Samenvatting Psychopathologie: Orthopedagogische aspecten.
Premaster Pedagogische Wetenschappen.
2020/2021.
Hoorcollege 1. Algemene kaders van de normale en de verstoorde ontwikkeling.
PSYCHOPATHOLOGIE.3
Psychopathologie gaat over abnormaal gedrag. Om dit onderscheid te kunnen maken moet je weten
wat normaal gedrag is.
Pathologie: de leer van ziekten.
Psychopathologie: de leer van psychische ziekten.
Ontwikkelingspathologie: psychische ziekten bij kinderen en jeugdigen die nog in ontwikkeling zijn.
3
GEDRAGSPROBLEMEN.
Gedragsproblemen kunnen zich voordoen op drie domeinen:
1. Taal: Spraak, vormen, klanken en jezelf uiten.3
2. Motoriek: Fijne en grove motoriek, kruipen, zitten, staan, lopen, zwemmen en fietsen.
3. Sociaal-emotioneel: Jezelf leren kennen ten opzichte van de omgeving.
Bij het vaststellen van of gedrag normaal of abnormaal is moet altijd rekening gehouden worden met
het niveau van ontwikkeling waar het kind in zit.
Als een kind van 12 bijvoorbeeld niet kan fietsen is dat abnormaal, maar als een kind van 3 dat niet
kan is dat normaal.
In onderstaand overzicht staat beschreven welke klinische stoornissen per leeftijd kunnen ontstaan:
Leeftijd Probleemgedrag Klinische stoornissen
0-2 Stemmingsproblemen Voedingsstoornissen
Toiletproblemen ASS
2-5 Ruzie maken Taalstoornissen
Niet luisteren Angststoornissen
Overactief Stemmingsstoornissen
Slaapproblemen
6-11 Ruzie maken ADHD
Problemen met concentreren Leerstoornissen
Onzekerheid
Opscheppen
12-20 Ruzie maken Anorexia
Opscheppen Boulimia
Woede aanvallen Suicide
Risico nemen Verslaving
Schizofrenie
Depressie
, Babytijd Verstandelijke beperking
ASS
Baby/peuter Hechtingsstoornissen
ADHD
Kleuterleeftijd Scheidingsangst
ODD
Enuresis
Basisschoolleeftijd Angststoornis
Conduct disorder
Leerstoornis
Vroege adolescentie Middelenmisbruik
Depressie
Identiteitsstoornissen
Bipolaire stoornis
Adolescentie Eetstoornissen
Schizofrenie
Late adolescentie Persoonlijkheidsstoornissen
ONTWIKKELINGSMODEL.
Verschillende contexten hebben invloed op ons gedrag:
1. Biologische context.
2. Individuele context.
3. Familiecontext.
4. Sociale context.
5. Culturele context.
VERKLARINGSTHEORIEEN.
We willen probleemgedrag verklaren vanuit verschillende verklaringstheorieën.
Psychoanalyse.
Leertheorie/behaviorisme.
Biologisch/medisch.
Systeem/pedagogische theorie.
Hechtingstheorie.
Ontwikkelingspsychopathologie.
PSYCHOANALYSE.
Deze theorie gaat over kindervaringen en omgevingsprocessen. De grondleggers van deze theorie zijn
Freud en Erikson.
Freud gelooft in fixatie of regressie van onbewuste belevingen die ontstaan door conflicten tussen het
ID, ego en superego.
Erikson bedacht egopsychologie. Een kind met gedragsproblemen omdat het een onvermogen heeft
om problemen in de ontwikkelingsstadia het hoofd te bieden.
,BEHAVIORISME OF LEERTHEORIE.
Hieronder vallen het klassiek- of respondent conditioneren van Pavlov en Watson, operant
conditioneren van Thorndike en Skinner en de sociale leertheorie van Bandura.
BIOLOGISCH OF MEDISCH MODEL.
In dit model wordt psychopathologie gezien als een mentale
ziekte die voortkomt uit dysfuncties in het brein. Het
Neuropsychologisch denkmodel kan je hierbij inzetten.
SYSTEEM OF PEDAGOGSICHE THEORIE.
Psychopathologie is volgens deze theorie het gevolg van een ongepaste familiestructuur.
HECHTINGSTHEORIE.
Bowlby en Ainsworth zijn de grondleggers van deze theorie. Psychopathologie is het gevolg van
ongunstige hechtingsrelaties.
ONTWIKKELINGSPSYCHOPATHOLOGIE.
Deze theorie is allesomvattend en richt zich op ontwikkelingsprocessen die bijdragen aan of
bescherming bieden tegen psychopathologie. Deze theorie gaat er vanuit dat psychopathologie komt
door aanwezigheid van risicofactoren, kwetsbaarheden en beschermingsfactoren.
Problemen in een bepaald stadium zijn voorspellers die de kans op psychopathologie kunnen
verhogen of verlagen. Per ontwikkelingsfase zijn er stage-salient issues, taken die in die fase moeten
worden volbracht. Zie hieronder een overzicht:
Babytijd: reguleren van biologische processen en veilige hechting.
Peutertijd: reguleren van affect en zelfbepaling.
Voorschoolse leeftijd: zelfregulering en relaties buiten de familie.
Vroege adolescentie: individualiseren, identiteit en seksualiteit.
Adolescentie: onafhankelijk worden van familie, seksuele relaties.
Late adolescentie: werk, doel en betekenis van het leven en relaties voor het leven.
Risicofactor: bijvoorbeeld roken tijdens de zwangerschap. Psychopathologie heeft een grotere kans
hierdoor.
Kwetsbaarheid: genetische aanleg en temperament.
Versterkende factoren: deze vergoot de impact van een risicofactor. Zoals geen vrienden hebben.
Protectieve factor: bevorderd of houdt de gezonde ontwikkeling in stand zoals een boven gemiddelde
intelligentie en goed sociaal netwerk.
, ONTWIKKELINGSPSYCHOPATHOLOGIE BINNEN DE VIJF ONTWIKKELINGSCONTEXTEN.
Biologische context.
Een kind wordt geboren met een bepaalde genetische aanleg.
Dit bepaald de basis van het temperament van een kind.
Individuele context.
1. Hechting.
Dit gaat om de emotionele band tussen een kind en verzorger.
2. Cognitief.
Deze theorie is bedacht door Piaget.
We doorlopen verschillende stadia:
Sensomotorisch stadium: 0 tot 2 jaar: objectpermanentie.
Preoperationeel stadium: 2 tot 7 jaar: ontwikkeling in symboliek.
Concreet-operationeel stadium: 7 tot 11 jaar: ontwikkeling van redeneren.
Stadium van de formele operaties: 12 jaar en ouder: ontwikkeling van hypothetisch en deductief
denken.
3. Emotioneel.
Emoties leren begrijpen.
4. ‘Ik’.
Identiteit en herkenning van jezelf. Self-constancy: erkennen dat het zelf een georganiseerd geheel is.
5. Morele ontwikkeling van het geweten.
Volgens Kohlberg zijn er verschillende morele ontwikkelingsstadia die cultuuronafhankelijk zijn.
6. Seksuele ontwikkeling.
Geslachtsrollen.
Familiecontext.
Opvoedstijl en sfeer binnen het systeem.
Sociale context.
Interesse in anderen, sociale relaties.
Culturele context.
Uit welke klasse kom je, afkomst en religie.
MORELE ONTWIKKELING VOLGENS KOHLBERG.
Preconventionele moraliteit.
Fase 1. Gehoorzamen en straf vermijden.
Fase 2. Uitwisselen van een goede deal.
Conventionele moraliteit.
Fase 3. Pleasen van anderen om hun toestemming te krijgen.
Fase 4. Je plicht uitvoeren, regels volgen en sociale orde.
Postconventionele moraliteit.
Fase 5. Regels en wetten respecteren en grenzen herkennen.
Fase 6. Volgen van ethische universele principes.
Premaster Pedagogische Wetenschappen.
2020/2021.
Hoorcollege 1. Algemene kaders van de normale en de verstoorde ontwikkeling.
PSYCHOPATHOLOGIE.3
Psychopathologie gaat over abnormaal gedrag. Om dit onderscheid te kunnen maken moet je weten
wat normaal gedrag is.
Pathologie: de leer van ziekten.
Psychopathologie: de leer van psychische ziekten.
Ontwikkelingspathologie: psychische ziekten bij kinderen en jeugdigen die nog in ontwikkeling zijn.
3
GEDRAGSPROBLEMEN.
Gedragsproblemen kunnen zich voordoen op drie domeinen:
1. Taal: Spraak, vormen, klanken en jezelf uiten.3
2. Motoriek: Fijne en grove motoriek, kruipen, zitten, staan, lopen, zwemmen en fietsen.
3. Sociaal-emotioneel: Jezelf leren kennen ten opzichte van de omgeving.
Bij het vaststellen van of gedrag normaal of abnormaal is moet altijd rekening gehouden worden met
het niveau van ontwikkeling waar het kind in zit.
Als een kind van 12 bijvoorbeeld niet kan fietsen is dat abnormaal, maar als een kind van 3 dat niet
kan is dat normaal.
In onderstaand overzicht staat beschreven welke klinische stoornissen per leeftijd kunnen ontstaan:
Leeftijd Probleemgedrag Klinische stoornissen
0-2 Stemmingsproblemen Voedingsstoornissen
Toiletproblemen ASS
2-5 Ruzie maken Taalstoornissen
Niet luisteren Angststoornissen
Overactief Stemmingsstoornissen
Slaapproblemen
6-11 Ruzie maken ADHD
Problemen met concentreren Leerstoornissen
Onzekerheid
Opscheppen
12-20 Ruzie maken Anorexia
Opscheppen Boulimia
Woede aanvallen Suicide
Risico nemen Verslaving
Schizofrenie
Depressie
, Babytijd Verstandelijke beperking
ASS
Baby/peuter Hechtingsstoornissen
ADHD
Kleuterleeftijd Scheidingsangst
ODD
Enuresis
Basisschoolleeftijd Angststoornis
Conduct disorder
Leerstoornis
Vroege adolescentie Middelenmisbruik
Depressie
Identiteitsstoornissen
Bipolaire stoornis
Adolescentie Eetstoornissen
Schizofrenie
Late adolescentie Persoonlijkheidsstoornissen
ONTWIKKELINGSMODEL.
Verschillende contexten hebben invloed op ons gedrag:
1. Biologische context.
2. Individuele context.
3. Familiecontext.
4. Sociale context.
5. Culturele context.
VERKLARINGSTHEORIEEN.
We willen probleemgedrag verklaren vanuit verschillende verklaringstheorieën.
Psychoanalyse.
Leertheorie/behaviorisme.
Biologisch/medisch.
Systeem/pedagogische theorie.
Hechtingstheorie.
Ontwikkelingspsychopathologie.
PSYCHOANALYSE.
Deze theorie gaat over kindervaringen en omgevingsprocessen. De grondleggers van deze theorie zijn
Freud en Erikson.
Freud gelooft in fixatie of regressie van onbewuste belevingen die ontstaan door conflicten tussen het
ID, ego en superego.
Erikson bedacht egopsychologie. Een kind met gedragsproblemen omdat het een onvermogen heeft
om problemen in de ontwikkelingsstadia het hoofd te bieden.
,BEHAVIORISME OF LEERTHEORIE.
Hieronder vallen het klassiek- of respondent conditioneren van Pavlov en Watson, operant
conditioneren van Thorndike en Skinner en de sociale leertheorie van Bandura.
BIOLOGISCH OF MEDISCH MODEL.
In dit model wordt psychopathologie gezien als een mentale
ziekte die voortkomt uit dysfuncties in het brein. Het
Neuropsychologisch denkmodel kan je hierbij inzetten.
SYSTEEM OF PEDAGOGSICHE THEORIE.
Psychopathologie is volgens deze theorie het gevolg van een ongepaste familiestructuur.
HECHTINGSTHEORIE.
Bowlby en Ainsworth zijn de grondleggers van deze theorie. Psychopathologie is het gevolg van
ongunstige hechtingsrelaties.
ONTWIKKELINGSPSYCHOPATHOLOGIE.
Deze theorie is allesomvattend en richt zich op ontwikkelingsprocessen die bijdragen aan of
bescherming bieden tegen psychopathologie. Deze theorie gaat er vanuit dat psychopathologie komt
door aanwezigheid van risicofactoren, kwetsbaarheden en beschermingsfactoren.
Problemen in een bepaald stadium zijn voorspellers die de kans op psychopathologie kunnen
verhogen of verlagen. Per ontwikkelingsfase zijn er stage-salient issues, taken die in die fase moeten
worden volbracht. Zie hieronder een overzicht:
Babytijd: reguleren van biologische processen en veilige hechting.
Peutertijd: reguleren van affect en zelfbepaling.
Voorschoolse leeftijd: zelfregulering en relaties buiten de familie.
Vroege adolescentie: individualiseren, identiteit en seksualiteit.
Adolescentie: onafhankelijk worden van familie, seksuele relaties.
Late adolescentie: werk, doel en betekenis van het leven en relaties voor het leven.
Risicofactor: bijvoorbeeld roken tijdens de zwangerschap. Psychopathologie heeft een grotere kans
hierdoor.
Kwetsbaarheid: genetische aanleg en temperament.
Versterkende factoren: deze vergoot de impact van een risicofactor. Zoals geen vrienden hebben.
Protectieve factor: bevorderd of houdt de gezonde ontwikkeling in stand zoals een boven gemiddelde
intelligentie en goed sociaal netwerk.
, ONTWIKKELINGSPSYCHOPATHOLOGIE BINNEN DE VIJF ONTWIKKELINGSCONTEXTEN.
Biologische context.
Een kind wordt geboren met een bepaalde genetische aanleg.
Dit bepaald de basis van het temperament van een kind.
Individuele context.
1. Hechting.
Dit gaat om de emotionele band tussen een kind en verzorger.
2. Cognitief.
Deze theorie is bedacht door Piaget.
We doorlopen verschillende stadia:
Sensomotorisch stadium: 0 tot 2 jaar: objectpermanentie.
Preoperationeel stadium: 2 tot 7 jaar: ontwikkeling in symboliek.
Concreet-operationeel stadium: 7 tot 11 jaar: ontwikkeling van redeneren.
Stadium van de formele operaties: 12 jaar en ouder: ontwikkeling van hypothetisch en deductief
denken.
3. Emotioneel.
Emoties leren begrijpen.
4. ‘Ik’.
Identiteit en herkenning van jezelf. Self-constancy: erkennen dat het zelf een georganiseerd geheel is.
5. Morele ontwikkeling van het geweten.
Volgens Kohlberg zijn er verschillende morele ontwikkelingsstadia die cultuuronafhankelijk zijn.
6. Seksuele ontwikkeling.
Geslachtsrollen.
Familiecontext.
Opvoedstijl en sfeer binnen het systeem.
Sociale context.
Interesse in anderen, sociale relaties.
Culturele context.
Uit welke klasse kom je, afkomst en religie.
MORELE ONTWIKKELING VOLGENS KOHLBERG.
Preconventionele moraliteit.
Fase 1. Gehoorzamen en straf vermijden.
Fase 2. Uitwisselen van een goede deal.
Conventionele moraliteit.
Fase 3. Pleasen van anderen om hun toestemming te krijgen.
Fase 4. Je plicht uitvoeren, regels volgen en sociale orde.
Postconventionele moraliteit.
Fase 5. Regels en wetten respecteren en grenzen herkennen.
Fase 6. Volgen van ethische universele principes.
