SPIJSVERTERING: PROF. DR. TACK
INHOUDSTAFEL
1. inleiding: het maag-darmstelsel ............................................................................................ 3
2. aandoeningen van de slokdarm (hb p. 13-27) .......................................................................... 4
2.1 introductie ..........................................................................................................................4
2.2 klachten bij aandoeningen van de slokdarm..........................................................................5
2.3 technische onderzoeken bij vermoeden van slokdarmlijden ..................................................7
2.3.1 oesofagogestroduodenoscopioe + biopsie .......................................................................7
2.3.2 pH/impedantie meting ....................................................................................................7
2.3.3 Manometrie ....................................................................................................................8
2.3.4 radiologische onderzoeken ..............................................................................................8
2.4 Gastro-oesophageal reflux disease (GERD) ...........................................................................9
2.4.1 metaplasie en Barret slokdarm ...................................................................................... 15
2.5 motorische slokdarmaandoeningen ................................................................................... 16
2.5.1 achalasie ...................................................................................................................... 16
2.5.2 slokdarmspasmen ........................................................................................................ 19
2.6 eosinofiele oesofagitis ....................................................................................................... 20
2.7 stenosen .......................................................................................................................... 21
2.7.1 ring van Schatzki ........................................................................................................... 21
2.7.2 ring van Plummer-Vinson............................................................................................... 22
2.7.3 congenitale slokdarmatresie ......................................................................................... 22
2.8 infecties en ontstekingen van de slokdarm.......................................................................... 22
2.8.1 infecties ....................................................................................................................... 22
2.8.2 caustisch ..................................................................................................................... 23
2.9 tumoren ........................................................................................................................... 24
2.10 take home messages......................................................................................................... 24
2.11 casussen .......................................................................................................................... 24
3. aandoeningen van de maag en bulbus (HB p. 27-36) ..............................................................26
3.1 maag- en duodenumulcus ................................................................................................. 26
3.1.1 introductie petische ulcera ............................................................................................ 26
3.1.2 symptomen peptische ulcera ........................................................................................ 30
3.1.3 diagnose peptische ulcera ............................................................................................. 31
3.1.4 behandeling peptische ulcera ........................................................................................ 31
3.1.5 verwikkelingen peptische ulcera .................................................................................... 32
3.1.6 ziekte of syndroom van Zollinger-Ellison ......................................................................... 37
1
, 3.2 inflammatie: gastritis ......................................................................................................... 38
3.2.1 acute gastritis ............................................................................................................... 38
3.2.2 chronische gastritis ....................................................................................................... 39
3.3 casus ............................................................................................................................... 40
4. aandoeningen dunne darm en colon (hb p. 59-67, 77-83, 103-115, 145-148 ) ............................41
4.1 malabsorptie .................................................................................................................... 42
4.1.1 lactose intolerantie ....................................................................................................... 43
4.1.2 coeliakie ....................................................................................................................... 45
4.1.3 ziekte van Whipple ........................................................................................................ 48
4.1.4 intestinale bacteriële overgroei ...................................................................................... 49
4.1.5 short bowel syndrome ................................................................................................... 51
4.2 dunne darm obstructie ...................................................................................................... 52
4.2.1 ileus ............................................................................................................................. 53
4.2.2 peritonitis ..................................................................................................................... 55
4.3 appendicitis ...................................................................................................................... 55
4.4 invaginatie ........................................................................................................................ 57
4.5 volvulus ............................................................................................................................ 58
4.6 inflammatoire ziekten van dunne darm en colon ................................................................. 59
4.6.1 microscopische colitis .................................................................................................. 59
4.6.2 diverticulose en diverticulitis ......................................................................................... 60
4.6.3 andere inflammatoire aandoeningen v/h colon ............................................................... 62
4.7 colon poliepen .................................................................................................................. 63
4.8 casussen .......................................................................................................................... 65
5. functionele aandoeningen van maag en darm (hb p. 67-72) ....................................................66
5.1 functionele dyspepsie ....................................................................................................... 68
5.2 irritable bowel syndroom ................................................................................................... 75
2
,1. INLEIDING: HET MAAG-DARMSTELSEL
→ situering vak: niet te kennen
Maag-darm stelsel
= buis v mond naar anus
→ speekselklier ook onderdeel ervan
Histologie
• Lumen
• Mucosa
• Submucosa
• 2 spierlagen
o Circulair
o Longitudinaal
• Serosa
• Mesenterische plexus
• Submucosale plexus
Samenstelling
• Groot opp voor absorptie nutriënten
• Uitgebreid afweersysteem
→ bact buiten houden
• Neuronen
o Hersenen weten continue wat er gebeurt
o N. vagus: 90% afferent v maag-darmstelsel
Gut-brain interactions
Eten (primaire behoefte)
→ geen voeding → hersenen motiveren je om voeding te zoeken → beloningssysteem actief na effectief te
eten (= reward)
=> als je eet dan voel je je goed
→ serotonine, dopamine, endogene opiaten, endocanabinoïden = stoffen die je goed laten voelen
! onbewuste signalen uit maag-darm stelsel naar hersenen om te melden dat er wel/geen voedsel is
Cascade: enorm bindend (oa sociaal zeer bindend)
Klachten in Belgische algemene bevolking
→ 40% heeft regelmatig maag-darm kalchten
• Slokdarm
• Maag
o 65% vrouwen
3
, o Toenemend met leeftijd tot 45%, daarna stabiel
• Darm
Functionele GI aandoeningen in Europa
→ ± 10-30% v bevolking
• 1/3 personen met klachten gaat ervoor naar een arts
• Prikkelbare darm syndroom: 10% bevolking
• Functionele dyspepsie: 11-24%
• Meer bij vrouwen
Digestieve tumoren in Europa
• Snel delende cellijn in GI-tract
→ kanker kan hier makkelijker ontwikkelen
• Colonkanker
→ 3e dodelijkste kanker
• FOB test
= faecol occult blood test
→ screening
Alcohol problematiek in Europa
• 1-4 drankjes/dag verhoogt het risico op colorectale en slokdarmkanker
• > 4 drankjes/dag verhoogt het risico op pancreas, maag en leverkanker
• Alcohol misbruik zorgt voor 50% wereldwijde leverkanker
2. AANDOENINGEN VAN DE SLOKDARM (HB P. 13-27)
2.1 INTRODUCTIE
Slokdarm
→ 1e stuk bij het binnenkomen in de GI-tract
• 22-23 cm lang v bovenste tot onderste slokdarmsfincter
• Aandoeningen v cervicale, bovenste en mid-thoracale slokdarm
o Spinocellulair epithelioom
o Eosinofiele oesofagitis
o Achalasie
o Candida (moniliase)
o SD spasmen
• Aandoeningen van laag-thoracale en abdominale slokdarm
o Reflux
o Barrett slokdarm
o Adenocarcinoom
4
INHOUDSTAFEL
1. inleiding: het maag-darmstelsel ............................................................................................ 3
2. aandoeningen van de slokdarm (hb p. 13-27) .......................................................................... 4
2.1 introductie ..........................................................................................................................4
2.2 klachten bij aandoeningen van de slokdarm..........................................................................5
2.3 technische onderzoeken bij vermoeden van slokdarmlijden ..................................................7
2.3.1 oesofagogestroduodenoscopioe + biopsie .......................................................................7
2.3.2 pH/impedantie meting ....................................................................................................7
2.3.3 Manometrie ....................................................................................................................8
2.3.4 radiologische onderzoeken ..............................................................................................8
2.4 Gastro-oesophageal reflux disease (GERD) ...........................................................................9
2.4.1 metaplasie en Barret slokdarm ...................................................................................... 15
2.5 motorische slokdarmaandoeningen ................................................................................... 16
2.5.1 achalasie ...................................................................................................................... 16
2.5.2 slokdarmspasmen ........................................................................................................ 19
2.6 eosinofiele oesofagitis ....................................................................................................... 20
2.7 stenosen .......................................................................................................................... 21
2.7.1 ring van Schatzki ........................................................................................................... 21
2.7.2 ring van Plummer-Vinson............................................................................................... 22
2.7.3 congenitale slokdarmatresie ......................................................................................... 22
2.8 infecties en ontstekingen van de slokdarm.......................................................................... 22
2.8.1 infecties ....................................................................................................................... 22
2.8.2 caustisch ..................................................................................................................... 23
2.9 tumoren ........................................................................................................................... 24
2.10 take home messages......................................................................................................... 24
2.11 casussen .......................................................................................................................... 24
3. aandoeningen van de maag en bulbus (HB p. 27-36) ..............................................................26
3.1 maag- en duodenumulcus ................................................................................................. 26
3.1.1 introductie petische ulcera ............................................................................................ 26
3.1.2 symptomen peptische ulcera ........................................................................................ 30
3.1.3 diagnose peptische ulcera ............................................................................................. 31
3.1.4 behandeling peptische ulcera ........................................................................................ 31
3.1.5 verwikkelingen peptische ulcera .................................................................................... 32
3.1.6 ziekte of syndroom van Zollinger-Ellison ......................................................................... 37
1
, 3.2 inflammatie: gastritis ......................................................................................................... 38
3.2.1 acute gastritis ............................................................................................................... 38
3.2.2 chronische gastritis ....................................................................................................... 39
3.3 casus ............................................................................................................................... 40
4. aandoeningen dunne darm en colon (hb p. 59-67, 77-83, 103-115, 145-148 ) ............................41
4.1 malabsorptie .................................................................................................................... 42
4.1.1 lactose intolerantie ....................................................................................................... 43
4.1.2 coeliakie ....................................................................................................................... 45
4.1.3 ziekte van Whipple ........................................................................................................ 48
4.1.4 intestinale bacteriële overgroei ...................................................................................... 49
4.1.5 short bowel syndrome ................................................................................................... 51
4.2 dunne darm obstructie ...................................................................................................... 52
4.2.1 ileus ............................................................................................................................. 53
4.2.2 peritonitis ..................................................................................................................... 55
4.3 appendicitis ...................................................................................................................... 55
4.4 invaginatie ........................................................................................................................ 57
4.5 volvulus ............................................................................................................................ 58
4.6 inflammatoire ziekten van dunne darm en colon ................................................................. 59
4.6.1 microscopische colitis .................................................................................................. 59
4.6.2 diverticulose en diverticulitis ......................................................................................... 60
4.6.3 andere inflammatoire aandoeningen v/h colon ............................................................... 62
4.7 colon poliepen .................................................................................................................. 63
4.8 casussen .......................................................................................................................... 65
5. functionele aandoeningen van maag en darm (hb p. 67-72) ....................................................66
5.1 functionele dyspepsie ....................................................................................................... 68
5.2 irritable bowel syndroom ................................................................................................... 75
2
,1. INLEIDING: HET MAAG-DARMSTELSEL
→ situering vak: niet te kennen
Maag-darm stelsel
= buis v mond naar anus
→ speekselklier ook onderdeel ervan
Histologie
• Lumen
• Mucosa
• Submucosa
• 2 spierlagen
o Circulair
o Longitudinaal
• Serosa
• Mesenterische plexus
• Submucosale plexus
Samenstelling
• Groot opp voor absorptie nutriënten
• Uitgebreid afweersysteem
→ bact buiten houden
• Neuronen
o Hersenen weten continue wat er gebeurt
o N. vagus: 90% afferent v maag-darmstelsel
Gut-brain interactions
Eten (primaire behoefte)
→ geen voeding → hersenen motiveren je om voeding te zoeken → beloningssysteem actief na effectief te
eten (= reward)
=> als je eet dan voel je je goed
→ serotonine, dopamine, endogene opiaten, endocanabinoïden = stoffen die je goed laten voelen
! onbewuste signalen uit maag-darm stelsel naar hersenen om te melden dat er wel/geen voedsel is
Cascade: enorm bindend (oa sociaal zeer bindend)
Klachten in Belgische algemene bevolking
→ 40% heeft regelmatig maag-darm kalchten
• Slokdarm
• Maag
o 65% vrouwen
3
, o Toenemend met leeftijd tot 45%, daarna stabiel
• Darm
Functionele GI aandoeningen in Europa
→ ± 10-30% v bevolking
• 1/3 personen met klachten gaat ervoor naar een arts
• Prikkelbare darm syndroom: 10% bevolking
• Functionele dyspepsie: 11-24%
• Meer bij vrouwen
Digestieve tumoren in Europa
• Snel delende cellijn in GI-tract
→ kanker kan hier makkelijker ontwikkelen
• Colonkanker
→ 3e dodelijkste kanker
• FOB test
= faecol occult blood test
→ screening
Alcohol problematiek in Europa
• 1-4 drankjes/dag verhoogt het risico op colorectale en slokdarmkanker
• > 4 drankjes/dag verhoogt het risico op pancreas, maag en leverkanker
• Alcohol misbruik zorgt voor 50% wereldwijde leverkanker
2. AANDOENINGEN VAN DE SLOKDARM (HB P. 13-27)
2.1 INTRODUCTIE
Slokdarm
→ 1e stuk bij het binnenkomen in de GI-tract
• 22-23 cm lang v bovenste tot onderste slokdarmsfincter
• Aandoeningen v cervicale, bovenste en mid-thoracale slokdarm
o Spinocellulair epithelioom
o Eosinofiele oesofagitis
o Achalasie
o Candida (moniliase)
o SD spasmen
• Aandoeningen van laag-thoracale en abdominale slokdarm
o Reflux
o Barrett slokdarm
o Adenocarcinoom
4
