Summary Graad 9 November EBW Vraestel 1 Opsommings

Ekonomiese & Bestuurswetenskappe
Vraestel 1 (Ekonomies & Besigheidstudies)
Ekonomiese Stelsels (bl. 7 – 9)
Definisie:
• Ekonomiese stelsels verwys na die manier waarop ń regering die
ekonomie bedryf en hulpbronne versprei tussen die regering, sake-
ondernemings en landsburgers.
3 verskillende ekonomiese stelsels:
• Beplande ekonomiese stelsel
• Mark ekonomiese stelsel
• Gemengde ekonomiese stelsel
Beplande ekonomiese stelsel:
- Definisie:
• Ekonomiese stelsel waar die ekonomie deur die staat (regering) beheer
word.
- Eienskappe:
• Regering maak al die besluite met betrekking tot die vervaardiging en
verbruik van goedere en dienste.
• Hulpbronne behoort aan die staat.
• Sake-ondernemings word deur die staat besit en beheer (staat is geregtig
op al die wins).
• Klein aantal mense is baie ryk terwyl die meerderheid baie arm is.
- Voordele:
• Ekonomie is heeltemal onder die staat se beheer (lei tot ń stabiele
ekonomie).
- Nadele:
• Entrepreneurskap word ontmoedig.
• Die regering het beheer oor die verskeidenheid goedere wat aan
verbruikers beskikbaar is.
• Hulpbronne word nie gelyk op verdeel nie.
Mark ekonomiese stelsel:
- Definisie:
• Ekonomiese stelsel waar ekonomiese besluite deur individue gemaak
word.
- Eienskappe:
• Produksiefaktore behoort aan individue.
• Regering is nie aktief betrokke by die verskaffing van goedere en dienste
nie (dit word meestal deur entrepreneurskap behartig).
- Voordele:
• Entrepreneurskap en vindingrykheid word aangemoedig en beloon.
• Individue kan hulle lewenstandaard verbeter deur hulle eie ondernemings
te stig.
• Individue het vryheid van keuse.
1

, Suid-Afrika het ń
gemengde
- Nadele: ekonomie.
• Groot verskil in inkomstevlakke van ryk en arm mense.
Gemengde ekonomiese stelsel:
- Definisie:
• Ekonomiese stelsel waar produksiefaktore aan individue en die staat
behoort.
- Eienskappe:
• Algemene dienste (water, elektrisiteit, vullisverwydering...) word deur die
staat verskaf.
• Ondernemings kan deur die staat of individue besit word.
• Staat speel ń belangrike rol in die oplossing van ekonomiese probleme.
- Voordele:
• Entrepreneurskap en vindingrykheid word aangemoedig en beloon.
• Entrepreneurs het toegang tot infrastruktuur wat die staat beskikbaar stel.
- Nadele:
• Belastingskoerse is gewoonlik hoog.
Wêreldwye/globale ekonomie:
• Verwys na ekonomiese aktiwiteite wat tussen lande plaasvind.
• Die moderne wêreld word gekenmerk deur die vrye verhandeling van
goedere, geld, idees en arbeid.
Die Ekonomiese Kringloop (bl. 9 – 13)
Definisies:
• Ekonomie: beskryf hoe skaars middele (geld, arbeid en natuurlike
hulpbronne) gebruik word om ons behoeftes te bevredig.
• Die ekonomiese probleem: skaarsheid. Mense wil hulle onbeperkte
behoeftes met beperkte middele (geld) bevredig.
• Die ekonomiese kringloop: dui aan hoe goedere, dienste en geld heen en
weer tussen die deelnemers aan die ekonomie vloei.
Die elemente van die ekonomiese kringloop:
• Produksiefaktore
• Produkte
• Huishoudings
• Ondernemings
• Regering
• Buitelandse sektor
Produksiefaktore:
- Definisie:
• Word gebruik om goedere en dienste te produseer om menslike
behoeftes te bevredig.
- Arbeid:
• Die werk wat mense doen om goedere en dienste te produseer.
• Salarisse en lone.

2

, - Kapitaal:
• Verwys na kapitaalgoedere (grond, geboue, toerusting...) wat gebruik
word om goedere en dienste te produseer.
• Rente.
- Natuurlike hulpbronne:
• Verwys na alle natuurlike bates (water,goud...).
• Huur.
- Entrepreneurskap:
• Entrepreneurs is verantwoordelik om die ander produksiefaktore te
kombineer om te verseker dat goedere en dienste geproduseer word.
• Wins.
Produkte:
- Definisie:
• Iets wat menslike behoeftes bevredig (kan goedere of dienste wees).
- Goedere:
• Fisiese, tasbare goed.
• Kan gekoop en besit word.
• Kan vervoer en gestoor word.
- Dienste:
• Nie-fisies, ontasbaar.
• Kan ervaar of gebruik word.
• Kan nie vervoer of gestoor word nie.
Huishoudings:
- Definisie:
• Verwys na mense wat saambly, ń gesamentlike inkomste het en wat saam
ekonomiese besluite neem.
• Bestaan uit families of groepe en selfs net ń individu.
- Eienskappe:
• Lede van ń huishouding word “verbruikers” genoem, omdat hulle goedere
verbruik om hul behoeftes en begeertes te bevredig.
• Huishoudings besit die 4 produksiefaktore, alhoewel dit nie ons behoeftes
en begeertes kan bevredig nie.
• Huishoudings verkoop die produksiefatore aan sake-ondernemings waar
die produksiefaktore gekombineer word om goedere en dienste te
produseer.

Sake-
Huishoudings Godere en
ondernemings
verkoop dienste word
kombineer
produksiefaktore geproduseer
produksiefaktore




3