Inhoud
Hoofdstuk 1: Inleiding rond het ontstaan van de jeugdbescherming in België (Geschiedenis).................4
1. Jeugdbescherming in België: het ontstaan van een categoriaal beleid..............................................4
1.1. Evolutie van de socialisatie......................................................................................................... 4
1.2. Evolutie van de sociale controle.................................................................................................. 5
2. Historisch overzicht van de jeugdbescherming in het Belgische recht..............................................9
2.1. Eerste Kinderbeschermingswet (15 mei 1912)............................................................................9
2.2. Wet op de Jeugdbescherming van 8 april 1965.........................................................................10
2.3. decreten 1990 en Wet 1994...................................................................................................... 11
2.4. De jeugdwet van 13 juni 2006................................................................................................... 13
Hoofdstuk 2: Wetgevend kader.............................................................................................................. 14
2.1. Algemeen..................................................................................................................................... 14
2.1.1 Het jeugddelinquentiedecreet (15 februari 2019)...................................................................14
2.1.2. belangrijke principes in Vlaanderen........................................................................................ 14
2.2. Bijzondere wetgeving................................................................................................................... 15
2.2.1. Internationale regels: extra bescherming...............................................................................15
2.2.2. Decreet rechtspositie minderjarige van 7 mei 2004 (.............................................................15
2.2.3. Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het kind (IVRK)..............................................15
Hoofdstuk 3: Rechtbanken...................................................................................................................... 16
3.1. De familierechtbank..................................................................................................................... 16
3.1.1. wat is de familierechtbank..................................................................................................... 16
3.1.2. wanneer komt de familierechtbank tussen?...........................................................................16
3.1.3. wat doet het parket bij famileirechtbank................................................................................16
3.2. De jeugdrechtbank....................................................................................................................... 17
3.2.1. wat is de jeugdrechtbank....................................................................................................... 17
3.2.2. wie werkt er rond de jeugdrechtbank?...................................................................................17
3.2.3. hoe beslist de jeugdrechter.................................................................................................... 17
Hoofdstuk 4: het jeugddelinquentierecht................................................................................................18
4.1 Inleiding......................................................................................................................................... 18
4.1.1 Wat is het jeugddelinquentierecht?......................................................................................... 18
4.2 Inleidende begrippen..................................................................................................................... 18
4.3 Basisprincipes................................................................................................................................ 19
4.4 toepassingsgebied......................................................................................................................... 19
4.4.1 Jeugddelict............................................................................................................................... 19
4.4.2 leeftijdsgrenzen....................................................................................................................... 20
4.5 De actoren in het jeugddelinquentierecht.....................................................................................21
4.5.1 De politie................................................................................................................................. 21
4.5.2. Het Openbaar Ministerie......................................................................................................... 22
5.4. De jeugdgerechten.................................................................................................................... 24
1
, 5.5. De sociale dienst jeugdrechtbank.............................................................................................. 24
5.6. De advocatuur........................................................................................................................... 25
6. Het verloop van de procedure......................................................................................................... 26
7. De gemeenschapsinstellingen......................................................................................................... 36
8. Kenmerken van de reacties in het jeugddelinquentierecht..............................................................36
8.1. De beslissingscriteria................................................................................................................ 36
8.2. Het subsidiariteitsprincipe......................................................................................................... 36
8.3. Herziening van maatregelen..................................................................................................... 36
8.4. Betrokkenheid van de ouders.................................................................................................... 37
9. Uitzonderingen op de bevoegdheid van de jeugdrechtbank............................................................37
9.1. De uithandengeving.................................................................................................................. 37
9.2. verkeersmisdrijven.................................................................................................................... 37
9.3. administratieve sancties........................................................................................................... 38
Hoofdstuk 5: Jeugdhulpverlening in Vlaanderen.....................................................................................40
5.1. inleiding........................................................................................................................................ 40
Begrippen:........................................................................................................................................ 40
5.2 Toepassingsgebied........................................................................................................................ 42
Cliënten............................................................................................................................................ 42
sectoren en voorzieningen............................................................................................................... 43
interventiegronden........................................................................................................................... 43
Andere vormen................................................................................................................................. 44
5.3 recht op jeugdhulp........................................................................................................................ 44
5.4 Basisprincipes................................................................................................................................ 45
Basisprincipes.................................................................................................................................. 45
5.5 vrijwillige jeugdhulpverlening........................................................................................................ 46
Vrijwilligheid en instemming............................................................................................................ 46
Brede instap..................................................................................................................................... 47
Modulering....................................................................................................................................... 48
Rechtreeks vs niet-rechtstreeks....................................................................................................... 49
De toegangspoort............................................................................................................................. 49
Crisisjeugdhulpverlening.................................................................................................................. 52
Bemiddeling en cliëntoverleg........................................................................................................... 53
Vertrouwenspersoon minderjarige................................................................................................... 54
Vertrouwenspersoon voor ouders..................................................................................................... 54
5.6 gemandateerde jeugdhulpverlening in verontrustende situaties...................................................54
5.6.1 Verontrustende situaties......................................................................................................... 55
5.6.2 gemandateerde voorziening.................................................................................................... 55
5.6.3 taken en werking..................................................................................................................... 56
5.7 Gerechtelijke jeugdhulpverlening.................................................................................................. 56
5.7.1 Definiëring............................................................................................................................... 56
5.7.2 interventie na doorverwijzing.................................................................................................. 57
2
,5.7.2 Hoogdringende interventie...................................................................................................... 57
5.7.3 interventie nav jeugddelictprocedure......................................................................................58
5.7.4 Sociale dienst jeugdrechtbank................................................................................................. 59
5.7.5 Feitenvinding en gegevensoverdracht....................................................................................59
5.7.6 Gerechtelijke jeugdhulpmaatregelen.......................................................................................60
3
, SAMENVATTING PRAKTISCH JEUGDRECHT
HOOFDSTUK 1: INLEIDING ROND HET ONTSTAAN VAN DE JEUGDBESCHERMING IN
BELGIË (GESCHIEDENIS)
Rechten van kinderen en jongeren zijn vandaag wettelijk geregeld in specifieke (inter-)nationale
wetgeving. Welbepaalde bescherming op verschillende vlakken:
1. Onderwijs, huisvesting, gezondheidszorg, … (inhoud van het IVRK -> heel simpele dingen)
- Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK)
o Belangrijkste recht van allemaal -> nu wordt er nog veel aan gewrongen
(geschonden)
2. Aangepaste maatregelen en straffen jongere een misdrijf begaat
- Jongeren, kinderen moeten geïnformeerd worden
3. Hulpverlening bij een VOS
4. Specifieke rechtswaarborgen een minderjarige in de jeugdhulp
Volwassenen en kinderen werden lange tijd als 1 categorie beschouwd
- Het Belgische jeugdbeschermingsrecht is heel recent (15 mei 1912) Kinderbescherming
Categoriaal beleid
- Samenleving indelen in groepen (kinderen & volwassenen)
2 processen die hiervoor zorgden!
Socialisatie: zich eigen maken van waarden en normen die in een maatschappij aanwezig zijn en
gelden als norm van die maatschappij.
- Ze leren wat mag en wat niet mag
Sociale controle: straffen en bestraffen als de norm van een maatschappij niet wordt nageleefd.
- Maar wat als ze niet doen wat socialisatie zegt
Doel processen: ontstaan van veranderingen in de maatschappij en evolutie duidelijk maken.
Hoe is men uiteindelijk tot een onderscheid gekomen?
o Opkomst van verschillende wetenschappen (psychologie, criminologie, …)
(basis)kennis, evolutie, nadenken
o Verandering in tijdsgeest
Bv; verlichting
1. JEUGDBESCHERMING IN BELGIË: HET ONTSTAAN VAN EEN CATEGORIAAL BELEID
Kindbeeld = sociaal construct
Iets dat geleidelijk aan gaat groeien en veranderen
1.1.EVOLUTIE VAN DE SOCIALISATIE
1.1.1. GEEN KINDBEELD
Vroeger -> geen kindbeeld (geen onderscheid tussen kids en volwassenen)
- Overlevingskansen waren al heel laag -> vooral in arme gezinnen
o Kinderen creëerden eigenlijk al een mentale afstand op voorhand
Kinderen beschouwd als kleine volwassenen vanaf ongeveer 7 jaar
Geen school, werkten mee op het veld of in het huishouden
o Gingen niet naar school -> meegenomen in de leefwereld van volwassenen
Harde en afstandelijke opvoeding, vaak gewelddadig of bijgelovig
o Bv; verbranden om ziektes eruit te halen of wassen in koud water tegen ziektes
Kinderen hadden geen rechten en weinig waarde
Ouders voedden hun kind niet zelf op
o Toont aan dat ouders zich niet echt verbonden voelden met hun kind
Misschien omdat ze wisten dat kinderen niet lang gingen leven?
1.1.2. EEN AANZET TOT EEN KINDBEELD (VANAF 16 E EEUW)
Rijke milieus -> jongens onderwijs (meisjes pas veel later)
o Begonnen het kind meer als kind te zien
Twee visies op kinderen & opvoeding
4
Hoofdstuk 1: Inleiding rond het ontstaan van de jeugdbescherming in België (Geschiedenis).................4
1. Jeugdbescherming in België: het ontstaan van een categoriaal beleid..............................................4
1.1. Evolutie van de socialisatie......................................................................................................... 4
1.2. Evolutie van de sociale controle.................................................................................................. 5
2. Historisch overzicht van de jeugdbescherming in het Belgische recht..............................................9
2.1. Eerste Kinderbeschermingswet (15 mei 1912)............................................................................9
2.2. Wet op de Jeugdbescherming van 8 april 1965.........................................................................10
2.3. decreten 1990 en Wet 1994...................................................................................................... 11
2.4. De jeugdwet van 13 juni 2006................................................................................................... 13
Hoofdstuk 2: Wetgevend kader.............................................................................................................. 14
2.1. Algemeen..................................................................................................................................... 14
2.1.1 Het jeugddelinquentiedecreet (15 februari 2019)...................................................................14
2.1.2. belangrijke principes in Vlaanderen........................................................................................ 14
2.2. Bijzondere wetgeving................................................................................................................... 15
2.2.1. Internationale regels: extra bescherming...............................................................................15
2.2.2. Decreet rechtspositie minderjarige van 7 mei 2004 (.............................................................15
2.2.3. Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het kind (IVRK)..............................................15
Hoofdstuk 3: Rechtbanken...................................................................................................................... 16
3.1. De familierechtbank..................................................................................................................... 16
3.1.1. wat is de familierechtbank..................................................................................................... 16
3.1.2. wanneer komt de familierechtbank tussen?...........................................................................16
3.1.3. wat doet het parket bij famileirechtbank................................................................................16
3.2. De jeugdrechtbank....................................................................................................................... 17
3.2.1. wat is de jeugdrechtbank....................................................................................................... 17
3.2.2. wie werkt er rond de jeugdrechtbank?...................................................................................17
3.2.3. hoe beslist de jeugdrechter.................................................................................................... 17
Hoofdstuk 4: het jeugddelinquentierecht................................................................................................18
4.1 Inleiding......................................................................................................................................... 18
4.1.1 Wat is het jeugddelinquentierecht?......................................................................................... 18
4.2 Inleidende begrippen..................................................................................................................... 18
4.3 Basisprincipes................................................................................................................................ 19
4.4 toepassingsgebied......................................................................................................................... 19
4.4.1 Jeugddelict............................................................................................................................... 19
4.4.2 leeftijdsgrenzen....................................................................................................................... 20
4.5 De actoren in het jeugddelinquentierecht.....................................................................................21
4.5.1 De politie................................................................................................................................. 21
4.5.2. Het Openbaar Ministerie......................................................................................................... 22
5.4. De jeugdgerechten.................................................................................................................... 24
1
, 5.5. De sociale dienst jeugdrechtbank.............................................................................................. 24
5.6. De advocatuur........................................................................................................................... 25
6. Het verloop van de procedure......................................................................................................... 26
7. De gemeenschapsinstellingen......................................................................................................... 36
8. Kenmerken van de reacties in het jeugddelinquentierecht..............................................................36
8.1. De beslissingscriteria................................................................................................................ 36
8.2. Het subsidiariteitsprincipe......................................................................................................... 36
8.3. Herziening van maatregelen..................................................................................................... 36
8.4. Betrokkenheid van de ouders.................................................................................................... 37
9. Uitzonderingen op de bevoegdheid van de jeugdrechtbank............................................................37
9.1. De uithandengeving.................................................................................................................. 37
9.2. verkeersmisdrijven.................................................................................................................... 37
9.3. administratieve sancties........................................................................................................... 38
Hoofdstuk 5: Jeugdhulpverlening in Vlaanderen.....................................................................................40
5.1. inleiding........................................................................................................................................ 40
Begrippen:........................................................................................................................................ 40
5.2 Toepassingsgebied........................................................................................................................ 42
Cliënten............................................................................................................................................ 42
sectoren en voorzieningen............................................................................................................... 43
interventiegronden........................................................................................................................... 43
Andere vormen................................................................................................................................. 44
5.3 recht op jeugdhulp........................................................................................................................ 44
5.4 Basisprincipes................................................................................................................................ 45
Basisprincipes.................................................................................................................................. 45
5.5 vrijwillige jeugdhulpverlening........................................................................................................ 46
Vrijwilligheid en instemming............................................................................................................ 46
Brede instap..................................................................................................................................... 47
Modulering....................................................................................................................................... 48
Rechtreeks vs niet-rechtstreeks....................................................................................................... 49
De toegangspoort............................................................................................................................. 49
Crisisjeugdhulpverlening.................................................................................................................. 52
Bemiddeling en cliëntoverleg........................................................................................................... 53
Vertrouwenspersoon minderjarige................................................................................................... 54
Vertrouwenspersoon voor ouders..................................................................................................... 54
5.6 gemandateerde jeugdhulpverlening in verontrustende situaties...................................................54
5.6.1 Verontrustende situaties......................................................................................................... 55
5.6.2 gemandateerde voorziening.................................................................................................... 55
5.6.3 taken en werking..................................................................................................................... 56
5.7 Gerechtelijke jeugdhulpverlening.................................................................................................. 56
5.7.1 Definiëring............................................................................................................................... 56
5.7.2 interventie na doorverwijzing.................................................................................................. 57
2
,5.7.2 Hoogdringende interventie...................................................................................................... 57
5.7.3 interventie nav jeugddelictprocedure......................................................................................58
5.7.4 Sociale dienst jeugdrechtbank................................................................................................. 59
5.7.5 Feitenvinding en gegevensoverdracht....................................................................................59
5.7.6 Gerechtelijke jeugdhulpmaatregelen.......................................................................................60
3
, SAMENVATTING PRAKTISCH JEUGDRECHT
HOOFDSTUK 1: INLEIDING ROND HET ONTSTAAN VAN DE JEUGDBESCHERMING IN
BELGIË (GESCHIEDENIS)
Rechten van kinderen en jongeren zijn vandaag wettelijk geregeld in specifieke (inter-)nationale
wetgeving. Welbepaalde bescherming op verschillende vlakken:
1. Onderwijs, huisvesting, gezondheidszorg, … (inhoud van het IVRK -> heel simpele dingen)
- Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK)
o Belangrijkste recht van allemaal -> nu wordt er nog veel aan gewrongen
(geschonden)
2. Aangepaste maatregelen en straffen jongere een misdrijf begaat
- Jongeren, kinderen moeten geïnformeerd worden
3. Hulpverlening bij een VOS
4. Specifieke rechtswaarborgen een minderjarige in de jeugdhulp
Volwassenen en kinderen werden lange tijd als 1 categorie beschouwd
- Het Belgische jeugdbeschermingsrecht is heel recent (15 mei 1912) Kinderbescherming
Categoriaal beleid
- Samenleving indelen in groepen (kinderen & volwassenen)
2 processen die hiervoor zorgden!
Socialisatie: zich eigen maken van waarden en normen die in een maatschappij aanwezig zijn en
gelden als norm van die maatschappij.
- Ze leren wat mag en wat niet mag
Sociale controle: straffen en bestraffen als de norm van een maatschappij niet wordt nageleefd.
- Maar wat als ze niet doen wat socialisatie zegt
Doel processen: ontstaan van veranderingen in de maatschappij en evolutie duidelijk maken.
Hoe is men uiteindelijk tot een onderscheid gekomen?
o Opkomst van verschillende wetenschappen (psychologie, criminologie, …)
(basis)kennis, evolutie, nadenken
o Verandering in tijdsgeest
Bv; verlichting
1. JEUGDBESCHERMING IN BELGIË: HET ONTSTAAN VAN EEN CATEGORIAAL BELEID
Kindbeeld = sociaal construct
Iets dat geleidelijk aan gaat groeien en veranderen
1.1.EVOLUTIE VAN DE SOCIALISATIE
1.1.1. GEEN KINDBEELD
Vroeger -> geen kindbeeld (geen onderscheid tussen kids en volwassenen)
- Overlevingskansen waren al heel laag -> vooral in arme gezinnen
o Kinderen creëerden eigenlijk al een mentale afstand op voorhand
Kinderen beschouwd als kleine volwassenen vanaf ongeveer 7 jaar
Geen school, werkten mee op het veld of in het huishouden
o Gingen niet naar school -> meegenomen in de leefwereld van volwassenen
Harde en afstandelijke opvoeding, vaak gewelddadig of bijgelovig
o Bv; verbranden om ziektes eruit te halen of wassen in koud water tegen ziektes
Kinderen hadden geen rechten en weinig waarde
Ouders voedden hun kind niet zelf op
o Toont aan dat ouders zich niet echt verbonden voelden met hun kind
Misschien omdat ze wisten dat kinderen niet lang gingen leven?
1.1.2. EEN AANZET TOT EEN KINDBEELD (VANAF 16 E EEUW)
Rijke milieus -> jongens onderwijs (meisjes pas veel later)
o Begonnen het kind meer als kind te zien
Twee visies op kinderen & opvoeding
4
