtaal is uniform in de gemeenschap waarin ze gebruikt wordt en bevat
geen systematische variatie die subgroepen aanduid
2. Is in principe gecodificeerd of codificeerbaar in de zin dat de spelregels van
goed of fout/algemeen of niet algemeen vastliggen in grammatica’s en
woordenboeken
3. Een standaardtaal is prestigieus in de zin dat het gebruik van standaardtaal in
het algemeen met hoge opleiding, fraaie beschaving, goede manieren en
professionele competentie geassocieerd wordt, zowel door sprekers als door
niet-sprekers van die standaardtaal.
5
,Definitie van de Nederlandse Taalunie
Je spreekt het in professionele situaties of op straat, thuis praat je hoe je wil
Wie bepaald wat standaardtaal is?
- Door de eeuwen heen; taalgebruikers nie mooi spreken (= de spraakmakende
gemeente): Martine Tanghe, Hugo Claus, Harry Mulisch
Soorten taalnormen
- Historische norm: het is altijd al zo geweest, we houden het zo, vooral in het
engels (traditie)
- Autoriteitsnorm: je kijkt naar hoe de (gezaghebbende) autoritiet spreekt, vb:
koning, nieuwslezers, …
- logische norm: we willen bepaalde logische regels, vb: werkwoorden vervoegen
(enk/mv)
- statistische norm: wat de meerderheid doet
- zuiverheidsnorm: taal zuiver houden, vermijden van vreemde invloeden
(taalpurisme), vb: leenwoorden (in het Frans; absoluut vermijden)
- effectnorm: als iedereen een bepaald woord in de professionele context
gebruikt, wordt het standaardtaal
- esthetische norm: taal dat mooi is/aangenaam om te lezen, vb: poezie
statistische norm en effectnorm = belangrijk
6
,waar vind je de norm?
- woordenboek
- bepaalde websites
- woordenboek is de belangrijkste bron van standaardtaal: drie delige Van Dale
o Van Dale zegt zelf expliciet dat zij enkel standaardtaal opnemen in hun
woordenboek (geen dialect) = normatieve keuze
▪ Labelen woorden als niet standaardtaal is
▪ Labels BE en NL (confituur – jam) (hesp – ham)
▪ Label NL NL (pinpas)
o Toen - Klassieke visie: zo weinig mogelijk variatie
o Nu - er is niet nog maar 1 centrum waar nederlands voorkomt (belgie,
nederland, suriname
o ambtelijke en juridische woorden
▪ vb: niet ‘verrechtvaardigen’, wel: verrechtvaardigen
- taalsites
o Algemene Nederlandse Spraakkunst
▪ 2e editie:
▪ 3e editie: we willen informeren, niet dicteren
o Taaladvies.net
▪ Site van de taalunie
▪ Steeds een vraag en daarna een antwoord
▪ Parking komt vanuit het Frans
▪ Een beroep doen op (beroep doen = fout)
o Team Taaladvies
o Onze Taal
We onderscheiden dus 'standaardtaal' (in het hele taalgebied), 'standaardtaal in België'
en 'standaardtaal in Nederland'.
Taalfouten kennen, boek bijlage 2 achteraan, lexicale fouten
7
,Nederlands, Vlaams?
Nederlands in vlaanderen
Huidige situatie
(1) Taalgedrag - wat doen mensen in de praktijk, hoe spreken ze
20e eeuw; succesvolle standaardisering (heel groot) (les 5,6)
na WOII poging tot overname en toenadering van de Noord-Nederlandse norm (wilden
dichter bij de Nederlandse normen gaan)
Opvallende variatie;
· Uitspraak (nooit gelijk gekregen) (als Nederlander spreekt: herken direct)
· Woordenschat (croque – tosti)
- Schrijftaal goed gelijk gekregen
- Spreektaal minder
- NL informele taal = dichter bij standaardtaal
- Vlaamse tussentaal = dichter bij het dialect
(2) Taalattitudes - hoe staan mensen tov hun taal
Tussentaal;
- Volgens taalbeleid: onvoltooide standaardisering
- Volgens taalgedrag: tussentaal heeft een grote waardering (mensen waarderen de
taal)
3 mogelijke evoluties;
- Verdere standaardisering
o Attitude: tussentaal = onvolwaardige taal
- Stabiel;
8
, o Attitude; standaardtaal = zondags pak
o In bepaalde (formele) contexten AN en soms dialect
- Informalisering Belgische standaardtaal (huidige evolutie)
o Attitude: tussentaal = identificatie
o mensen identificeren zich vaker met de tussentaal
o vb. MNM ook tussentaal, ‘gade gij?’
(3) Taalbeleid - wat wil/neemt de overheid als standaard Nederlands
accentverschuiving einde 20e eeuw
- standaardtaal is niet langer een afgeleide van Nederland
- erkend pluricentrische benadering van de standaardtaal met nationale
variëteiten
o Van Dale, VRT-Taalcharter, …
- Houding tegenover tussentaal: soms nog negatief, maar wordt meer aanvaard
als variant in bepaalde context.
o ‘da gade gij niet bepalen’
o Bv. ‘ik heb mijn huiswerk ni gemaakt’ lkr zegt niet ‘niET, met een T
achteraan.
- Nieuw VRT-taalcharter in voorbereiding: ruimte voor tussentaal
o komt er niet, website van taaladvies vrt is weg
Evolutie in taalbeleid
Geert van Istendael; Mia Doornaert; Johan De Schryver;
“We hebben zo lang Ze vind het beangstigend “We hebben meer kwaad
gevochten voor onze eigen dat we vasthouden aan de dan goed gedaan. Mensen
taal, om standaardtaal te taal: ‘confituur’ te zeggen zijn onzeker door taal,
krijgen (cultuur). We ipv ‘jam’ (ze vind het flauw) iedereen wordt bang van
moesten ze zelf niet taal en het gaat enkel nog
maken en hebben hem “je voedt kinderen op met over fouten.
gewoon uit het Nederlands mes en vork te eten, zo Vlamingen worden
gehaald, gooi dit nu toch doe je dat ook met taal”. In zenuwachtig en zo creëren
niet weg.” alle omringende culturen we een artificieel
is er standaardtaal die je taalgebruik.”
Benaming ‘Vlaams’ komt moet leren aldus ook in Vb. ik ben Mats en ik ben
vanuit het Frans Vlaanderen.” woonachtig te Brugge
(niemand zegt dat, alleen
in geval van onzekerheid)
- Taalunie;
o We erkennen de variëteiten
o er is geen goede en geen slechte taalvariant. Kies de juiste variant op de
juiste plaats. (wanneer standaardtaal, dialect, …?) “De kunst is om te
weten welke variëteit in welke situatie de meest passende is. Die
registergevoeligheid staat centraal in deze visietkekst
- kritiek
9
, o Ook juridisch is er een strijd geleverd voor het Nederlands.
o In Vlaanderen ligt het gevoeliger dan in NL (vandaar hele drama over onze
taalvaardigheid)
Stefa, Grondelaers; Hans Vandevoorde;
Interview aan De Standaard: “De kwaal “we hebben standaardtaal nodig”
van de standaardtaal”
Alles is ideologisch, spraakmakende
gemeenten hebben de Vlamingen
gebrainwashed, wijsgemaakt dat we
bepaalde taal moeten spreken anders
zijn we achterlijk. Ideologie doet meer
kwaad dan goed.
(niemand spreekt zo mooi, het is slechts
een ideologie)
- VRT; taalcharter 2012
- VRT als spraakmakende gemeente;
- Verfijnder en gevarieerder taalbeleid
- Normverspreider, geen normbepaler (wij bieden de norm aan en u doet ermee
wat u wil)
o Principe = standaardtaal, andere varianten naargelang van context en
genre
▪ Vb. Jeroen Meus kookt, geeft geen les NL
o “tongval” is aanvaardbaar bij uitspraak, maar dialect niet
Tongval = accent
▪ Is het erg als we aan een nieuwsanker horen vanwaar hij/zij komt?
Kenmerken van tussentaal
▪ slordige uitspraak
▪ ruukwiend, blèèven
▪ slotmedeklinker ontbreekt
▪ da', wa', nie', mè', goe', ma'
▪ h ontbreekt
▪ 'elemaal, 'ebt, g'ad
▪ verkeerd lidwoord
▪ de moment, het school, het stad, naar de voetbal gaan
▪ lidwoord bij persoonsnaam
▪ de Jan, den Bert
▪ ekik
10
