Hoofdstuk 1:
De verspreiding van het Nederlands
Vragen:
1. Waar wordt Nederlands buiten Europa gesproken?
2. Sinds Wanneer en waarom?
3. In contact met welke andere talen?
4. Welke overzeese variëteiten van het Nederlands zijn er?
Creooltalen en pidgins
Pidgin:
– taal ontstaat wanneer een groep met nauw, langdurig contact moet communiceren
zonder gemeenschappelijke taal
– “simpele taal"
– gebruikt als tweede taal (handels- of contacttaal)
– GEEN moedertaal (thuis niet gebruikt)
Creooltaal:
– een pidgin met moedertaalsprekers
– gebruikt als communicatie tussen verschillende taalgemeenschappen
– gebruikt als moedertaal (communicatie binnen 1 gemeenschap)
– woordenschat:
↳lexifier language = dominante taal (superstraat)
↳niet-dominante taal (substraat)
– moeilijkheidsgraad:
↳exceptionalism: gemakkelijk maar bijzonder (ontbreken van kenmerken;
vb. werkwoordsflexie)
↳uniformitarianism: even complex, zelfde ontwikkeling onder andere omstandigheden
(overzeese handel), niet perse door pidgin
Koloniën
Azië:
– VOC (Vereenigde Oostindische Compagnie)
– bestaan: 1602-1799
– concurrentie uitschakelen, handel drijven rond Indische Oceaan
– handelsmonopolie, landaankoop, oorlogsvoering en fortenbouw
– vestiging: Inodonesische archipel, Ceylon, Formosa en Deshima
Amerika:
– WIC (West-Indische Compagnie)
– bestaan: 1621-1792
– staatsmonopolie op handel (suiker en slaven) en scheepvaart
– gebieden: West-Afrika, Caraïben, Amerika
– Nieuw Nederland:
° gesticht in 1624
° Oostkust USA (NY)
° ingenomen in 1664 door Engeland → Nederlanders naar binnenland
Low Dutch i.d. Ramapo Mountains (afgelegen streek)
Delaware Jargon: pidgin van Nederlands en de Delaware-indianen
Immigranten (19e en 20e eeuw)
1
,Noord-Amerika:
– eerste immigratiegolf:
° tweede helft 19e eeuw
° naar Midden-Westen van de VS
° religieuze of economische redenen
– tweede immigratiegolf:
° 1946-1969
° naar VS, Canada, Australië, Brazilië
° door overbevolking
° ontstaan Iowa Dutch
Zuid-Amerika
– Nederlands-Brazilië:
° onder WIC’s controle 1630-1645
° hoofdstad Mauritsstad (Recife)
° slaven- en suikerhandel
° Maurits van Nassau: cultuur en religieuze tolerantie (eerste synagoge)
– Caribisch gebied:
° onder WIC’s (Deense kolonie) controle 1672-1917
° Amerikaanse Maagdeneilanden (Sint-Jan, Sint-Kruis en Sint-Thomas)
° Afrikaanse slaven → ontstaan Negerhollands (Virgin Islands Dutch Creole)
↳ lexifier language = Nederlands
↳ uitgestorven in 1987
– Berbice Dutch:
° Berbice (Guyana), kolonie tussen 1627 en 1814
° Nederlandse plantagehouders, inheemse bevolking, slaven
° lexifier language = Nederlands
° uitgestorven in 2005
– Suriname:
° onder WIC’s (Nederlandse kolonie) controle 1667-1975
° Nederlands is officiële taal (aparte variëteit?)
° Sranan Tongo = Engels-Afri pidgin + Nederlands + Portugese-Afri pidgin
– Indonesisch Nederlands:
° Petjoh/Javinda: Nederlands + Indonesisch
Afrika
– Belgisch-Congo:
° Belgische kolonie 1885-1960 (sinds 1908 geen privébezit meer)
° geen Nederlands, maar Frans
– Nederlands → Afrikaans
° 1652: militaire basis (handelspost) van VOC op Kaap Goede Hoop
↳ Nederlanders vestigen zich
↳ Afrikaans = gebaseerd op het Nederlands
° 1658: meer slaven naar Zuid-Afrika
↳ verandering van het Nederlands van de kolonisten door inheemse talen
Cape Dutch pidgin (gebruikt door Khoikhoi, slaven en kolonisten)
° economische crisisen en epidemieën
↳ inheemse talen verdwijnen
↳ verspreiding Nederlands overal
° 18e eeuw: meer Nederlands gesproken
↳ slaven hebben verschillende culturen, geen gemeenschap
↳ spreken variant van Nederlands
Afrikaans = Nederlands + pidgins (Cape Dutch pidgin)
° 1806: Britten nemen over
↳ Afrikaans in concurrentie met Engels (sinds 1795 officiële taal)
2
, ° 1875: Regte Afrikaners → vereniging voor Afrikaans als volwaardige taal
° 1910: oprichting Zuid-Afrikaanse Unie
↳ Engels en Nederlands gelijkwaardig
° 1925: stemming van de wet
↳ Afrikaans, Engels en Nederlands gelijkwaardig
° 1983: Afrikaans en Engels officiële talen
° 1994: 11 officiële talen
Samenvatting:
5 creooltalen ontstaan met Nederlandse als lexifier language
– Virgin Island Creole
– Berbice Dutch
– Low Dutch / Delaware jargon
– Petjoh / Javinda
– Cape Dutch pidgin (creooltaal?)
Creooltalen in contact met Nederlands
– Sranan Tongo (Suriname)
– Saramakkaans (Eng-Portu; Suriname)
– Papiamentu (Iberische creooltaal)
Nederlands als officiële taal:
– Suriname
– Aruba (ook Papiamentu)
– Caraçao
– Sint-Maarten
– Bonaire
– Saba
– Sint-Eustatius (Statia)
3
De verspreiding van het Nederlands
Vragen:
1. Waar wordt Nederlands buiten Europa gesproken?
2. Sinds Wanneer en waarom?
3. In contact met welke andere talen?
4. Welke overzeese variëteiten van het Nederlands zijn er?
Creooltalen en pidgins
Pidgin:
– taal ontstaat wanneer een groep met nauw, langdurig contact moet communiceren
zonder gemeenschappelijke taal
– “simpele taal"
– gebruikt als tweede taal (handels- of contacttaal)
– GEEN moedertaal (thuis niet gebruikt)
Creooltaal:
– een pidgin met moedertaalsprekers
– gebruikt als communicatie tussen verschillende taalgemeenschappen
– gebruikt als moedertaal (communicatie binnen 1 gemeenschap)
– woordenschat:
↳lexifier language = dominante taal (superstraat)
↳niet-dominante taal (substraat)
– moeilijkheidsgraad:
↳exceptionalism: gemakkelijk maar bijzonder (ontbreken van kenmerken;
vb. werkwoordsflexie)
↳uniformitarianism: even complex, zelfde ontwikkeling onder andere omstandigheden
(overzeese handel), niet perse door pidgin
Koloniën
Azië:
– VOC (Vereenigde Oostindische Compagnie)
– bestaan: 1602-1799
– concurrentie uitschakelen, handel drijven rond Indische Oceaan
– handelsmonopolie, landaankoop, oorlogsvoering en fortenbouw
– vestiging: Inodonesische archipel, Ceylon, Formosa en Deshima
Amerika:
– WIC (West-Indische Compagnie)
– bestaan: 1621-1792
– staatsmonopolie op handel (suiker en slaven) en scheepvaart
– gebieden: West-Afrika, Caraïben, Amerika
– Nieuw Nederland:
° gesticht in 1624
° Oostkust USA (NY)
° ingenomen in 1664 door Engeland → Nederlanders naar binnenland
Low Dutch i.d. Ramapo Mountains (afgelegen streek)
Delaware Jargon: pidgin van Nederlands en de Delaware-indianen
Immigranten (19e en 20e eeuw)
1
,Noord-Amerika:
– eerste immigratiegolf:
° tweede helft 19e eeuw
° naar Midden-Westen van de VS
° religieuze of economische redenen
– tweede immigratiegolf:
° 1946-1969
° naar VS, Canada, Australië, Brazilië
° door overbevolking
° ontstaan Iowa Dutch
Zuid-Amerika
– Nederlands-Brazilië:
° onder WIC’s controle 1630-1645
° hoofdstad Mauritsstad (Recife)
° slaven- en suikerhandel
° Maurits van Nassau: cultuur en religieuze tolerantie (eerste synagoge)
– Caribisch gebied:
° onder WIC’s (Deense kolonie) controle 1672-1917
° Amerikaanse Maagdeneilanden (Sint-Jan, Sint-Kruis en Sint-Thomas)
° Afrikaanse slaven → ontstaan Negerhollands (Virgin Islands Dutch Creole)
↳ lexifier language = Nederlands
↳ uitgestorven in 1987
– Berbice Dutch:
° Berbice (Guyana), kolonie tussen 1627 en 1814
° Nederlandse plantagehouders, inheemse bevolking, slaven
° lexifier language = Nederlands
° uitgestorven in 2005
– Suriname:
° onder WIC’s (Nederlandse kolonie) controle 1667-1975
° Nederlands is officiële taal (aparte variëteit?)
° Sranan Tongo = Engels-Afri pidgin + Nederlands + Portugese-Afri pidgin
– Indonesisch Nederlands:
° Petjoh/Javinda: Nederlands + Indonesisch
Afrika
– Belgisch-Congo:
° Belgische kolonie 1885-1960 (sinds 1908 geen privébezit meer)
° geen Nederlands, maar Frans
– Nederlands → Afrikaans
° 1652: militaire basis (handelspost) van VOC op Kaap Goede Hoop
↳ Nederlanders vestigen zich
↳ Afrikaans = gebaseerd op het Nederlands
° 1658: meer slaven naar Zuid-Afrika
↳ verandering van het Nederlands van de kolonisten door inheemse talen
Cape Dutch pidgin (gebruikt door Khoikhoi, slaven en kolonisten)
° economische crisisen en epidemieën
↳ inheemse talen verdwijnen
↳ verspreiding Nederlands overal
° 18e eeuw: meer Nederlands gesproken
↳ slaven hebben verschillende culturen, geen gemeenschap
↳ spreken variant van Nederlands
Afrikaans = Nederlands + pidgins (Cape Dutch pidgin)
° 1806: Britten nemen over
↳ Afrikaans in concurrentie met Engels (sinds 1795 officiële taal)
2
, ° 1875: Regte Afrikaners → vereniging voor Afrikaans als volwaardige taal
° 1910: oprichting Zuid-Afrikaanse Unie
↳ Engels en Nederlands gelijkwaardig
° 1925: stemming van de wet
↳ Afrikaans, Engels en Nederlands gelijkwaardig
° 1983: Afrikaans en Engels officiële talen
° 1994: 11 officiële talen
Samenvatting:
5 creooltalen ontstaan met Nederlandse als lexifier language
– Virgin Island Creole
– Berbice Dutch
– Low Dutch / Delaware jargon
– Petjoh / Javinda
– Cape Dutch pidgin (creooltaal?)
Creooltalen in contact met Nederlands
– Sranan Tongo (Suriname)
– Saramakkaans (Eng-Portu; Suriname)
– Papiamentu (Iberische creooltaal)
Nederlands als officiële taal:
– Suriname
– Aruba (ook Papiamentu)
– Caraçao
– Sint-Maarten
– Bonaire
– Saba
– Sint-Eustatius (Statia)
3
