Samenvatting
Uithuisgeplaatste jeugdigen
Hoofdstuk 1 Uithuisplaatsing van jeugdigen: wat, voor wie en wanneer?
Gezien de diverse knelpunten die spelen in de hulpverlening aan uithuisgeplaatste jeugdigen,
de recente ontwikkelingen en het feit dat het jaarlijks gaat om een aanzienlijke groep van rond
de 45.000 kinderen en jongeren, is het van groot belang om de hulp aan uithuisgeplaatste
jeugdigen eens goed onder de loep te nemen.
Uithuisplaatsing van een jeugdige wil zeggen dat deze voor kortere of langere tijd in een ander
milieu wordt geplaatst dan waar de opvoeding normaliter plaatsvindt: in het eigen gezin.
Volgens het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind (IVRK) worden kinderen niet
gescheiden van ouders tegen hun wil, tenzij de scheiding noodzakelijk is in het belang van het
kind. Een uithuisplaatsing kan op vrijwillige of gedwongen basis plaatsvinden.
- Een vrijwillige plaatsing betekent dat een verblijf elders van de jeugdige uitsluitend met
instemming van en in overleg met respectievelijk de ouders en de jeugdige kan worden
gerealiseerd.
- Bij een gedwongen uithuisplaatsing wordt er door de kinderrechter een machtiging
uithuisplaatsing afgegeven, waarbij naast de machtiging ook een indicatiebesluit van de
gemeente nodig is.
Een uithuisplaatsing is geen op zichzelf staande kinderbeschermingsmaatregel, maar kan
binnen een OTS worden uitgesproken.
Vijf kernvragen om een beslissing te (kunnen) nemen over het al of niet uit huis plaatsen →
Volgens Richtlijn Uithuisplaatsing :
1) Zijn de opvoedingscapaciteiten van de ouders en de ontwikkelingsbehoeften van de
jeugdige in balans?
, 2) Is het uit balans zijn van opvoedingscapaciteiten en ontwikkelingsbehoeften gerelateerd
aan belangrijke gezins- en omgevingsfactoren?
3) Zijn de opvoedingscapaciteiten en ontwikkelingsbehoeften met steun van het sociaal
netwerk in balans te brengen?
4) Zijn de opvoedingscapaciteiten en ontwikkelingsbehoeften met hulpverlening binnen
een (half) jaar in balans te brengen?
5) Is uithuisplaatsing nog te voorkomen met een gerichte interventie?
Framework for the Assessment of Children in Need and their Families
● Jeugdige: Nagaan hoe het staat met de gezondheid, de cognitieve, emotionele en
gedragsmatige ontwikkeling, de identiteit, de gezins- en sociale relaties, hoe een
jeugdige zich naar anderen toe presenteert, en de vaardigheden wat betreft zelfzorg.
● Ouders: Nagaan hoe het staat met de basale verzorging, het bieden van veiligheid en
emotionele warmte, het stimuleren van hun kind(eren), het stellen van regels en
aangeven van grenzen, alsmede het bieden van stabiliteit.
● Gezins- en omgevingsfactoren: Nagaan hoe het staat met het functioneren van het
gezin als geheel (heden/verleden), hoe het gezin is gehuisvest, of er werk en inkomen
is, of het gezin geïntegreerd is in de buurt/omgeving, en van welke
gemeenschapsvoorzieningen het gezin gebruik maakt.
Belangrijkste redenen voor uithuisplaatsing
- Ernstige emotionele en gedragsproblemen
- Gevaarlijk of bedreigend gedrag van de jeugdige richting gezinsleden
- Verminderd contact met de realiteit (psychose, zelfbeschadiging en/of suïcidepoging of
-poging).
Als het om problemen in de opvoeding gaat, kunnen onder andere de volgende zaken een
reden zijn voor uithuisplaatsing:
, ● Ernstige en langdurige kindermishandeling of een hoog risico op kindermishandeling en
verwaarlozing.
● Een (ernstig) tekort aan opvoedingsvaardigheden bij de ouders of verzorgenden.
● Grote onveiligheid in de ouder-kindrelatie (onveilige of gedesorganiseerde gehechtheid).
Zeven factoren die gelden als voorspeller voor een meer of minder gunstig
ontwikkelingsverloop:
- Leeftijd van het kind
- Geslacht van het kind
- De kwaliteit van de gehechtheidsontwikkeling
- Het psychosociaal functioneren bij de start van de plaatsing
- De aan/afwezigheid van psychiatrische problematiek
- Een geschiedenis van kindermishandeling (bij het gezin)
- De kwaliteit van de opvoedrelatie tussen jeugdige en vervangende opvoeder
Probleemgebieden bij kwaliteit van besluitvorming UHP
● Tussen beslissers is weinig overeenstemming over de noodzaak van UHP.
● De zorgtoewijzing vindt in de praktijk niet plaats zoals van tevoren gepland is door
bijvoorbeeld plaatsgebrek en wachtlijsten.
● Meervoudige problematiek kan er toe leiden dat de jeugdigen worden afgewezen.
● Een plaatsing vindt niet altijd plaats op basis van de behoeften van de jeugdigen en
informatie om te komen tot een gefundeerd oordeel over het wel of niet plaatsen blijkt
regelmatig te ontbreken.
Bij het nemen van besluiten spelen enerzijds individuele opvattingen, overtuigingen en
expertise van besluitvormers een rol. Anderzijds zijn maatschappelijke en organisatorische
factoren, zoals het beschikbare zorgaanbod, gehanteerde werkwijzen in organisaties en media-
aandacht, factoren die een rol spelen in de besluitvorming.
Naast de factoren van de beslisser zijn er factoren van de jongeren die een rol spelen.
De ernst van het delict, de delictgeschiedenis, problematiek van de jongere en motivatie
voor behandeling zijn belangrijk bij besluitvorming.
Net als ieder kind hebben 'zorgleerlingen' ook recht op onderwijs. Uit onderzoek komt naar
voren dat uithuisgeplaatste jeugdigen minder goede schoolprestaties hebben dan
leeftijdsgenoten. Kinderen die geen regulier onderwijs volgen, staat ingeschreven voor cluster 4-
scholen voor speciaal onderwijs. Hoe meer een uithuisplaatsing toeneemt in ernst, hoe meer
invloed dit heeft op de schoolprestaties/motivatie van het kind.
In Nederland groeit de overtuiging dat het in het onderwijs niet alleen gaat om kennis en
vaardigheden (kwalificatie) en vorming in normen, waarden, tradities en praktijken
(socialisatie), maar dat onderwijs ook iets van doen heeft met de vormen van de persoon. Dit is
een zienswijze die aansluit bij de zelfdeterminatie theorie, waarin autonomie, competentie en
verbondenheid als psychologische basisbehoeften van mensen centraal staan.
Hoofdstuk 2 Agressief gedrag bij uithuisgeplaatste jeugdigen
Uithuisgeplaatste jeugdigen
Hoofdstuk 1 Uithuisplaatsing van jeugdigen: wat, voor wie en wanneer?
Gezien de diverse knelpunten die spelen in de hulpverlening aan uithuisgeplaatste jeugdigen,
de recente ontwikkelingen en het feit dat het jaarlijks gaat om een aanzienlijke groep van rond
de 45.000 kinderen en jongeren, is het van groot belang om de hulp aan uithuisgeplaatste
jeugdigen eens goed onder de loep te nemen.
Uithuisplaatsing van een jeugdige wil zeggen dat deze voor kortere of langere tijd in een ander
milieu wordt geplaatst dan waar de opvoeding normaliter plaatsvindt: in het eigen gezin.
Volgens het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind (IVRK) worden kinderen niet
gescheiden van ouders tegen hun wil, tenzij de scheiding noodzakelijk is in het belang van het
kind. Een uithuisplaatsing kan op vrijwillige of gedwongen basis plaatsvinden.
- Een vrijwillige plaatsing betekent dat een verblijf elders van de jeugdige uitsluitend met
instemming van en in overleg met respectievelijk de ouders en de jeugdige kan worden
gerealiseerd.
- Bij een gedwongen uithuisplaatsing wordt er door de kinderrechter een machtiging
uithuisplaatsing afgegeven, waarbij naast de machtiging ook een indicatiebesluit van de
gemeente nodig is.
Een uithuisplaatsing is geen op zichzelf staande kinderbeschermingsmaatregel, maar kan
binnen een OTS worden uitgesproken.
Vijf kernvragen om een beslissing te (kunnen) nemen over het al of niet uit huis plaatsen →
Volgens Richtlijn Uithuisplaatsing :
1) Zijn de opvoedingscapaciteiten van de ouders en de ontwikkelingsbehoeften van de
jeugdige in balans?
, 2) Is het uit balans zijn van opvoedingscapaciteiten en ontwikkelingsbehoeften gerelateerd
aan belangrijke gezins- en omgevingsfactoren?
3) Zijn de opvoedingscapaciteiten en ontwikkelingsbehoeften met steun van het sociaal
netwerk in balans te brengen?
4) Zijn de opvoedingscapaciteiten en ontwikkelingsbehoeften met hulpverlening binnen
een (half) jaar in balans te brengen?
5) Is uithuisplaatsing nog te voorkomen met een gerichte interventie?
Framework for the Assessment of Children in Need and their Families
● Jeugdige: Nagaan hoe het staat met de gezondheid, de cognitieve, emotionele en
gedragsmatige ontwikkeling, de identiteit, de gezins- en sociale relaties, hoe een
jeugdige zich naar anderen toe presenteert, en de vaardigheden wat betreft zelfzorg.
● Ouders: Nagaan hoe het staat met de basale verzorging, het bieden van veiligheid en
emotionele warmte, het stimuleren van hun kind(eren), het stellen van regels en
aangeven van grenzen, alsmede het bieden van stabiliteit.
● Gezins- en omgevingsfactoren: Nagaan hoe het staat met het functioneren van het
gezin als geheel (heden/verleden), hoe het gezin is gehuisvest, of er werk en inkomen
is, of het gezin geïntegreerd is in de buurt/omgeving, en van welke
gemeenschapsvoorzieningen het gezin gebruik maakt.
Belangrijkste redenen voor uithuisplaatsing
- Ernstige emotionele en gedragsproblemen
- Gevaarlijk of bedreigend gedrag van de jeugdige richting gezinsleden
- Verminderd contact met de realiteit (psychose, zelfbeschadiging en/of suïcidepoging of
-poging).
Als het om problemen in de opvoeding gaat, kunnen onder andere de volgende zaken een
reden zijn voor uithuisplaatsing:
, ● Ernstige en langdurige kindermishandeling of een hoog risico op kindermishandeling en
verwaarlozing.
● Een (ernstig) tekort aan opvoedingsvaardigheden bij de ouders of verzorgenden.
● Grote onveiligheid in de ouder-kindrelatie (onveilige of gedesorganiseerde gehechtheid).
Zeven factoren die gelden als voorspeller voor een meer of minder gunstig
ontwikkelingsverloop:
- Leeftijd van het kind
- Geslacht van het kind
- De kwaliteit van de gehechtheidsontwikkeling
- Het psychosociaal functioneren bij de start van de plaatsing
- De aan/afwezigheid van psychiatrische problematiek
- Een geschiedenis van kindermishandeling (bij het gezin)
- De kwaliteit van de opvoedrelatie tussen jeugdige en vervangende opvoeder
Probleemgebieden bij kwaliteit van besluitvorming UHP
● Tussen beslissers is weinig overeenstemming over de noodzaak van UHP.
● De zorgtoewijzing vindt in de praktijk niet plaats zoals van tevoren gepland is door
bijvoorbeeld plaatsgebrek en wachtlijsten.
● Meervoudige problematiek kan er toe leiden dat de jeugdigen worden afgewezen.
● Een plaatsing vindt niet altijd plaats op basis van de behoeften van de jeugdigen en
informatie om te komen tot een gefundeerd oordeel over het wel of niet plaatsen blijkt
regelmatig te ontbreken.
Bij het nemen van besluiten spelen enerzijds individuele opvattingen, overtuigingen en
expertise van besluitvormers een rol. Anderzijds zijn maatschappelijke en organisatorische
factoren, zoals het beschikbare zorgaanbod, gehanteerde werkwijzen in organisaties en media-
aandacht, factoren die een rol spelen in de besluitvorming.
Naast de factoren van de beslisser zijn er factoren van de jongeren die een rol spelen.
De ernst van het delict, de delictgeschiedenis, problematiek van de jongere en motivatie
voor behandeling zijn belangrijk bij besluitvorming.
Net als ieder kind hebben 'zorgleerlingen' ook recht op onderwijs. Uit onderzoek komt naar
voren dat uithuisgeplaatste jeugdigen minder goede schoolprestaties hebben dan
leeftijdsgenoten. Kinderen die geen regulier onderwijs volgen, staat ingeschreven voor cluster 4-
scholen voor speciaal onderwijs. Hoe meer een uithuisplaatsing toeneemt in ernst, hoe meer
invloed dit heeft op de schoolprestaties/motivatie van het kind.
In Nederland groeit de overtuiging dat het in het onderwijs niet alleen gaat om kennis en
vaardigheden (kwalificatie) en vorming in normen, waarden, tradities en praktijken
(socialisatie), maar dat onderwijs ook iets van doen heeft met de vormen van de persoon. Dit is
een zienswijze die aansluit bij de zelfdeterminatie theorie, waarin autonomie, competentie en
verbondenheid als psychologische basisbehoeften van mensen centraal staan.
Hoofdstuk 2 Agressief gedrag bij uithuisgeplaatste jeugdigen
