Personen- en familierecht
Samenvatti ng
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen en naamrecht.........................................................................................4
1.1 Juridische persoon..........................................................................................................................................4
1.2 Bloed- en aanverwantschap...........................................................................................................................4
1.2.1 Bloedverwantschap.................................................................................................................................4
1.2.2 Aanverwantschap....................................................................................................................................5
1.3 Familie- en gezinsleven...................................................................................................................................5
1.3.1 Art. 8 EVRM.............................................................................................................................................5
1.3.2 Situaties van family life............................................................................................................................5
1.3.3 Verbreking family life..............................................................................................................................5
1.4 Voornaam.......................................................................................................................................................5
1.5 Geslachtsnaam...............................................................................................................................................6
1.5.1 Algemene bepalingen geslachtsnaam.....................................................................................................6
1.5.2 Geslachtsnaam bij adoptie......................................................................................................................6
1.5.3 Wijziging geslachtsnaam.........................................................................................................................6
Hoofdstuk 2. Woonplaats en burgerlijke stand............................................................................................... 7
2.1 Woonplaats....................................................................................................................................................7
2.1.1 Eigenlijke woonplaats..............................................................................................................................7
2.1.2 Gekozen woonplaats...............................................................................................................................7
2.2 Registers burgerlijke stand.............................................................................................................................8
2.3 Geboorteakte..................................................................................................................................................8
2.4 Overlijdensakte...............................................................................................................................................9
Hoofdstuk 3. Huwelijk en geregistreerd partnerschap..................................................................................10
3.1 Huwelijk........................................................................................................................................................10
3.2 Vereisten huwelijk........................................................................................................................................10
3.2.1 Minimumleeftijd....................................................................................................................................10
3.2.2 Gestoorde geestvermogens als huwelijksbeletsel................................................................................11
3.2.3 Monogamie...........................................................................................................................................11
3.2.4 Curatele.................................................................................................................................................11
3.2.5 Verwantschap als huwelijksbeletsel......................................................................................................11
3.2.6 Partnerschap als huwelijksbeletsel.......................................................................................................11
3.2.7 Stuiting...................................................................................................................................................11
3.3 Nietigverklaring huwelijk..............................................................................................................................12
3.4 Geregistreerd partnerschap.........................................................................................................................12
3.4.1 Overeenkomsten geregistreerd partnerschap – huwelijk....................................................................12
3.4.2 Verschillen geregistreerd partnerschap – huwelijk...............................................................................13
3.5 Rechten en verplichtingen van echtgenoten en partners.............................................................................13
3.5.1 Onderhoudsverplichtingen....................................................................................................................13
3.5.2 Draagplicht (huishoudelijke) kosten......................................................................................................14
3.5.3 Vergoedingsrecht..................................................................................................................................14
3.5.4 Toestemming andere echtgenoot.........................................................................................................14
1
,Hoofdstuk 4. Gemeenschap van goederen en huwelijkse voorwaarden........................................................15
4.1 Gemeenschap van goederen........................................................................................................................15
4.1.1 Omvang gemeenschap..........................................................................................................................15
4.1.2 Vergoeding............................................................................................................................................15
4.1.3 Verhaal...................................................................................................................................................15
4.1.4 Bestuur..................................................................................................................................................16
4.2 Ontbinding gemeenschap.............................................................................................................................16
4.2.1 Ontbinding huwelijksgoederengemeenschap.......................................................................................16
4.2.2 Gevolgen ontbinding gemeenschap......................................................................................................16
4.3 Huwelijkse voorwaarden..........................................................................................................................17
4.4 Verrekenbedingen........................................................................................................................................17
Hoofdstuk 5. Einde huwelijk en geregistreerd partnerschap.........................................................................19
5.1 Echtscheiding/ ontbinding geregistreerd partnerschap...............................................................................19
5.1.1 Echtscheidingsgrond..............................................................................................................................19
5.1.2 Verzoekschrift........................................................................................................................................19
5.1.3 Nevenvoorzieningen..............................................................................................................................19
5.1.4 Totstandkoming echtscheiding.............................................................................................................20
5.1.5 Voorlopige voorzieningen.....................................................................................................................20
5.2 Alimentatie...................................................................................................................................................20
5.2.1 Partneralimentatie................................................................................................................................20
5.2.2 Kinderalimentatie..................................................................................................................................21
5.2.3 Indexering alimentatie..........................................................................................................................22
5.3 Ouderschapsplan..........................................................................................................................................22
5.4 Scheiding van tafel en bed............................................................................................................................22
Hoofdstuk 6. Afstamming en adoptie........................................................................................................... 23
6.1 Ouderschap...................................................................................................................................................23
6.2 Ontkenning ouderschap...............................................................................................................................24
6.2.1 Ontkenning vaderschap.........................................................................................................................24
6.2.2 Ontkenning moederschap.....................................................................................................................24
6.3 Erkenning en gerechtelijke vaststelling ouderschap....................................................................................24
6.3.1 Erkenning...............................................................................................................................................24
6.3.2 Nietige erkenning?................................................................................................................................24
6.3.3 Vernietiging erkenning..........................................................................................................................25
6.3.4 Gerechtelijke vaststelling ouderschap..................................................................................................25
6.4 Donorschap...................................................................................................................................................25
6.5 Adoptie..........................................................................................................................................................26
Hoofdstuk 7. Gezag en kinderbeschermingsmaatregelen..............................................................................27
7.1 Ouderlijk gezag en voogdij...........................................................................................................................27
7.1.1 Gezamenlijk gezag tijdens huwelijk of geregistreerd partnerschap.....................................................27
7.1.2 Eenhoofdig gezag na ontbinding huwelijk of geregistreerd partnerschap...........................................27
7.1.3 Gezamenlijk gezag ongehuwden...........................................................................................................28
7.1.4 Eenhoofdig gezag moeder.....................................................................................................................28
7.1.5 Eenhoofdig gezag andere ouder...........................................................................................................28
7.1.6 Eenhoofdig gezag bij overlijden ouder..................................................................................................28
7.1.7 Gezamenlijk gezag ouder met niet-ouder.............................................................................................28
7.1.8 Voogdij...................................................................................................................................................29
7.2 Ondertoezichtstelling....................................................................................................................................29
2
, 7.2.1 Criteria ondertoezichtstelling................................................................................................................29
7.2.2 Verzoek ondertoezichtstelling...............................................................................................................30
7.2.3 Criteria voorlopige ondertoezichtstelling..............................................................................................30
7.2.4 Duur (voorlopige) ondertoezichtstelling...............................................................................................30
7.3 Uithuisplaatsing............................................................................................................................................31
7.3.1 Criteria uithuisplaatsing........................................................................................................................31
7.3.2 Verzoek machtiging uithuisplaatsing.....................................................................................................31
7.3.3 Duur uithuisplaatsing............................................................................................................................31
7.4 Gezag beëindigende maatregel....................................................................................................................31
7.4.1 Criteria gezag beëindiging.....................................................................................................................32
7.4.2 Verzoek gezagsbeëindiging...................................................................................................................32
7.4.3 Duur gezagsbeëindiging........................................................................................................................32
7.5 Recht op omgang, informatie en consultatie...............................................................................................32
7.5.1 Recht op omgang...................................................................................................................................32
7.5.2 Recht op informatie en consultatie.......................................................................................................32
Hoofdstuk 8. Curatele, bewind en mentorschap...........................................................................................34
8.1 Ondercuratestelling......................................................................................................................................34
8.1.1 Gronden ondercuratelestelling.............................................................................................................34
8.1.2 Verzoek tot ondercuratelestelling.........................................................................................................34
8.1.3 Gevolgen ondercuratelestelling............................................................................................................34
8.1.4 De curator..............................................................................................................................................35
8.1.5 Einde ondercuratelestelling..................................................................................................................35
8.1.6 Publicatie en registratie ondercuratelestelling.....................................................................................35
8.2 Onderbewindstelling.....................................................................................................................................35
8.2.1 Gronden onderbewindstelling..............................................................................................................36
8.2.2 Verzoek tot onderbewindstelling..........................................................................................................36
8.2.3 Gevolgen onderbewindstelling.............................................................................................................36
8.2.4 De bewindvoerder.................................................................................................................................37
8.2.5 Einde onderbewindstelling....................................................................................................................37
8.2.6 Registratie onderbewindstelling...........................................................................................................37
8.3 Mentorschap.................................................................................................................................................37
8.3.1 Gronden mentorschap..........................................................................................................................37
8.3.2 Verzoek tot mentorschap......................................................................................................................38
8.3.3 Gevolgen mentorschap.........................................................................................................................38
8.3.4 De mentor..............................................................................................................................................38
8.3.5 Einde mentorschap................................................................................................................................38
8.4 Verhouding curatele, bewind en mentorschap............................................................................................38
3
, Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen en naamrecht
Het personen en familierecht is een veelomvattend rechtsgebied. Het gaat over mensen en over hun
positie in familierechtelijk verband. Denk aan naamrecht en afstamming, huwelijk en echtscheiding,
familie- en gezinsleven of gezag over minderjarigen.
1.1 Juridische persoon
Een persoon is: degene die drager van rechten en verplichtingen kan zijn. Dit wordt ook wel
rechtsbevoegdheid genoemd: bevoegdheden die iemand heeft op basis van de wet.
Art. 1:1 lid 1 BW: iedereen in Nederland is vrij en bevoegd tot het hebben van burgerlijke
rechten.
Het zijn van een persoon, ook wel de persoonlijkheid genoemd, begint bij de geboorte van een kind.
Aanvullend vereiste is dat het kind levend ter wereld komt (art. 1:2 BW).
Art. 1:2 BW: een ongeboren kind wordt als geboren aangemerkt als het belang van dat kind daarom
vraagt:
In bepaalde situaties kan een kinderbeschermingsmaatregel al nodig zijn voordat een kind is
geboren. Bijvoorbeeld wanneer de aanstaande moeder zichzelf, en daarmee het kind, in gevaar
brengt door alcohol en/of drugsgebruik. De rechter kan dan een ondertoezichtstelling uitspreken.
Dan wordt er een jeugdzorgwerker aangesteld die samen met moeder afspraken maakt, gericht op
het voorkomen of beperken van beschadiging van het ongeboren kind.
Een andere situatie is bij nalatenschap. Met behulp van art. 1:2 BW kan een ongeboren kind toch
erfgenaam zijn.
1.2 Bloed- en aanverwantschap
1.2.1 Bloedverwantschap
Bloedverwantschap duidt op de relatie tussen personen op basis van de geboorte uit bepaalde
ouders (biologisch bloedverwantschap).
Juridisch bloedverwantschap ontstaat ook wanneer een man een kind erkent van wie hij niet de
biologische vader is (art. 1:203 BW e.v.). Als de moeder van een kind op het moment van geboorte
getrouwd is met een man of vrouw die geen biologische band heeft met het kind, dan ontstaat er
juridische bloedverwantschap tussen het kind en die man of vrouw (art. 1:199 en 1:198 BW). Dit is
ook het geval bij geregistreerd partnerschap. En bij adoptie ontstaat de bloedverwantschap tussen
adoptieouder en het geadopteerde kind (art. 1:229 BW).
Bloedverwantschap bestaat in verschillende graden. In art. 1:3 lid 1 BW wordt dit omschreven. Om
de graad van verwantschap tussen personen te kunnen vaststellen, moeten we kijken naar het aantal
geboorten dat deze personen van elkaar scheidt.
Bloedverwantschap in de rechte linie: verwantschap tussen twee personen, die als het ware boven
of onder elkaar staan.
Bloedverwantschap in de zijlinie: verwantschap tussen oom/tante (derdegraads), broer/zus
(tweedegraads), neef/nicht (derdegraads of vierdegraads).
Belang om graad van bloedverwantschap vast te stellen: speelt een rol in erfrecht of beletsel om te
trouwen.
4
Samenvatti ng
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen en naamrecht.........................................................................................4
1.1 Juridische persoon..........................................................................................................................................4
1.2 Bloed- en aanverwantschap...........................................................................................................................4
1.2.1 Bloedverwantschap.................................................................................................................................4
1.2.2 Aanverwantschap....................................................................................................................................5
1.3 Familie- en gezinsleven...................................................................................................................................5
1.3.1 Art. 8 EVRM.............................................................................................................................................5
1.3.2 Situaties van family life............................................................................................................................5
1.3.3 Verbreking family life..............................................................................................................................5
1.4 Voornaam.......................................................................................................................................................5
1.5 Geslachtsnaam...............................................................................................................................................6
1.5.1 Algemene bepalingen geslachtsnaam.....................................................................................................6
1.5.2 Geslachtsnaam bij adoptie......................................................................................................................6
1.5.3 Wijziging geslachtsnaam.........................................................................................................................6
Hoofdstuk 2. Woonplaats en burgerlijke stand............................................................................................... 7
2.1 Woonplaats....................................................................................................................................................7
2.1.1 Eigenlijke woonplaats..............................................................................................................................7
2.1.2 Gekozen woonplaats...............................................................................................................................7
2.2 Registers burgerlijke stand.............................................................................................................................8
2.3 Geboorteakte..................................................................................................................................................8
2.4 Overlijdensakte...............................................................................................................................................9
Hoofdstuk 3. Huwelijk en geregistreerd partnerschap..................................................................................10
3.1 Huwelijk........................................................................................................................................................10
3.2 Vereisten huwelijk........................................................................................................................................10
3.2.1 Minimumleeftijd....................................................................................................................................10
3.2.2 Gestoorde geestvermogens als huwelijksbeletsel................................................................................11
3.2.3 Monogamie...........................................................................................................................................11
3.2.4 Curatele.................................................................................................................................................11
3.2.5 Verwantschap als huwelijksbeletsel......................................................................................................11
3.2.6 Partnerschap als huwelijksbeletsel.......................................................................................................11
3.2.7 Stuiting...................................................................................................................................................11
3.3 Nietigverklaring huwelijk..............................................................................................................................12
3.4 Geregistreerd partnerschap.........................................................................................................................12
3.4.1 Overeenkomsten geregistreerd partnerschap – huwelijk....................................................................12
3.4.2 Verschillen geregistreerd partnerschap – huwelijk...............................................................................13
3.5 Rechten en verplichtingen van echtgenoten en partners.............................................................................13
3.5.1 Onderhoudsverplichtingen....................................................................................................................13
3.5.2 Draagplicht (huishoudelijke) kosten......................................................................................................14
3.5.3 Vergoedingsrecht..................................................................................................................................14
3.5.4 Toestemming andere echtgenoot.........................................................................................................14
1
,Hoofdstuk 4. Gemeenschap van goederen en huwelijkse voorwaarden........................................................15
4.1 Gemeenschap van goederen........................................................................................................................15
4.1.1 Omvang gemeenschap..........................................................................................................................15
4.1.2 Vergoeding............................................................................................................................................15
4.1.3 Verhaal...................................................................................................................................................15
4.1.4 Bestuur..................................................................................................................................................16
4.2 Ontbinding gemeenschap.............................................................................................................................16
4.2.1 Ontbinding huwelijksgoederengemeenschap.......................................................................................16
4.2.2 Gevolgen ontbinding gemeenschap......................................................................................................16
4.3 Huwelijkse voorwaarden..........................................................................................................................17
4.4 Verrekenbedingen........................................................................................................................................17
Hoofdstuk 5. Einde huwelijk en geregistreerd partnerschap.........................................................................19
5.1 Echtscheiding/ ontbinding geregistreerd partnerschap...............................................................................19
5.1.1 Echtscheidingsgrond..............................................................................................................................19
5.1.2 Verzoekschrift........................................................................................................................................19
5.1.3 Nevenvoorzieningen..............................................................................................................................19
5.1.4 Totstandkoming echtscheiding.............................................................................................................20
5.1.5 Voorlopige voorzieningen.....................................................................................................................20
5.2 Alimentatie...................................................................................................................................................20
5.2.1 Partneralimentatie................................................................................................................................20
5.2.2 Kinderalimentatie..................................................................................................................................21
5.2.3 Indexering alimentatie..........................................................................................................................22
5.3 Ouderschapsplan..........................................................................................................................................22
5.4 Scheiding van tafel en bed............................................................................................................................22
Hoofdstuk 6. Afstamming en adoptie........................................................................................................... 23
6.1 Ouderschap...................................................................................................................................................23
6.2 Ontkenning ouderschap...............................................................................................................................24
6.2.1 Ontkenning vaderschap.........................................................................................................................24
6.2.2 Ontkenning moederschap.....................................................................................................................24
6.3 Erkenning en gerechtelijke vaststelling ouderschap....................................................................................24
6.3.1 Erkenning...............................................................................................................................................24
6.3.2 Nietige erkenning?................................................................................................................................24
6.3.3 Vernietiging erkenning..........................................................................................................................25
6.3.4 Gerechtelijke vaststelling ouderschap..................................................................................................25
6.4 Donorschap...................................................................................................................................................25
6.5 Adoptie..........................................................................................................................................................26
Hoofdstuk 7. Gezag en kinderbeschermingsmaatregelen..............................................................................27
7.1 Ouderlijk gezag en voogdij...........................................................................................................................27
7.1.1 Gezamenlijk gezag tijdens huwelijk of geregistreerd partnerschap.....................................................27
7.1.2 Eenhoofdig gezag na ontbinding huwelijk of geregistreerd partnerschap...........................................27
7.1.3 Gezamenlijk gezag ongehuwden...........................................................................................................28
7.1.4 Eenhoofdig gezag moeder.....................................................................................................................28
7.1.5 Eenhoofdig gezag andere ouder...........................................................................................................28
7.1.6 Eenhoofdig gezag bij overlijden ouder..................................................................................................28
7.1.7 Gezamenlijk gezag ouder met niet-ouder.............................................................................................28
7.1.8 Voogdij...................................................................................................................................................29
7.2 Ondertoezichtstelling....................................................................................................................................29
2
, 7.2.1 Criteria ondertoezichtstelling................................................................................................................29
7.2.2 Verzoek ondertoezichtstelling...............................................................................................................30
7.2.3 Criteria voorlopige ondertoezichtstelling..............................................................................................30
7.2.4 Duur (voorlopige) ondertoezichtstelling...............................................................................................30
7.3 Uithuisplaatsing............................................................................................................................................31
7.3.1 Criteria uithuisplaatsing........................................................................................................................31
7.3.2 Verzoek machtiging uithuisplaatsing.....................................................................................................31
7.3.3 Duur uithuisplaatsing............................................................................................................................31
7.4 Gezag beëindigende maatregel....................................................................................................................31
7.4.1 Criteria gezag beëindiging.....................................................................................................................32
7.4.2 Verzoek gezagsbeëindiging...................................................................................................................32
7.4.3 Duur gezagsbeëindiging........................................................................................................................32
7.5 Recht op omgang, informatie en consultatie...............................................................................................32
7.5.1 Recht op omgang...................................................................................................................................32
7.5.2 Recht op informatie en consultatie.......................................................................................................32
Hoofdstuk 8. Curatele, bewind en mentorschap...........................................................................................34
8.1 Ondercuratestelling......................................................................................................................................34
8.1.1 Gronden ondercuratelestelling.............................................................................................................34
8.1.2 Verzoek tot ondercuratelestelling.........................................................................................................34
8.1.3 Gevolgen ondercuratelestelling............................................................................................................34
8.1.4 De curator..............................................................................................................................................35
8.1.5 Einde ondercuratelestelling..................................................................................................................35
8.1.6 Publicatie en registratie ondercuratelestelling.....................................................................................35
8.2 Onderbewindstelling.....................................................................................................................................35
8.2.1 Gronden onderbewindstelling..............................................................................................................36
8.2.2 Verzoek tot onderbewindstelling..........................................................................................................36
8.2.3 Gevolgen onderbewindstelling.............................................................................................................36
8.2.4 De bewindvoerder.................................................................................................................................37
8.2.5 Einde onderbewindstelling....................................................................................................................37
8.2.6 Registratie onderbewindstelling...........................................................................................................37
8.3 Mentorschap.................................................................................................................................................37
8.3.1 Gronden mentorschap..........................................................................................................................37
8.3.2 Verzoek tot mentorschap......................................................................................................................38
8.3.3 Gevolgen mentorschap.........................................................................................................................38
8.3.4 De mentor..............................................................................................................................................38
8.3.5 Einde mentorschap................................................................................................................................38
8.4 Verhouding curatele, bewind en mentorschap............................................................................................38
3
, Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen en naamrecht
Het personen en familierecht is een veelomvattend rechtsgebied. Het gaat over mensen en over hun
positie in familierechtelijk verband. Denk aan naamrecht en afstamming, huwelijk en echtscheiding,
familie- en gezinsleven of gezag over minderjarigen.
1.1 Juridische persoon
Een persoon is: degene die drager van rechten en verplichtingen kan zijn. Dit wordt ook wel
rechtsbevoegdheid genoemd: bevoegdheden die iemand heeft op basis van de wet.
Art. 1:1 lid 1 BW: iedereen in Nederland is vrij en bevoegd tot het hebben van burgerlijke
rechten.
Het zijn van een persoon, ook wel de persoonlijkheid genoemd, begint bij de geboorte van een kind.
Aanvullend vereiste is dat het kind levend ter wereld komt (art. 1:2 BW).
Art. 1:2 BW: een ongeboren kind wordt als geboren aangemerkt als het belang van dat kind daarom
vraagt:
In bepaalde situaties kan een kinderbeschermingsmaatregel al nodig zijn voordat een kind is
geboren. Bijvoorbeeld wanneer de aanstaande moeder zichzelf, en daarmee het kind, in gevaar
brengt door alcohol en/of drugsgebruik. De rechter kan dan een ondertoezichtstelling uitspreken.
Dan wordt er een jeugdzorgwerker aangesteld die samen met moeder afspraken maakt, gericht op
het voorkomen of beperken van beschadiging van het ongeboren kind.
Een andere situatie is bij nalatenschap. Met behulp van art. 1:2 BW kan een ongeboren kind toch
erfgenaam zijn.
1.2 Bloed- en aanverwantschap
1.2.1 Bloedverwantschap
Bloedverwantschap duidt op de relatie tussen personen op basis van de geboorte uit bepaalde
ouders (biologisch bloedverwantschap).
Juridisch bloedverwantschap ontstaat ook wanneer een man een kind erkent van wie hij niet de
biologische vader is (art. 1:203 BW e.v.). Als de moeder van een kind op het moment van geboorte
getrouwd is met een man of vrouw die geen biologische band heeft met het kind, dan ontstaat er
juridische bloedverwantschap tussen het kind en die man of vrouw (art. 1:199 en 1:198 BW). Dit is
ook het geval bij geregistreerd partnerschap. En bij adoptie ontstaat de bloedverwantschap tussen
adoptieouder en het geadopteerde kind (art. 1:229 BW).
Bloedverwantschap bestaat in verschillende graden. In art. 1:3 lid 1 BW wordt dit omschreven. Om
de graad van verwantschap tussen personen te kunnen vaststellen, moeten we kijken naar het aantal
geboorten dat deze personen van elkaar scheidt.
Bloedverwantschap in de rechte linie: verwantschap tussen twee personen, die als het ware boven
of onder elkaar staan.
Bloedverwantschap in de zijlinie: verwantschap tussen oom/tante (derdegraads), broer/zus
(tweedegraads), neef/nicht (derdegraads of vierdegraads).
Belang om graad van bloedverwantschap vast te stellen: speelt een rol in erfrecht of beletsel om te
trouwen.
4
