Deel I. Bestuursrecht: begrip, indeling, functies, kenmerken en bronnen..............4
Begrip ‘bestuursrecht’......................................................................................... 4
3 mogelijke wijzen van omschrijving................................................................4
Indeling van het bestuursrecht............................................................................8
Functies van het bestuursrecht...........................................................................9
Kenmerken van het bestuursrecht......................................................................9
1. Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht = bestuursrecht als
uitzonderingsrecht........................................................................................... 9
2. Meergelaagdheid van het bestuursrecht (multilevel governance).............12
Bronnen van het bestuursrecht.........................................................................13
Deel II. Besluitvormingsinstrumentarium.............................................................17
I. Inleiding: publiek- vs. privaatrechtelijke actiemiddelen van de oh.................17
II. Het eenzijdige spoor: de EBR & pseudowetgeving........................................17
De eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling....................................................17
Bekendmaking en kennisgeving van EBR.......................................................30
Termijnregeling voor de EBR..........................................................................32
Einde van de gelding van de EBR...................................................................35
Een bijzonder EBR: de bestuurlijke sanctie....................................................37
Pseudowetgeving........................................................................................... 39
III. Het contractuele spoor: de overeenkomst met het bestuur.........................42
Tweewegenleer.............................................................................................. 43
Algemene beginselen van 2 typische overheidscontracten:
overheidsopdrachten & concessies van werken of diensten..........................45
IV. Leer van de afsplitsbare rechtshandeling.....................................................48
Deel III: Mensen en middelen...............................................................................50
I. Rechtsregime van het overheidspersoneel.....................................................50
Overheidspersoneel....................................................................................... 50
II. Rechtsregime van de goederen in het bestuursrecht....................................62
Het domeingoederenrecht.............................................................................62
Gebruik van goederen van het openbaar domein..........................................65
Goederen van particulieren............................................................................66
Deel IV: Bestuursorganisatie en begrip bestuur....................................................74
I. Bestuursorganisatie........................................................................................ 74
Bestuurlijke verzelfstandiging........................................................................77
Territoriale of politieke decentralisatie...........................................................77
Functionele decentralisatie............................................................................78
Bestuurlijk toezicht......................................................................................... 80
II. Het begrip bestuur........................................................................................ 85
Negatieve criteria........................................................................................... 86
1
, Positieve criteria............................................................................................. 87
Deel V: Preventieve rechtsbescherming tegen het bestuur..................................91
I. Inleiding.......................................................................................................... 91
II. Wettigheids- of legaliteitsbeginsel.................................................................91
Formele component....................................................................................... 91
Materiele component..................................................................................... 93
III. Beginselen van behoorlijk bestuur...............................................................93
Catalogus van de BBB.................................................................................... 98
§1. Zorgvuldigheidsbeginsel...........................................................................98
§2. Hoorplicht (audi et alteram partem).........................................................99
§3. Onpartijdigheidbeginsel..........................................................................103
§4. Motiveringsbeginsel................................................................................ 106
§5. Redelijkheids- en evenredigheidsbeginsel..............................................106
§6. Gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel..............................................107
§7. Rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel............................................109
§8. Redelijketermijneis.................................................................................111
Beginselen van behoorlijk bestuur versus beginselen van behoorlijk
burgerschap................................................................................................. 111
IV. Wetten of beginselen van de openbare dienst............................................112
Benuttigingsgelijkheid..................................................................................112
Continuiteitsbeginsel.................................................................................... 113
Veranderlijkheidsbeginsel............................................................................114
V. Formele motivering van bestuurshandelingen............................................114
Materiële- vs formelemotiveringsplicht........................................................114
VI. Openbaarheid van bestuur(sdocumenten).................................................121
VII. Participatie en inspraak.............................................................................125
Deel VI. Curatieve rechtsbescherming tegen het bestuur..................................127
I. Rechtsbescherming en de rekenschapsplicht van het bestuur.....................127
II. Interne klachtenbehandeling en ombudsdiensten.......................................127
III. Bestuurlijke beroepen.................................................................................128
1. Aard van de beroepsinstantie..................................................................128
2&3. Toetsingscriteria en bevoegdheid........................................................129
4. Toepasselijke regelgeving.........................................................................129
5. Verplichting om uitspraak te doen...........................................................129
6. Kostprijs, vormen en termijnen................................................................130
7. Mogelijkheid om terug te komen op beslissing over beroep....................130
Georganiseerde bestuurlijke beroepen.........................................................130
Niet-georganiseerde bestuurlijke beroepen.................................................132
IV. Jurisdictionele beroepen............................................................................. 134
2
, Rechtsmachtverdeling.................................................................................. 134
Rechtsbescherming door de gewone rechter...............................................137
Rechtsbescherming door de bestuursrechter...............................................144
Gewoon bestuurlijk kortgeding.....................................................................145
Bestuurlijk kortgeding bij UDN.....................................................................148
Schorsings- en vernietigingsgronden...........................................................153
Gevolgen vernietigingsarresten...................................................................155
Gevolgen verwerpingsarresten bij vernietigingsberoep...............................158
Gevolgen schorsingsarresten.......................................................................158
Gevolgen verwerpingsarresten bij schorsingsberoep...................................158
Bestuurlijke lus............................................................................................. 158
RvS als administratieve cassatierechter......................................................159
RvS als rechter in laatste aanleg in volle rechtsmacht.................................160
Schadevergoeding tot herstel......................................................................160
Rechtspleging voor de afd. bestuursrechtspraak.........................................163
Procedure ten gronde...................................................................................164
Procedure in kort geding.............................................................................. 165
Procedure in kort geding bij UDN.................................................................165
Vlaamse bestuursrechtscolleges..................................................................167
Bemiddeling................................................................................................. 170
3
,Deel I. Bestuursrecht: begrip, indeling, functies, kenmerken en
bronnen
Begrip ‘bestuursrecht’
- Onderscheid publiek- en privaatrecht, maar onderscheid vervaagt.
- Het privaatrecht beheerst relaties tussen private personen onderling.
Publiekrecht: tussen publiekrechtelijke instanties en tussen burgers en
publiekrechtelijke instanties.
- Binnen publiekrecht: onderscheid grondwettelijk recht – bestuursrecht.
Grondwettelijk recht gaat over de organisatie van de staatsmachten en hoe
zij zich verhouden tov elkaar. Bestuursrecht zoomt in op de uitvoerende
macht
3 mogelijke wijzen van omschrijving
1. Formeel-jurdische definitie
2. Definitie vanuit de relaties die worden beheersd door het bestuursrecht
3. Vanuit de materiele bevoegdheid van het bestuur: het begrip openbare
dienst
1.o Formeel- juridische definitie
- Vertrekt vanuit een organieke benadering: focus op de organen of instellingen
die worden gereguleerd uitvoerende macht
- Leidt tot definitie vanuit driemachtenleer:
“het bestuursrecht omvat het geheel aan rechtsregelss mbt de organisatie ,
de bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende macht
zijn bekleed.”
- MAAR definitie roept vragen op…
… veronderstelt namelijk dat we scherp kunnen omschrijven wie ‘organen
die met UM zijn bekleed’ zijn.
Probleem: de Grondwet en BWHI brengen slechts een zeer beperkt aantal
organen onder de noemen UM, terwijl er veel meer organen belast zijn met
taken van tenuitvoerleggingen – vb. gemeenten en provincies en functioneel
gedecentraliseerde besturen of parastatalen.
De parastatalen zijn organisaties met eigen rechtspersoonlijkheid die losstaan
van de rechtspersoon van de staat.
4
, Dan rijst de vraag of die wel grondwettig zijn. Vb. de Lijn, VDAB zijn
allemaal bevoegd voor 1 specifiek domein van overheidszorg en hebben 1
specifieke funtie, vandaar functioneel.
… klassieke driemachtenleer roept een te eenvoudig beeld op van
uitoefening taken in een moderne staat.
De trias politica is al lang niet meer zo afgescheiden. De organieke
benadering moet worden aangevuld met de functionele benadering. =
erkenning dat instelling/ organen die organiek tot de UM worden gerekend,
niet alleen een rol spelen binnen de tenuitvoerleggingsfunctie maar tevens
binnen de wetgevende/ normatieve functie én voor de rechtshandhaving en
geschiloplossing.
UM: taken van tenuitvoerlegging sensu stricto
- Van wetgeving en beleid
- Soms ook via reglementen (= normen, wetgeving in de materiele zin). Er
hoeft geen sprake te zijn van delegatie. Het is de grondwet zelf die de macht
daartoe verleent in artikel 108 Gw. voor deelstaatregeringen zien we een
equivalenten regeling in art. 20 BWHI.
108 Gw. wordt ruim geinterpreteerd sinds het principearrest waarin cassatie
bevestigde dat de koning wel degelijk die macht heeft, uit de geest van de
wet. Aanleiding was de verplichting om ID te bezitten. Werd bij KB bepaald na
de oorlog toen er bevolkingsregisters werden gemaakt.
UM: normatieve taken
- Kunnen verdergaan dan normatieve taken die verband houden met uitvoering
van wetgeving. Zijn dan beschikkingen, geen wetten.
- Art. 105 Gw. is hier de basis toe. Het parlement delegeert normatieve
bevoegdheden aan de UM. Echter wel beperkt, het parlement is verplicht de
basis zelf te regelen.
- Steeds meer aandacht voor ‘rule-making powers’ uitvoerende macht.
Afweging democratische legitimiteit vs efficientie is voorwerp van discussie.
5
Begrip ‘bestuursrecht’......................................................................................... 4
3 mogelijke wijzen van omschrijving................................................................4
Indeling van het bestuursrecht............................................................................8
Functies van het bestuursrecht...........................................................................9
Kenmerken van het bestuursrecht......................................................................9
1. Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht = bestuursrecht als
uitzonderingsrecht........................................................................................... 9
2. Meergelaagdheid van het bestuursrecht (multilevel governance).............12
Bronnen van het bestuursrecht.........................................................................13
Deel II. Besluitvormingsinstrumentarium.............................................................17
I. Inleiding: publiek- vs. privaatrechtelijke actiemiddelen van de oh.................17
II. Het eenzijdige spoor: de EBR & pseudowetgeving........................................17
De eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling....................................................17
Bekendmaking en kennisgeving van EBR.......................................................30
Termijnregeling voor de EBR..........................................................................32
Einde van de gelding van de EBR...................................................................35
Een bijzonder EBR: de bestuurlijke sanctie....................................................37
Pseudowetgeving........................................................................................... 39
III. Het contractuele spoor: de overeenkomst met het bestuur.........................42
Tweewegenleer.............................................................................................. 43
Algemene beginselen van 2 typische overheidscontracten:
overheidsopdrachten & concessies van werken of diensten..........................45
IV. Leer van de afsplitsbare rechtshandeling.....................................................48
Deel III: Mensen en middelen...............................................................................50
I. Rechtsregime van het overheidspersoneel.....................................................50
Overheidspersoneel....................................................................................... 50
II. Rechtsregime van de goederen in het bestuursrecht....................................62
Het domeingoederenrecht.............................................................................62
Gebruik van goederen van het openbaar domein..........................................65
Goederen van particulieren............................................................................66
Deel IV: Bestuursorganisatie en begrip bestuur....................................................74
I. Bestuursorganisatie........................................................................................ 74
Bestuurlijke verzelfstandiging........................................................................77
Territoriale of politieke decentralisatie...........................................................77
Functionele decentralisatie............................................................................78
Bestuurlijk toezicht......................................................................................... 80
II. Het begrip bestuur........................................................................................ 85
Negatieve criteria........................................................................................... 86
1
, Positieve criteria............................................................................................. 87
Deel V: Preventieve rechtsbescherming tegen het bestuur..................................91
I. Inleiding.......................................................................................................... 91
II. Wettigheids- of legaliteitsbeginsel.................................................................91
Formele component....................................................................................... 91
Materiele component..................................................................................... 93
III. Beginselen van behoorlijk bestuur...............................................................93
Catalogus van de BBB.................................................................................... 98
§1. Zorgvuldigheidsbeginsel...........................................................................98
§2. Hoorplicht (audi et alteram partem).........................................................99
§3. Onpartijdigheidbeginsel..........................................................................103
§4. Motiveringsbeginsel................................................................................ 106
§5. Redelijkheids- en evenredigheidsbeginsel..............................................106
§6. Gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel..............................................107
§7. Rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel............................................109
§8. Redelijketermijneis.................................................................................111
Beginselen van behoorlijk bestuur versus beginselen van behoorlijk
burgerschap................................................................................................. 111
IV. Wetten of beginselen van de openbare dienst............................................112
Benuttigingsgelijkheid..................................................................................112
Continuiteitsbeginsel.................................................................................... 113
Veranderlijkheidsbeginsel............................................................................114
V. Formele motivering van bestuurshandelingen............................................114
Materiële- vs formelemotiveringsplicht........................................................114
VI. Openbaarheid van bestuur(sdocumenten).................................................121
VII. Participatie en inspraak.............................................................................125
Deel VI. Curatieve rechtsbescherming tegen het bestuur..................................127
I. Rechtsbescherming en de rekenschapsplicht van het bestuur.....................127
II. Interne klachtenbehandeling en ombudsdiensten.......................................127
III. Bestuurlijke beroepen.................................................................................128
1. Aard van de beroepsinstantie..................................................................128
2&3. Toetsingscriteria en bevoegdheid........................................................129
4. Toepasselijke regelgeving.........................................................................129
5. Verplichting om uitspraak te doen...........................................................129
6. Kostprijs, vormen en termijnen................................................................130
7. Mogelijkheid om terug te komen op beslissing over beroep....................130
Georganiseerde bestuurlijke beroepen.........................................................130
Niet-georganiseerde bestuurlijke beroepen.................................................132
IV. Jurisdictionele beroepen............................................................................. 134
2
, Rechtsmachtverdeling.................................................................................. 134
Rechtsbescherming door de gewone rechter...............................................137
Rechtsbescherming door de bestuursrechter...............................................144
Gewoon bestuurlijk kortgeding.....................................................................145
Bestuurlijk kortgeding bij UDN.....................................................................148
Schorsings- en vernietigingsgronden...........................................................153
Gevolgen vernietigingsarresten...................................................................155
Gevolgen verwerpingsarresten bij vernietigingsberoep...............................158
Gevolgen schorsingsarresten.......................................................................158
Gevolgen verwerpingsarresten bij schorsingsberoep...................................158
Bestuurlijke lus............................................................................................. 158
RvS als administratieve cassatierechter......................................................159
RvS als rechter in laatste aanleg in volle rechtsmacht.................................160
Schadevergoeding tot herstel......................................................................160
Rechtspleging voor de afd. bestuursrechtspraak.........................................163
Procedure ten gronde...................................................................................164
Procedure in kort geding.............................................................................. 165
Procedure in kort geding bij UDN.................................................................165
Vlaamse bestuursrechtscolleges..................................................................167
Bemiddeling................................................................................................. 170
3
,Deel I. Bestuursrecht: begrip, indeling, functies, kenmerken en
bronnen
Begrip ‘bestuursrecht’
- Onderscheid publiek- en privaatrecht, maar onderscheid vervaagt.
- Het privaatrecht beheerst relaties tussen private personen onderling.
Publiekrecht: tussen publiekrechtelijke instanties en tussen burgers en
publiekrechtelijke instanties.
- Binnen publiekrecht: onderscheid grondwettelijk recht – bestuursrecht.
Grondwettelijk recht gaat over de organisatie van de staatsmachten en hoe
zij zich verhouden tov elkaar. Bestuursrecht zoomt in op de uitvoerende
macht
3 mogelijke wijzen van omschrijving
1. Formeel-jurdische definitie
2. Definitie vanuit de relaties die worden beheersd door het bestuursrecht
3. Vanuit de materiele bevoegdheid van het bestuur: het begrip openbare
dienst
1.o Formeel- juridische definitie
- Vertrekt vanuit een organieke benadering: focus op de organen of instellingen
die worden gereguleerd uitvoerende macht
- Leidt tot definitie vanuit driemachtenleer:
“het bestuursrecht omvat het geheel aan rechtsregelss mbt de organisatie ,
de bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende macht
zijn bekleed.”
- MAAR definitie roept vragen op…
… veronderstelt namelijk dat we scherp kunnen omschrijven wie ‘organen
die met UM zijn bekleed’ zijn.
Probleem: de Grondwet en BWHI brengen slechts een zeer beperkt aantal
organen onder de noemen UM, terwijl er veel meer organen belast zijn met
taken van tenuitvoerleggingen – vb. gemeenten en provincies en functioneel
gedecentraliseerde besturen of parastatalen.
De parastatalen zijn organisaties met eigen rechtspersoonlijkheid die losstaan
van de rechtspersoon van de staat.
4
, Dan rijst de vraag of die wel grondwettig zijn. Vb. de Lijn, VDAB zijn
allemaal bevoegd voor 1 specifiek domein van overheidszorg en hebben 1
specifieke funtie, vandaar functioneel.
… klassieke driemachtenleer roept een te eenvoudig beeld op van
uitoefening taken in een moderne staat.
De trias politica is al lang niet meer zo afgescheiden. De organieke
benadering moet worden aangevuld met de functionele benadering. =
erkenning dat instelling/ organen die organiek tot de UM worden gerekend,
niet alleen een rol spelen binnen de tenuitvoerleggingsfunctie maar tevens
binnen de wetgevende/ normatieve functie én voor de rechtshandhaving en
geschiloplossing.
UM: taken van tenuitvoerlegging sensu stricto
- Van wetgeving en beleid
- Soms ook via reglementen (= normen, wetgeving in de materiele zin). Er
hoeft geen sprake te zijn van delegatie. Het is de grondwet zelf die de macht
daartoe verleent in artikel 108 Gw. voor deelstaatregeringen zien we een
equivalenten regeling in art. 20 BWHI.
108 Gw. wordt ruim geinterpreteerd sinds het principearrest waarin cassatie
bevestigde dat de koning wel degelijk die macht heeft, uit de geest van de
wet. Aanleiding was de verplichting om ID te bezitten. Werd bij KB bepaald na
de oorlog toen er bevolkingsregisters werden gemaakt.
UM: normatieve taken
- Kunnen verdergaan dan normatieve taken die verband houden met uitvoering
van wetgeving. Zijn dan beschikkingen, geen wetten.
- Art. 105 Gw. is hier de basis toe. Het parlement delegeert normatieve
bevoegdheden aan de UM. Echter wel beperkt, het parlement is verplicht de
basis zelf te regelen.
- Steeds meer aandacht voor ‘rule-making powers’ uitvoerende macht.
Afweging democratische legitimiteit vs efficientie is voorwerp van discussie.
5
