Samenvatting Lecture Notes Mens en organisatie | KU Leuven | 2023/24

Mens en organisatie
Introductie tot het organiseren
Organiseren terminologie
- “Het regelen/installeren van collectieve activiteiten zodat het collectieve resultaat superieur
is aan het resultaat van individuen die alleen werken”
- Kenmerken
o Meerdere personen (min 2)
o Collectief resultaat > som
o Door taken te verdelen en op elkaar af te stemmen

Organisatie terminologie
- “De regelmatigheden die het resultaat zijn van organiseren”
- “Een duurzaam, geregeld en doelgericht samenwerkingsverband”
- Kenmerken:
o = kenmerken van organiseren
o Duurzaam (niet 1x iets organiseren) en geregeld
o Doelgericht

Voordelen van organiseren
- Arbeidsdeling en specialisatie (voornaamste rede)
- Grotere capaciteit om met veranderingen om te gaan (complexe omgeving)
- Schaalvoordelen
- Lagere transactiekosten (bv door contract opmaken dat sneller/gestandaardiseert is)
- Uitoefenen van macht en controle
- => superieure resultaten

Risico’s bij slecht organiseren
- Beperkte motivatie en moreel (staking, protest)
- Late en onjuiste beslissingen (zaak Dutroux, corona)
- Conflict en gebrek aan coordinatie
- Slecht reageren op nieuwe kansen en externe veranderingen
- Stijgende kosten

Kernaspecten van organiseren
- Structuur = hoe zijn taken en verantwoordelijkheden verdeeld?
o Centralisatie/hierarchie: niveaus, autoriteit, rapporteringslijnen
o Specialisatie: rollen, groepen , eenheden
o Regels, standaarden, tijdsschema’s




1

, - Integratie = afstemming en zorgen dat ze elkaar niet tegenwerken, geen conflicten
- Controle = zorgen dat wat werknemers doen in lijn is met de doelstellingen van de
organisatie
- Motivatie = hoe zorgen ze ervoor dat de werknemers zich willen blijven inzetten
- Leren = hoe kan de organisatie blijven leren en innoveren (niet dezelfde fouten,
concurrentiel)
- Managen van de organisatiegrenzen = zelf doen of uitbesteden? In 1 land of meerdere?
Alleen of samen? Fysieke of virtuele grenzen? Wat is rol van aandeelhouders?



Thema 1: structuur de mechanistische organisatie
Oorsprong
- Industriele revolutie
- Iedereen gelijk + vervangbaar
- Hierarchie


Stroming 1: scientific management (Taylor)
- Ingenieur
- Efficientie verhogen in fabrieken
- Basis: sterk geloof in de kracht van de wetenschap
- Focus op werkvloer
- 5 principes:
o Wetenschappelijke methodes om meest efficiente manier te bepalen -> richtlijnen
o Manager beslist alles over organiseren
o Juiste man op de juiste plaats
o Controleer/stuur de prestaties
- Functioneel mechanisme:
o Arbeidsdeling (scheiding denken, doen en controle)
o Werkstructurering
o Standaardisatie
o Regels -> voorspelbaarheid van gedrag werknemers en kwaliteit/kwantiteit product
- Time motion studies



Stroming 2: klassieke managementtheorie (Fayol)
- Mijndirecteur
- Focus op management
- Basis: hoe moet management bedrijf leiden
- Managementtaken:
o Plannen en voorspellen
o Organiseren
o Leiden (zorgen voor grondstoffen)
o Coordineren
o Controleren




2

, - Managementprincipes:
o Eenheid van bevel: boven iemand altijd maar 1 baas
o Span of controle: over hoeveel personen is 1 iemand baas (doenbaarheid)
o Scalaire keten: iederen op 1 manier verbonden met top-management
o Eenheid van richting: zelfde doelen
o Specialisatie: zoals bij Taylor maar nu kunnen mensen ook meer dan 1 taak doen
specialisatie in domein niet taak
o Gelijkheid: personeel goed behandelen, teamspirit
o Rechtvaardige beloning: goed loon
o Initiatief: van personeel in mate van mogelijk
o Teamspirit, samenhorigheid, goede verhoudingen
o Streven naar laag personeelsverloop
o Discipline en orde
o Autoriteit en verantwoordelijkheid moeten hand in hand gaan
 Autoriteit >> verantwoordelijkheid -> willekeurig, onverantwoord gedrag,
corruptie
 Autoriteit << verantwoordelijkheid -> onmogelijkheid om dingen gedaan te
krijgen -> frustratie voor individu + gebrek aan resultaten
- Sociaal mechanisme
o Autoriteitsstructuur
o Onpersoonlijke legalisme (beslissingen hangen los van persoon, staat vast in regels)
o Regels -> gelijke behandeling


Kenmerken van de mechanistische organisatie
- Verdeling van taken (specialisatie)
o Functioneel
o Specialistisch
o Duidelijke rol omschrijving
- Verdeling van verantwoordelijkheden (centralisatie)
o Meerdere niveaus
o Gecentraliseerde autoriteit
o 1 rapporteringslijn
- Standaarden en tijdsschema’s
o Verplichtend
o Gebaseerde op regels
- Processen
o Integratie: verticaal en direct contact
o Controle: gecentraliseerd en bureaucratisch
o Motivatie: via loon op basis van individueel resultaat
- Herkenbare kenmerken
o Eenheid van bevel
 Directe supervisie
 Rapportering
 Centralisatie van info
o Nadruk op voorschrift
 Procedures


3

,  Regels
 Functiebeschrijving
o Departementalisatie
 Organogram
 Lijn/staf
 Groepering van mensen met zelfde functie (HR, marketing)
o Top-down sturing
 Objectieven
 Budget
 Systematische beoordelingen

Voordelen van mechanistische organisatie
- Massaproductie met veel efficientie en precisie
- Schakelt ongeschoolde nuttig in
- Ontwikkelt specialisten en specialismen (Fayol)
- Vermindert onrechtvaardigheid -> ongeschoolde inzetten

Voordelen van hierarchie
- Komt tegenmoet aan volgende behoeften
o Verantwoordelijkheden vastleggen
o Orde brengen in beslissingsproces
o Aanvaardbare basis vastleggen en consensus stimuleren
o Mensen met nodige competenties op elk hierarchisch niveau plaatsen
o Duidelijke promotiepaden

Nadelen van mechanistische organisatie
- Voor mensen in organisatie
o Communicatieproblemen en gevoel van afstand met top
o Dehumanisering van arbeid
- Op bestuursniveau
o Inefficientie in het nemen van beslissingen (moeten van boven naar beneden gaan)
o Verantwoordelijkheden afschuiven op het systeem
o Neiging om status quo te behouden (regels)
o Aanpassingsproblemen (regels en procedures)



Thema 1: structuur de organische organisatie
Opkomst van contingentiegedachte
- Onderzoeken
o Burns en Stalker
o Joan Woodward
o Lawrence en Lorsch
- = welke structuur het beste is afhankelijk van omstandigheden




4