Basismethodieken 1: Methodiek maatschappelijk werk
Contextuele hulpverlening
Hoofdstuk 1: het begrip context
1.1. De context
- Ieder mens is verweven met de mensen om zich heen, een netwerk van
betekenisvolle relaties
- In de eerste plaats, de directe familierelaties: het gezin van oorsprong en het
gezin nu, vader, moeder en eventuele broers of zussen
- Ook het grotere intergenerationele familieverband, verbondenheid in vier
generaties: grootouders, ouders, kinderen en kleinkinderen
- Familierelaties zijn gegeven relaties, het zijn relaties die niet ‘verbroken’ kunnen
worden. Ze maken deel uit van iemands leven door het simpele feit dat hij in dit
gezin of familie is geboren
- Verworven relaties zijn relaties die iemand in de loop van zijn leven opdoet, zoals
klasgenoten, buren, collega’s of een partner. Deze relaties kunnen wel verbroken
worden
- In toenemende mate bestaan gezinsverbanden niet meer alleen uit gegeven
relaties
- Het begrip context verwijst naar het hele netwerk van gegeven en verworven
relaties
1.2. Genogrammen (p3)
1.3. Overdracht binnen de families
Een groot deel van de pijn en de vreugde in het persoonlijke leven en in de
levensgeschiedenis van een persoon wordt bepaald door de context waarin hij
geboren is.
Vier aspecten:
1.3.1. De erfelijke aanleg
- Zeer belangrijk om dit onder de aandacht te houden
- Erfelijkheid op gebied van eigenschappen zoals blonde haren en
wiskundeknobbels
- Maar even goed erfelijkheid op gebied van bv dyslexie of ernstige genetische
ziektes
1.3.2. Sociale omgevingsfactoren
- Opvoeding en leefomstandigheden
- Open gezin of gesloten gezin?
- Extraverte mensen of binnenvetters?
- Een familie waar iedereen met muziek bezig is?
- Financieel begoede of kansarme context?
- Karaktereigenschappen en talenten (zijn niet alleen genetisch bepaald)
1.3.3. Gewoonten en gebruiken
- Dingen die “wij” altijd zo doen
- Ieder gezin heeft zijn eigenheid bv hoe vieren jullie de feestdagen?
- Sommige gewoonten worden als zeer waardevol ervaren
- Andere als knellend bv naar oma en opa moeten gaan op nieuwjaarsdag, ook al
was je pas ‘s morgens thuis
- Confrontatie met andere gewoonten in ander gezin, is “vreemd”
1.3.4. Normen en waarden
1
, - Veel gewoonten vinden hun oorsprong in opvattingen over wat hoort en niet
hoort. De familie is het niet alleen gewoon, het moet ook zo
- De regels worden vanzelfsprekend, maar dit is niet dé werkelijkheid. In sommige
gezinnen worden hier namelijk anders over gedacht
- Als iemand anders deze gedragscodes niet deelt, kan dit leiden tot verbazing of
zelfs problemen
- Dit kan in partnerrelaties maar ook in breder familieverband kan dit spanningen
geven
Hoofdstuk 2: relationele ethiek en de vier dimensies
2.1. Inleiding
- Fundamenteel in de theorie van Nagy: de relationele ethiek
- De basis van menselijke relaties wordt gevormd door wat mensen aan elkaar
geven en van elkaar ontvangen
- Geven en ontvangen leer je in de context waarin je opgroeit, even als de balans
die zich tussen deze beide ontwikkelt
- Geven en ontvangen is een wederzijds gebeuren
- Als je aan iemand iets kan geven is dit waardevol, het doet je groeien in je
zelfvertrouwen
- Je mag ook iets geven, de ander staat er blijkbaar voor open
- In gezonde relaties zijn de betrokkenen vrij om aan elkaar te geven, voor elkaar te
zorgen én om van elkaar te ontvangen
- Nagy gaat er van uit dat het rechtvaardig is dat je in relaties mag geven en
ontvangen
- De dynamische balans van geven en ontvangen wordt in het contextuele denken
ook de dimensie van de relationele ethiek genoemd
2.2. Geven en ontvangen
- Geven en ontvangen leer je in het gezin waarin je opgroeit. Als het goed is,
ontvangt een kind de eerste jaren vooral
- Al snel begint een kind ook aan de ouders te geven. Hoe groter een kind wordt,
hoe meer een kind kan geven. Als je mag geven wat bij jou past, groei je in
zelfvertrouwen en eigenwaarde. Hoe geven kinderen?
- Een kind heeft recht op ontvangen maar ook recht op geven
- Het patroon, de blauwdruk voor de balans tussen geven en ontvangen ontwikkelt
zich dus in het gezin waarin iemand opgroeit, in de gegeven relaties
- Maar vervolgens werkt ze door in de verworven relaties die een mens in zijn leven
aangaat
- Dus de wijze waarop onze balans in het hier en nu zichtbaar is, staat nooit los van
onze familiegeschiedenis
- Dus een hulpverlener die vanuit de contextuele benadering werkt, gaat uit naar
de balans tussen geven en ontvangen in het leven van een cliënt
- Het uitgangspunt is de problematiek die iemand ervaart
- Oog voor de verbintenis met de intergenerationele context
2.3. De vier dimensies van de relationele werkelijkheid
2.3.1. Eerste dimensie: de feiten
Feiten zijn objectieve gegevens die echt waar zijn, gebeurtenissen die in de
werkelijkheid hebben plaatsgevonden: geslacht, plaats in de kinderboerderij,
echtscheiding of overlijden van ouders, sociaal- economische omstandigheden, zoals
opgroeien in tijden van oorlog.
Ook gegevens uit vorige generaties zijn belangrijk: bv een oma die ‘fout’ was in de
oorlog
Sommige feiten: onrecht.
2
Contextuele hulpverlening
Hoofdstuk 1: het begrip context
1.1. De context
- Ieder mens is verweven met de mensen om zich heen, een netwerk van
betekenisvolle relaties
- In de eerste plaats, de directe familierelaties: het gezin van oorsprong en het
gezin nu, vader, moeder en eventuele broers of zussen
- Ook het grotere intergenerationele familieverband, verbondenheid in vier
generaties: grootouders, ouders, kinderen en kleinkinderen
- Familierelaties zijn gegeven relaties, het zijn relaties die niet ‘verbroken’ kunnen
worden. Ze maken deel uit van iemands leven door het simpele feit dat hij in dit
gezin of familie is geboren
- Verworven relaties zijn relaties die iemand in de loop van zijn leven opdoet, zoals
klasgenoten, buren, collega’s of een partner. Deze relaties kunnen wel verbroken
worden
- In toenemende mate bestaan gezinsverbanden niet meer alleen uit gegeven
relaties
- Het begrip context verwijst naar het hele netwerk van gegeven en verworven
relaties
1.2. Genogrammen (p3)
1.3. Overdracht binnen de families
Een groot deel van de pijn en de vreugde in het persoonlijke leven en in de
levensgeschiedenis van een persoon wordt bepaald door de context waarin hij
geboren is.
Vier aspecten:
1.3.1. De erfelijke aanleg
- Zeer belangrijk om dit onder de aandacht te houden
- Erfelijkheid op gebied van eigenschappen zoals blonde haren en
wiskundeknobbels
- Maar even goed erfelijkheid op gebied van bv dyslexie of ernstige genetische
ziektes
1.3.2. Sociale omgevingsfactoren
- Opvoeding en leefomstandigheden
- Open gezin of gesloten gezin?
- Extraverte mensen of binnenvetters?
- Een familie waar iedereen met muziek bezig is?
- Financieel begoede of kansarme context?
- Karaktereigenschappen en talenten (zijn niet alleen genetisch bepaald)
1.3.3. Gewoonten en gebruiken
- Dingen die “wij” altijd zo doen
- Ieder gezin heeft zijn eigenheid bv hoe vieren jullie de feestdagen?
- Sommige gewoonten worden als zeer waardevol ervaren
- Andere als knellend bv naar oma en opa moeten gaan op nieuwjaarsdag, ook al
was je pas ‘s morgens thuis
- Confrontatie met andere gewoonten in ander gezin, is “vreemd”
1.3.4. Normen en waarden
1
, - Veel gewoonten vinden hun oorsprong in opvattingen over wat hoort en niet
hoort. De familie is het niet alleen gewoon, het moet ook zo
- De regels worden vanzelfsprekend, maar dit is niet dé werkelijkheid. In sommige
gezinnen worden hier namelijk anders over gedacht
- Als iemand anders deze gedragscodes niet deelt, kan dit leiden tot verbazing of
zelfs problemen
- Dit kan in partnerrelaties maar ook in breder familieverband kan dit spanningen
geven
Hoofdstuk 2: relationele ethiek en de vier dimensies
2.1. Inleiding
- Fundamenteel in de theorie van Nagy: de relationele ethiek
- De basis van menselijke relaties wordt gevormd door wat mensen aan elkaar
geven en van elkaar ontvangen
- Geven en ontvangen leer je in de context waarin je opgroeit, even als de balans
die zich tussen deze beide ontwikkelt
- Geven en ontvangen is een wederzijds gebeuren
- Als je aan iemand iets kan geven is dit waardevol, het doet je groeien in je
zelfvertrouwen
- Je mag ook iets geven, de ander staat er blijkbaar voor open
- In gezonde relaties zijn de betrokkenen vrij om aan elkaar te geven, voor elkaar te
zorgen én om van elkaar te ontvangen
- Nagy gaat er van uit dat het rechtvaardig is dat je in relaties mag geven en
ontvangen
- De dynamische balans van geven en ontvangen wordt in het contextuele denken
ook de dimensie van de relationele ethiek genoemd
2.2. Geven en ontvangen
- Geven en ontvangen leer je in het gezin waarin je opgroeit. Als het goed is,
ontvangt een kind de eerste jaren vooral
- Al snel begint een kind ook aan de ouders te geven. Hoe groter een kind wordt,
hoe meer een kind kan geven. Als je mag geven wat bij jou past, groei je in
zelfvertrouwen en eigenwaarde. Hoe geven kinderen?
- Een kind heeft recht op ontvangen maar ook recht op geven
- Het patroon, de blauwdruk voor de balans tussen geven en ontvangen ontwikkelt
zich dus in het gezin waarin iemand opgroeit, in de gegeven relaties
- Maar vervolgens werkt ze door in de verworven relaties die een mens in zijn leven
aangaat
- Dus de wijze waarop onze balans in het hier en nu zichtbaar is, staat nooit los van
onze familiegeschiedenis
- Dus een hulpverlener die vanuit de contextuele benadering werkt, gaat uit naar
de balans tussen geven en ontvangen in het leven van een cliënt
- Het uitgangspunt is de problematiek die iemand ervaart
- Oog voor de verbintenis met de intergenerationele context
2.3. De vier dimensies van de relationele werkelijkheid
2.3.1. Eerste dimensie: de feiten
Feiten zijn objectieve gegevens die echt waar zijn, gebeurtenissen die in de
werkelijkheid hebben plaatsgevonden: geslacht, plaats in de kinderboerderij,
echtscheiding of overlijden van ouders, sociaal- economische omstandigheden, zoals
opgroeien in tijden van oorlog.
Ook gegevens uit vorige generaties zijn belangrijk: bv een oma die ‘fout’ was in de
oorlog
Sommige feiten: onrecht.
2
