Kopiereg © Skool Notas Besigheidstudies Graad 10 Bladsy 0 van 26
, Hoofstuk 01: Besigheidsomgewings
Sektore, doelstellings en besigheidsinvloede
Wat leer jy hier?
• Die verskille tussen privaatsektor, openbare sektor, en formele/informele sektor.
• Klassifikasie van die ekonomie in vyf sektore.
• Belangrike doelstellings van besighede.
• Die 8 funksionele areas van ’n besigheid.
• Die verskillende besigheidsomgewings: mikro, mark en makro.
• Gebruik van SSGB en PESTLE-ontledings as hulpmiddels.
• Die rol van besigheidskultuur en organisatoriese struktuur in sukses.
Woordelys
Woord Betekenis
Mikro-omgewing Interne faktore soos personeel, bestuur en hulpbronne.
Markomgewing Eksterne rolspelers wat die besigheid beïnvloed.
Makro-omgewing Wyer sosiale, ekonomiese en politieke invloede.
SSGB Hulpmiddel om sterkpunte, swakpunte, geleenthede en bedreigings te evalueer.
PESTLE Ontleding van politieke, ekonomiese, sosiale, tegnologiese, wetlike en omgewingsfaktore.
Privaatsektor en openbare sektor
• Privaatsektor: Opgerig deur entrepreneurs met die doel om wins te maak.
• Openbare sektor: Regering besit en bestuur dit - voorsien dienste soos onderwys en gesondheid.
• Finansiering van die openbare sektor kom uit belasting.
Formele vs Informele sektor
• Formele sektor: Geregistreer, wettig, betaal belasting en dra by tot BBP.
• Informele sektor: Ongeregistreer, belastingvry - maar dra indirek by tot die ekonomie.
• Informele ondernemings kan groei en formeel raak.
Sektore van die ekonomie
1. Primêr - Ontgin rou materiaal (bv. boerdery, visvang, mynbou).
2. Sekondêr - Verwerk grondstowwe in produkte (bv. botteleringsaanlegte, fabrieke).
3. Tersiêr - Verkoop en lewer dienste (bv. vervoer, detailhandel).
4. Vierdelik - Kennis- en inligtingsdienste (bv. navorsing, konsultasie).
5. Vyfdelik - Hoëvlak besluitneming en kulturele bydraes (bv. regerings, media).
Doelstellings van ’n besigheid
Oorlewing
• Aanpasbaarheid by verandering is noodsaaklik.
• Visie en missie gee rigting; lang- en korttermyn doelwitte bepaal pad vorentoe.
Winsgewendheid en groei
• Doelwit van meeste entrepreneurs: volhoubare finansiële sukses.
• Groei = meer wins, nuwe takke, nuwe markte.
• Kapitaalbestuur is belangrik om skuld te beperk.
Produktiwiteit en doeltreffendheid
• Produktiwiteit = Meer produksie met minder hulpbronne.
• Doeltreffendheid = Kliënte se behoeftes vinnig en akkuraat bevredig.
Kopiereg © Skool Notas Besigheidstudies Graad 10 Bladsy 1 van 26
, Hoofstuk 01: Besigheidsomgewings
Sektore, doelstellings en besigheidsinvloede (vervolg)
Mededingende voordeel
Skep ’n voordeel bo mededingers deur:
• Gehalte.
• Prys.
• Tegnologie.
• Diensvlakke.
• Hulpbronbenutting.
• Ligging.
Werknemers en verhoudinge
• Gemotiveerde personeel = hoër produktiwiteit.
• Goeie kommunikasie en respek tussen werknemers en bestuur.
• Opleiding, ondersteuning en verdraagsaamheid is belangrik.
Tegnologie en innovasie
• Besighede moet aanpas by nuwe tegnologieë soos aanlyn inkopies en apps.
• Verbeter kliëntediens en prosesse.
Sosiale verantwoordelikheid
• Besighede dra by tot samelewingsontwikkeling (bv. gesondheid, opvoeding).
• Etiese optrede is belangrik - veral in SA met sy unieke sosiale uitdagings.
Funksionele areas van ’n besigheid
1. Aankoop - Kry produkte/hulpbronne op die regte tyd, prys, plek en hoeveelheid.
2. Produksie - Gebruik grondstowwe om produkte te vervaardig vir die teikenmark.
3. Bemarking - Doen marknavorsing, skep produkte, adverteer en bepaal prys.
4. Finansies - Kapitaal verkryging, begroting, kontantvloei en finansiële bestuur.
5. Administrasie - Versamel, verwerk en stoor inligting vir besluitneming.
6. Menslike Hulpbronne - Werwing, opleiding, arbeidswette, prestasie en welsyn.
7. Risiko-bestuur - Identifiseer en beperk risiko’s om besigheid te beskerm.
8. BIS (Inligtingstelsels) - Gebruik tegnologie om funksies te ondersteun en verbeter.
Besigheidsomgewings
Mikro-omgewing
• Interne faktore soos bestuur, visie, personeel en hulpbronne.
• Die besigheid het direkte beheer hieroor.
Markomgewing
• Eksterne rolspelers:
o Verbruikers.
o Mededingers.
o Verskaffers.
o Tussengangers.
o NSO's (bv. DBV, NSRI).
• Strategieë is nodig om markdruk en veranderende behoeftes te hanteer.
Kopiereg © Skool Notas Besigheidstudies Graad 10 Bladsy 2 van 26
, Hoofstuk 01: Besigheidsomgewings
Sektore, doelstellings en besigheidsinvloede
Wat leer jy hier?
• Die verskille tussen privaatsektor, openbare sektor, en formele/informele sektor.
• Klassifikasie van die ekonomie in vyf sektore.
• Belangrike doelstellings van besighede.
• Die 8 funksionele areas van ’n besigheid.
• Die verskillende besigheidsomgewings: mikro, mark en makro.
• Gebruik van SSGB en PESTLE-ontledings as hulpmiddels.
• Die rol van besigheidskultuur en organisatoriese struktuur in sukses.
Woordelys
Woord Betekenis
Mikro-omgewing Interne faktore soos personeel, bestuur en hulpbronne.
Markomgewing Eksterne rolspelers wat die besigheid beïnvloed.
Makro-omgewing Wyer sosiale, ekonomiese en politieke invloede.
SSGB Hulpmiddel om sterkpunte, swakpunte, geleenthede en bedreigings te evalueer.
PESTLE Ontleding van politieke, ekonomiese, sosiale, tegnologiese, wetlike en omgewingsfaktore.
Privaatsektor en openbare sektor
• Privaatsektor: Opgerig deur entrepreneurs met die doel om wins te maak.
• Openbare sektor: Regering besit en bestuur dit - voorsien dienste soos onderwys en gesondheid.
• Finansiering van die openbare sektor kom uit belasting.
Formele vs Informele sektor
• Formele sektor: Geregistreer, wettig, betaal belasting en dra by tot BBP.
• Informele sektor: Ongeregistreer, belastingvry - maar dra indirek by tot die ekonomie.
• Informele ondernemings kan groei en formeel raak.
Sektore van die ekonomie
1. Primêr - Ontgin rou materiaal (bv. boerdery, visvang, mynbou).
2. Sekondêr - Verwerk grondstowwe in produkte (bv. botteleringsaanlegte, fabrieke).
3. Tersiêr - Verkoop en lewer dienste (bv. vervoer, detailhandel).
4. Vierdelik - Kennis- en inligtingsdienste (bv. navorsing, konsultasie).
5. Vyfdelik - Hoëvlak besluitneming en kulturele bydraes (bv. regerings, media).
Doelstellings van ’n besigheid
Oorlewing
• Aanpasbaarheid by verandering is noodsaaklik.
• Visie en missie gee rigting; lang- en korttermyn doelwitte bepaal pad vorentoe.
Winsgewendheid en groei
• Doelwit van meeste entrepreneurs: volhoubare finansiële sukses.
• Groei = meer wins, nuwe takke, nuwe markte.
• Kapitaalbestuur is belangrik om skuld te beperk.
Produktiwiteit en doeltreffendheid
• Produktiwiteit = Meer produksie met minder hulpbronne.
• Doeltreffendheid = Kliënte se behoeftes vinnig en akkuraat bevredig.
Kopiereg © Skool Notas Besigheidstudies Graad 10 Bladsy 1 van 26
, Hoofstuk 01: Besigheidsomgewings
Sektore, doelstellings en besigheidsinvloede (vervolg)
Mededingende voordeel
Skep ’n voordeel bo mededingers deur:
• Gehalte.
• Prys.
• Tegnologie.
• Diensvlakke.
• Hulpbronbenutting.
• Ligging.
Werknemers en verhoudinge
• Gemotiveerde personeel = hoër produktiwiteit.
• Goeie kommunikasie en respek tussen werknemers en bestuur.
• Opleiding, ondersteuning en verdraagsaamheid is belangrik.
Tegnologie en innovasie
• Besighede moet aanpas by nuwe tegnologieë soos aanlyn inkopies en apps.
• Verbeter kliëntediens en prosesse.
Sosiale verantwoordelikheid
• Besighede dra by tot samelewingsontwikkeling (bv. gesondheid, opvoeding).
• Etiese optrede is belangrik - veral in SA met sy unieke sosiale uitdagings.
Funksionele areas van ’n besigheid
1. Aankoop - Kry produkte/hulpbronne op die regte tyd, prys, plek en hoeveelheid.
2. Produksie - Gebruik grondstowwe om produkte te vervaardig vir die teikenmark.
3. Bemarking - Doen marknavorsing, skep produkte, adverteer en bepaal prys.
4. Finansies - Kapitaal verkryging, begroting, kontantvloei en finansiële bestuur.
5. Administrasie - Versamel, verwerk en stoor inligting vir besluitneming.
6. Menslike Hulpbronne - Werwing, opleiding, arbeidswette, prestasie en welsyn.
7. Risiko-bestuur - Identifiseer en beperk risiko’s om besigheid te beskerm.
8. BIS (Inligtingstelsels) - Gebruik tegnologie om funksies te ondersteun en verbeter.
Besigheidsomgewings
Mikro-omgewing
• Interne faktore soos bestuur, visie, personeel en hulpbronne.
• Die besigheid het direkte beheer hieroor.
Markomgewing
• Eksterne rolspelers:
o Verbruikers.
o Mededingers.
o Verskaffers.
o Tussengangers.
o NSO's (bv. DBV, NSRI).
• Strategieë is nodig om markdruk en veranderende behoeftes te hanteer.
Kopiereg © Skool Notas Besigheidstudies Graad 10 Bladsy 2 van 26
