Ide Van Der Veken
Inhoud
Module 1: Milieugezondheid en de Ziektebelasting (burden of disease) ......................................2
Module 2: Basisprincipes van milieugezondheid ..................................................................... 17
Module 3: Developmental Origins of Health and Disease (DOHaD) (Ontwikkelingsgerichte
oorsprong van gezondheid en ziekte) ...................................................................................... 24
Module 4: Environmental Epidemiology .................................................................................. 32
Module 5: Air quality .............................................................................................................. 61
Module 6: Noise .................................................................................................................... 90
Module 7: Climate change ................................................................................................... 101
Module 8: Green Spaces ...................................................................................................... 114
Module 9: PFAS ................................................................................................................... 125
Module 10: Exposome ......................................................................................................... 137
1
,Ide Van Der Veken
Module 1: Milieugezondheid en de Ziektebelasting (burden of disease)
Context – Gezondheid, Volksgezondheid en Milieugezondhei
Wat is gezondheid?
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO, 1948):
“Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn,
en niet slechts de afwezigheid van ziekte of gebrek.”
Dit betekent dat gezondheid meer is dan niet-ziek-zijn.
Het gaat om lichamelijke fitheid, mentale balans, sociale verbondenheid en kwaliteit van leven.
Benaderingen van gezondheid
Oranje: individuele levensstijl factoren (leeftijd,geslacht…)
Geel: sociale en community netwerken: vrienden/familie
Groen: levens en werk condities: werken, studeren, levenswijze (housing)
Paars: General socio-economische, cultureel en milieu-condities: globaal: politie, OH-
interventies, air pollution…
Er bestaan twee niveaus van aanpak:
1. Individueel niveau:
→ gezondheidszorgprofessionals zoals artsen, verpleegkundigen, psychologen,
kinesisten, enz.
Doel: mensen genezen of ondersteunen wanneer ze ziek zijn.
2
,Ide Van Der Veken
We gaan naar dokter→ proberen aan onze individuele GH te werken.
2. Populatieniveau:
→ volksgezondheid (public health), op publiek niveau
Doel: de gezondheid van hele bevolkingen verbeteren, door preventie, beleid en educatie
(prevention, promotion & prolonging)
Wat is volksgezondheid?
Volgens de WHO:
“De kunst en wetenschap om ziekten te voorkomen, levens te verlengen en gezondheid te
bevorderen
door de georganiseerde inspanningen van de samenleving.”
Kortom: volksgezondheid = collectieve actie voor gezondheid.
Hoofdcomponenten van volksgezondheid
Er zijn vijf grote pijlers, vaak in een schema weergegeven als cirkels of vakken:
1. Surveillance (toezicht)
2. Gezondheidsdiensten (health services)
3. Ziektepreventie (disease prevention)
4. Gezondheidsbevordering (health promotion)
5. Gezondheidsbescherming (health protection)
1Surveillance – Gezondheid in kaart brengen→ het probleem
• Betekent het systematisch verzamelen, analyseren en rapporteren van
gezondheidsgegevens (status van ziektes, condities en populaties)
• Helpt om gezondheidsdoelstellingen en prioriteiten vast te stellen (objectief)
• Vragen: Waar? Wie? Wanneer?
Voorbeeld: COVID-19-toezicht: besmettingscijfers, ziekenhuisopnames en sterfte werden
opgevolgd om beleid te sturen. Gebasseerd op data, we willen een idee krijgen.
2 Gezondheidsdiensten
Dit verwijst naar het zorgaanbod: huisartsen, ziekenhuizen, vaccinatieprogramma’s, screenings,
enz.
Het doel is toegang tot zorg en kwaliteit waarborgen voor iedereen
Beste traject om als P te volgen voor genezing (screening breast cancer)
3
, Ide Van Der Veken
3 Ziektepreventie
Er zijn drie niveaus van preventie:
Niveau Doel Voorbeeld
Primaire Ziekte voorkomen vaccinatie, rookverbod, gezonde voeding, handen
preventie vóór ze optreedt wassen
Secundaire
Vroege opsporing screenings (bv. borst- of darmkanker)
preventie
Tertiaire Progressie van ziekte revalidatie, medicatie, leefstijlaanpassing, vb dementie
preventie vertragen (ongeneeselijk, trager ziekteverloop verkrijgen)
4 Gezondheidsbevordering
Dit gaat om gedrags- en omgevingsveranderingen die de gezondheid verbeteren,
zoals campagnes voor meer beweging, rookstop, gezonde voeding of mentale gezondheid.
➔ Wandelen,fietsen (fysieke activiteit)
➔ Hulp OH nodig
➔ USA niet gemaakt om in stad te wandelen, wordt moeilijk
5 Gezondheidsbescherming
Dit onderdeel heeft te maken met wetten, normen en maatregelen om mensen te beschermen
tegen gezondheidsrisico’s.
Voorbeelden:
• Luchtkwaliteitsnormen (EU-reguleringen, WHO-aanbevelingen)
• Drinkwaternormen
• Veiligheidsmaatregelen op werk en in voedselketens
4
Inhoud
Module 1: Milieugezondheid en de Ziektebelasting (burden of disease) ......................................2
Module 2: Basisprincipes van milieugezondheid ..................................................................... 17
Module 3: Developmental Origins of Health and Disease (DOHaD) (Ontwikkelingsgerichte
oorsprong van gezondheid en ziekte) ...................................................................................... 24
Module 4: Environmental Epidemiology .................................................................................. 32
Module 5: Air quality .............................................................................................................. 61
Module 6: Noise .................................................................................................................... 90
Module 7: Climate change ................................................................................................... 101
Module 8: Green Spaces ...................................................................................................... 114
Module 9: PFAS ................................................................................................................... 125
Module 10: Exposome ......................................................................................................... 137
1
,Ide Van Der Veken
Module 1: Milieugezondheid en de Ziektebelasting (burden of disease)
Context – Gezondheid, Volksgezondheid en Milieugezondhei
Wat is gezondheid?
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO, 1948):
“Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn,
en niet slechts de afwezigheid van ziekte of gebrek.”
Dit betekent dat gezondheid meer is dan niet-ziek-zijn.
Het gaat om lichamelijke fitheid, mentale balans, sociale verbondenheid en kwaliteit van leven.
Benaderingen van gezondheid
Oranje: individuele levensstijl factoren (leeftijd,geslacht…)
Geel: sociale en community netwerken: vrienden/familie
Groen: levens en werk condities: werken, studeren, levenswijze (housing)
Paars: General socio-economische, cultureel en milieu-condities: globaal: politie, OH-
interventies, air pollution…
Er bestaan twee niveaus van aanpak:
1. Individueel niveau:
→ gezondheidszorgprofessionals zoals artsen, verpleegkundigen, psychologen,
kinesisten, enz.
Doel: mensen genezen of ondersteunen wanneer ze ziek zijn.
2
,Ide Van Der Veken
We gaan naar dokter→ proberen aan onze individuele GH te werken.
2. Populatieniveau:
→ volksgezondheid (public health), op publiek niveau
Doel: de gezondheid van hele bevolkingen verbeteren, door preventie, beleid en educatie
(prevention, promotion & prolonging)
Wat is volksgezondheid?
Volgens de WHO:
“De kunst en wetenschap om ziekten te voorkomen, levens te verlengen en gezondheid te
bevorderen
door de georganiseerde inspanningen van de samenleving.”
Kortom: volksgezondheid = collectieve actie voor gezondheid.
Hoofdcomponenten van volksgezondheid
Er zijn vijf grote pijlers, vaak in een schema weergegeven als cirkels of vakken:
1. Surveillance (toezicht)
2. Gezondheidsdiensten (health services)
3. Ziektepreventie (disease prevention)
4. Gezondheidsbevordering (health promotion)
5. Gezondheidsbescherming (health protection)
1Surveillance – Gezondheid in kaart brengen→ het probleem
• Betekent het systematisch verzamelen, analyseren en rapporteren van
gezondheidsgegevens (status van ziektes, condities en populaties)
• Helpt om gezondheidsdoelstellingen en prioriteiten vast te stellen (objectief)
• Vragen: Waar? Wie? Wanneer?
Voorbeeld: COVID-19-toezicht: besmettingscijfers, ziekenhuisopnames en sterfte werden
opgevolgd om beleid te sturen. Gebasseerd op data, we willen een idee krijgen.
2 Gezondheidsdiensten
Dit verwijst naar het zorgaanbod: huisartsen, ziekenhuizen, vaccinatieprogramma’s, screenings,
enz.
Het doel is toegang tot zorg en kwaliteit waarborgen voor iedereen
Beste traject om als P te volgen voor genezing (screening breast cancer)
3
, Ide Van Der Veken
3 Ziektepreventie
Er zijn drie niveaus van preventie:
Niveau Doel Voorbeeld
Primaire Ziekte voorkomen vaccinatie, rookverbod, gezonde voeding, handen
preventie vóór ze optreedt wassen
Secundaire
Vroege opsporing screenings (bv. borst- of darmkanker)
preventie
Tertiaire Progressie van ziekte revalidatie, medicatie, leefstijlaanpassing, vb dementie
preventie vertragen (ongeneeselijk, trager ziekteverloop verkrijgen)
4 Gezondheidsbevordering
Dit gaat om gedrags- en omgevingsveranderingen die de gezondheid verbeteren,
zoals campagnes voor meer beweging, rookstop, gezonde voeding of mentale gezondheid.
➔ Wandelen,fietsen (fysieke activiteit)
➔ Hulp OH nodig
➔ USA niet gemaakt om in stad te wandelen, wordt moeilijk
5 Gezondheidsbescherming
Dit onderdeel heeft te maken met wetten, normen en maatregelen om mensen te beschermen
tegen gezondheidsrisico’s.
Voorbeelden:
• Luchtkwaliteitsnormen (EU-reguleringen, WHO-aanbevelingen)
• Drinkwaternormen
• Veiligheidsmaatregelen op werk en in voedselketens
4
