04 - Gotiek
woensdag 1 oktober 2025 21:19
Gotiek: hoge en late middeleeuwen. De Gotiek bouwt niet verder op de klassieke architectuur, maar onderscheid zich eerder.
De naam “gotiek” ontstaat in de 16e eeuw, tijdens de Renaissance, niet in de Middeleeuwen zelf.
1. Etymologie en Historische Context
Humanisten zoals Giorgio Vasari bekijken de middeleeuwse kunst als een breuk met de klassieke Oudheid.
○ De term "gotiek" komt van Goten / Germanen, die volgens Vasari de klassieke Romeinse stijl hadden “vernield”.
○ Voor Vasari is gotiek dus barbaars, onregelmatig, wanordelijk, vreemd aan de proporties van de antieke kunst.
In zijn boek Le Vite (1550) (soort biografie van de beste kunstenaars en architecten van de antieke oudheid tot zijn eigen tijd) beschrijft hij de Gotiek als
monsterlijk, “ongepast voor goede architecten” en “gecreëerd door barbaarse Goten”.
Hij hekelt vooral de spitsboog, ribgewelven en complexe structuur (voor hem “onzuivere” afkorting van de klassieke vormentaal).
Vasari creëert bewust een historisch narratief: de Klassieke Oudheid (perfect) -> Gotiek (val, barbarij) -> Renaissance (hergeboorte).
Filippo Brunelleschi daarentegen admireert Gotische bouwtechniek, maar niet per se de stijl. Hij waardeert vooral de technische
innovatie van ribben en gewelfsystemen, en het vermogen om grote overspanningen te realiseren.
○ Noemt de gotiek “lavori moderni” = moderne werken
○ Als Renaissance architect stelt hij ook de oplossing voor van de koepel van Firenze. Deze
heeft duidelijke ribben die de gewelfkap dragen.
Gotiek is geen gewelfbouw: maakt geen gebruik van de vaste wand als drager, is een architectuur
die de draagcapaciteit concentreert opwel bepaalde punten. Met andere woorden een skeletbouw,
met als gevolg dat die punten beide druk en trekkrachten ervaren.
Ontstaan: Frankrijk ca. 1150
Betreft gebouwen: in een aantal Frans-Romaanse kerken was er een streven naar hoogte en openheid. Dit streven is wat de aanleiding is
geweest tot het ontstaan van de gotiek. Ook zijn er tekstuele bronnen:
○ Abt Suger (abdij van Saint-Denis): Voor de restauratie van de St. Denis laat Abt Suger zich inspireren door de meest recentste
architectuur. Dit is een uniek document omdat er zwart op wit wordt neergezet wat er toen precies gebeurde. Dit is een
architecturale vernieuwing die snel verspreid naar andere kerken in Frankrijk , maar ook internationaal.
○ Opus francigenum (werk van Franse origine): zo verwijst men naar de gotiek op de kathedraalwerf van Keulen. Er is een streven om
naar het Franse werk te bouwen.
○ Domaine Royale (Frankrijk) vs. de periferie. Gotiek wordt erkend als internationale stijl.
De Franse en Engelse ontwikkelingen gebeuren gelijktijdig. Dit omdat FR en EN in deze tijd beide onder hetzelfde koningshuis zaten.
Gotiek in Frankrijk Gotiek in Engeland
Vroege Gotiek: 1150-1200 Early English (1150-1250)
Hoge Gotiek: 1200-1330 Early Decorated of Curvilinear (1300)
(hofstijl: 1250-1330)
Flamboyante stijl: 1330 Perpendicular (1330-1530)
In de Zuidelijke Nederlanden was er tijdens de 13e tot 16e eeuw ook de Maasgotiek(Luik), Scheldegotiek(Doornik en Vlaanderen) en de
Brabantse gotiek.
In de Late Middeleeuwen is er een verschuiving binnen de godsdienst door filosofen. Een voorbeeld hiervan is de Neo-Platische opvatting
van Thomas van Aquino is niet gericht op het aardse bestaan, maar het eeuwige leven na de dood:
○ Materali Manductione: men bereikt het spirituele via het tastbare. Alle materialen zijn een afspiegeling van ideeen en Vera lux (god
zelf)
○ De wereld als een boek: Architectuur is een afspiegeling van het Hemels Jeruzalem.
○ Aanschouwen van schoonheid leidt de ziel naar God
-> Licht, kleur, stralende materialen = hulpmiddelen om God te ervaren.
Binnen de architectuur wordt de Gotische kathedraal gezien als een voorbeeld van het Hemels Jeruzalem:
▪ Architectuur wordt gematerialiseerd door het licht (vera lux)
▪ streven naar hoogte
▪ polychromie en kostbare materialen
❖ De beschrijving van het Hemels Jeruzalem: edelstenen, goud, glasheldere muren, licht, pracht en glans. De Gotisch glas -in-lood en
kostbare materialen vertalen dit letterlijk in architecturale vorm. Alle kleuren die genoemd worden in Johannes, Openbaring 21, 10 -
21 zijn kenmerkend voor de glas-in-lood ramen van de Gotiek.
❖ Doorbraak: skeletbouw -> geen dikke muren meer, maar pijlers, ribben, steunberen.
De decoratie zit vol iconografische programma’s zoals Bijbelse verhalen, morele lessen en historische taferelen. Dit wordt 'verteld' in glas-
in-lood (kleuren = spiritueel) en beeldhouwkunst die is geïntegreerd in architectuur.
Ook de relieken blijven zeer belangrijk. De kerk wordt zelf opgevat als een schrijn en de ruimtelijke logica volgt de liturgie.
▪ Er is een vernieuwing van vormentaal, constructie en stijl.
De componenten van de ideale Gotische kerk:
○ Plan gebaseerd op de Kruisbasiliek met steeds meer belang voor het koor.
▪ Steeds dieper koor (choir)
▪ Kooromgang (deambulatorium)
▪ Kranskapellen (chapelles rayonnantes)
○ Opstand:
▪ 3-delige westgevel (een voorgevel met vaak drie portalen (deuren), die de nadruk legt op de ingang en versierd is met
beeldhouwwerk), met westtorens en vieringtoren.
○ Interieur: streven naar maximale hoogte en lichtinval
▪ Arcade,
3-delige westgevel ▪ Tribune,
Vieringtoren Wimberg ▪ Triforium(dwerggallerij),
▪ Clerestorium(lichtbeuk))
○ Skeletbouw met
▪ Bundelpijlers,
▪ Schalken(of kolonetten: de schalk staat niet vrij in de ruimte maar is tegen een dragend element (pijler, zuil of muur)
aangebouwd en wordt soms voortgezet in de ribben van het gewelf)
▪ Kruisribgewelf, luchtbogen, steunberen, pinakels,
▪ Spitsboog
○ Typische decoratie(ook buiten): maaswerk, wimbergen, hoogsels, gargouilles, glas -in-lood
2. Gotiek als Middeleeuws Modernisme
De Gotiek breekt radicaal met de erfenis van het verleden:
○ Vrijstaande zuil of halfzuil, kapiteel – architraaf, rondboog – tongewelf/kruisgewelf, muren = dragend
Ze gebruiken vier 'nieuwe' elementen:
1. Het rib
2. De spitsboog (ogive & lancet)
Hoorcolleges Pagina 1
, 2. Gotiek als Middeleeuws Modernisme
De Gotiek breekt radicaal met de erfenis van het verleden:
○ Vrijstaande zuil of halfzuil, kapiteel – architraaf, rondboog – tongewelf/kruisgewelf, muren = dragend
Ze gebruiken vier 'nieuwe' elementen:
1. Het rib
2. De spitsboog (ogive & lancet)
3. De luchtboog
4. De pillier cantonné: Gotische pijler bestaande uit een grote centrale kern met daaraan vier zuilen die het kruisribgewelf dragen.
(pillier cantonné en bundelpijler niet hetzelfde.
▪ Pilier cantonné → kern + plakkende colonetten
▪ Bundelpijler → waaier van zuiltjes; pijler = ribbenbos)
Het ontstaan van het kruisribgewelf:
○ Een aantal collonetten maken een sprong in de leegte/ komen los van de pijler en komen terecht in een rib. Constuctie zit hem echt
in de ribben, niet in de gewelfkap.
○ Om de krachten op te vangen is er nood aan een versteviging -> de luchtboog. Deze biedt tegendruk en de overblijvende kracht
worden weggeleid via de steunbeer.
○ Om de werking van de luchtboog en steunbeer te verbeter is er een pinakel. Pinakel weegt gemiddeld 4 ton -> zorgt weldegelijk
voor extra stabiliteit.
2.1 - Constructieve elementen
Ribben kunnen alle sprongen maken, Het kruisgewelf bestaat uit 2 loodrecht snijdende tonggewelven. De naad die in het kruisgewelf louter een resultante was van het snijden
en dus ook decoratief worden ingezet van twee tongewelven, wordt in het kruisribgewelf het basisbeginsel. De gewelfkap wordt een vulling in plaats van een dragende
structuur.De ribben kunnen:
○ Op andere punten aansluiten (niet alleen vier hoeken)
○ Verschillende vormen aannemen
○ Zich aanpassen aan het grondplan
Als gevolg worden de gewelven lichter, zijn grotere overspanningen en hogere bouw mogelijk en worden de krachten gesplitst.
De spits- en lancetboog zijn beide resulterend uit 2 ribben. De lancetboog is de smalle, hoge variant van de spitsboog. De lancetboog is
constructief steviger want “centraliseert” de lasten in een smallere hoek, buiten het ribgewelf, die op zijn beurt beter verstevigd kan
worden door o.a. luchtbogen en steunberen. Zo laat hij ook grotere hoogtes toe.
Functie luchtboog:
1. Afleiden van spatkrachten van het gewelf naar buiten
2. Counterweight via steunbeer + pinakel
Eerste luchtboog om Werking:
winddruk op te vangen. ○ De krachten van het gewelf duwen schuin naar buiten (horizontale spatkracht).
○ De luchtboog vangt die schuin af.
○ De steunbeer ontvangt de kracht.
○ De pinakel (~4 ton) verhoogt de neerwaartse druk zodat de steunbeer niet naar buiten buigt.
Tweede luchtboog grijpt Het pinakel wordt vaak als ornament gezien, maar is constructief essentieel. Deze wordt bovenop de steunbeer geplaatst en vergroot de
aan waar de ribben neerwaartse kracht -> stabiliseert de structuur.
loskomen van de muur,
om zo de krachten van
het gewelf zelf op te
De opstand van de Gotische kathedraal bestond in het vroege stadium uit 4 bouwlagen:
vangen. 1. Arcade (scheibogen)
2. Tribune/galerij 4
3. Triforium (dwerggalerij)
3
4. Clerestorium (lichtbeuk)
Er is uiteindelijk een evolutie van 4 naar 3 naar 2 lagen. De tribune wordt overgenomen door de arcade.2
○ Steeds groter wordende hoogte, ondanks minder lagen.
Kranskapellen
○ In het interieur is er een verticaliteitsstreven: alles wijst omhoog.
Waar transept en middenschip kruisen is er een viering.
Achter het transept een koor. Steeds toenemende nadruk van het koor (liturgische focus op reliekenverering).
2.2 - Evolutie
Hoe verder we de Gotiek in gaan, hoe meer structurele 'vereenvoudiging' er in het interieur komt. Alles zal worden herleid tot het
constructionele minimum.
○ Van 4 naar 2 bouwlagen, waarbij de arcade en het clerestorium even hoog worden.
Viering ○ Stijgende hoogte.
Middenschip Koor ○ Sculptuur en maaswerk krijgen volle aandacht in beide het interieur en exterieur.
Transept Apsis Ook is er evolutie in het gewelf. In de vroegere Gotiek was er een zesdelig gewelf; in de Hoge Gotiek een vierdelig.
Travee
Daarnaast ook evolutie in het maaswerk:
Vroege gotiek (1e foto)
○ Eenvoudig maaswerk, grote openingen
Rayonnant(2e foto)
○ Maaswerk wordt kantwerk
○ Roosvensters zeer fijn geometrisch patroon
Flamboyant(3e foto)
○ “vlamvormige” patronen
○ Exuberant, uiterst complex
Case: Kathedraal van Chatres
Er zitten 3 Gotische stijlen in dit gebouw.
1. Westgevel: Vroege Gotiek. Duidelijk te zien aan het basiskenmerk van het 3-delig portaal met westtorens, maar
het roosvenster heeft nog veel metselwerk.
2. Zuidportaal en -gevel: Hoge Gotiek. Meer opengewerkt en gedecoreerd.
3. Afgewerkt torenspits: Flamboyante Gotiek
Kruisvormig plan: kruisbasiliek. Middenschip geflankeerd met 2 zijschepen. Geen 6delig gewelf, naar 4delig.
Extra streven naar hoogte. Hoger dan de notre dame de paris
In het interieur is er een grote open arcade met bundelpijlers. Schalken en collonetten lopen door tot het kruisribgewelf.
Benadrukt de verticale stuwing die eigen is aan de gotiek. De Kathedraal heeft een 3-delige opstand met een arcade, triforium
en clerestorium. Door wegvallen tribune en zeer hoge arcade is een sterkere constructie nodig: veel en zeer massieve luchtbogen en steunberen
3 - Gotische Architectuur als Symbolische Interpretatie van de Wereldorde
Belangrijke onderzoekers: Panofsky, Sedlmayr, Frankl, Bandmann
Belangrijke bronnen:
○ Thomas van Aquino, Summa Theologica (1265)
○ Durandus, Rationale Divinorum Officiorum (13de eeuw)
Scholastiek
○ Middeleeuwse denktraditie, sterk beïnvloed door Plato.
○ De zichtbare wereld is een symbolische afspiegeling van een hogere, goddelijke orde.
○ De kerkarchitectuur moet deze orde zichtbaar, leesbaar en begrijpelijk maken.
Thomas van Aquino introduceert het concept van Materiali Manductione: het materiële leidt de mens naar het immateriële.
Dus kunst en architectuur zijn geen decoratie, maar didactische, spirituele instrumenten.
Daaruit vloeien drie kernideeën voort:
Hoorcolleges Pagina 2
woensdag 1 oktober 2025 21:19
Gotiek: hoge en late middeleeuwen. De Gotiek bouwt niet verder op de klassieke architectuur, maar onderscheid zich eerder.
De naam “gotiek” ontstaat in de 16e eeuw, tijdens de Renaissance, niet in de Middeleeuwen zelf.
1. Etymologie en Historische Context
Humanisten zoals Giorgio Vasari bekijken de middeleeuwse kunst als een breuk met de klassieke Oudheid.
○ De term "gotiek" komt van Goten / Germanen, die volgens Vasari de klassieke Romeinse stijl hadden “vernield”.
○ Voor Vasari is gotiek dus barbaars, onregelmatig, wanordelijk, vreemd aan de proporties van de antieke kunst.
In zijn boek Le Vite (1550) (soort biografie van de beste kunstenaars en architecten van de antieke oudheid tot zijn eigen tijd) beschrijft hij de Gotiek als
monsterlijk, “ongepast voor goede architecten” en “gecreëerd door barbaarse Goten”.
Hij hekelt vooral de spitsboog, ribgewelven en complexe structuur (voor hem “onzuivere” afkorting van de klassieke vormentaal).
Vasari creëert bewust een historisch narratief: de Klassieke Oudheid (perfect) -> Gotiek (val, barbarij) -> Renaissance (hergeboorte).
Filippo Brunelleschi daarentegen admireert Gotische bouwtechniek, maar niet per se de stijl. Hij waardeert vooral de technische
innovatie van ribben en gewelfsystemen, en het vermogen om grote overspanningen te realiseren.
○ Noemt de gotiek “lavori moderni” = moderne werken
○ Als Renaissance architect stelt hij ook de oplossing voor van de koepel van Firenze. Deze
heeft duidelijke ribben die de gewelfkap dragen.
Gotiek is geen gewelfbouw: maakt geen gebruik van de vaste wand als drager, is een architectuur
die de draagcapaciteit concentreert opwel bepaalde punten. Met andere woorden een skeletbouw,
met als gevolg dat die punten beide druk en trekkrachten ervaren.
Ontstaan: Frankrijk ca. 1150
Betreft gebouwen: in een aantal Frans-Romaanse kerken was er een streven naar hoogte en openheid. Dit streven is wat de aanleiding is
geweest tot het ontstaan van de gotiek. Ook zijn er tekstuele bronnen:
○ Abt Suger (abdij van Saint-Denis): Voor de restauratie van de St. Denis laat Abt Suger zich inspireren door de meest recentste
architectuur. Dit is een uniek document omdat er zwart op wit wordt neergezet wat er toen precies gebeurde. Dit is een
architecturale vernieuwing die snel verspreid naar andere kerken in Frankrijk , maar ook internationaal.
○ Opus francigenum (werk van Franse origine): zo verwijst men naar de gotiek op de kathedraalwerf van Keulen. Er is een streven om
naar het Franse werk te bouwen.
○ Domaine Royale (Frankrijk) vs. de periferie. Gotiek wordt erkend als internationale stijl.
De Franse en Engelse ontwikkelingen gebeuren gelijktijdig. Dit omdat FR en EN in deze tijd beide onder hetzelfde koningshuis zaten.
Gotiek in Frankrijk Gotiek in Engeland
Vroege Gotiek: 1150-1200 Early English (1150-1250)
Hoge Gotiek: 1200-1330 Early Decorated of Curvilinear (1300)
(hofstijl: 1250-1330)
Flamboyante stijl: 1330 Perpendicular (1330-1530)
In de Zuidelijke Nederlanden was er tijdens de 13e tot 16e eeuw ook de Maasgotiek(Luik), Scheldegotiek(Doornik en Vlaanderen) en de
Brabantse gotiek.
In de Late Middeleeuwen is er een verschuiving binnen de godsdienst door filosofen. Een voorbeeld hiervan is de Neo-Platische opvatting
van Thomas van Aquino is niet gericht op het aardse bestaan, maar het eeuwige leven na de dood:
○ Materali Manductione: men bereikt het spirituele via het tastbare. Alle materialen zijn een afspiegeling van ideeen en Vera lux (god
zelf)
○ De wereld als een boek: Architectuur is een afspiegeling van het Hemels Jeruzalem.
○ Aanschouwen van schoonheid leidt de ziel naar God
-> Licht, kleur, stralende materialen = hulpmiddelen om God te ervaren.
Binnen de architectuur wordt de Gotische kathedraal gezien als een voorbeeld van het Hemels Jeruzalem:
▪ Architectuur wordt gematerialiseerd door het licht (vera lux)
▪ streven naar hoogte
▪ polychromie en kostbare materialen
❖ De beschrijving van het Hemels Jeruzalem: edelstenen, goud, glasheldere muren, licht, pracht en glans. De Gotisch glas -in-lood en
kostbare materialen vertalen dit letterlijk in architecturale vorm. Alle kleuren die genoemd worden in Johannes, Openbaring 21, 10 -
21 zijn kenmerkend voor de glas-in-lood ramen van de Gotiek.
❖ Doorbraak: skeletbouw -> geen dikke muren meer, maar pijlers, ribben, steunberen.
De decoratie zit vol iconografische programma’s zoals Bijbelse verhalen, morele lessen en historische taferelen. Dit wordt 'verteld' in glas-
in-lood (kleuren = spiritueel) en beeldhouwkunst die is geïntegreerd in architectuur.
Ook de relieken blijven zeer belangrijk. De kerk wordt zelf opgevat als een schrijn en de ruimtelijke logica volgt de liturgie.
▪ Er is een vernieuwing van vormentaal, constructie en stijl.
De componenten van de ideale Gotische kerk:
○ Plan gebaseerd op de Kruisbasiliek met steeds meer belang voor het koor.
▪ Steeds dieper koor (choir)
▪ Kooromgang (deambulatorium)
▪ Kranskapellen (chapelles rayonnantes)
○ Opstand:
▪ 3-delige westgevel (een voorgevel met vaak drie portalen (deuren), die de nadruk legt op de ingang en versierd is met
beeldhouwwerk), met westtorens en vieringtoren.
○ Interieur: streven naar maximale hoogte en lichtinval
▪ Arcade,
3-delige westgevel ▪ Tribune,
Vieringtoren Wimberg ▪ Triforium(dwerggallerij),
▪ Clerestorium(lichtbeuk))
○ Skeletbouw met
▪ Bundelpijlers,
▪ Schalken(of kolonetten: de schalk staat niet vrij in de ruimte maar is tegen een dragend element (pijler, zuil of muur)
aangebouwd en wordt soms voortgezet in de ribben van het gewelf)
▪ Kruisribgewelf, luchtbogen, steunberen, pinakels,
▪ Spitsboog
○ Typische decoratie(ook buiten): maaswerk, wimbergen, hoogsels, gargouilles, glas -in-lood
2. Gotiek als Middeleeuws Modernisme
De Gotiek breekt radicaal met de erfenis van het verleden:
○ Vrijstaande zuil of halfzuil, kapiteel – architraaf, rondboog – tongewelf/kruisgewelf, muren = dragend
Ze gebruiken vier 'nieuwe' elementen:
1. Het rib
2. De spitsboog (ogive & lancet)
Hoorcolleges Pagina 1
, 2. Gotiek als Middeleeuws Modernisme
De Gotiek breekt radicaal met de erfenis van het verleden:
○ Vrijstaande zuil of halfzuil, kapiteel – architraaf, rondboog – tongewelf/kruisgewelf, muren = dragend
Ze gebruiken vier 'nieuwe' elementen:
1. Het rib
2. De spitsboog (ogive & lancet)
3. De luchtboog
4. De pillier cantonné: Gotische pijler bestaande uit een grote centrale kern met daaraan vier zuilen die het kruisribgewelf dragen.
(pillier cantonné en bundelpijler niet hetzelfde.
▪ Pilier cantonné → kern + plakkende colonetten
▪ Bundelpijler → waaier van zuiltjes; pijler = ribbenbos)
Het ontstaan van het kruisribgewelf:
○ Een aantal collonetten maken een sprong in de leegte/ komen los van de pijler en komen terecht in een rib. Constuctie zit hem echt
in de ribben, niet in de gewelfkap.
○ Om de krachten op te vangen is er nood aan een versteviging -> de luchtboog. Deze biedt tegendruk en de overblijvende kracht
worden weggeleid via de steunbeer.
○ Om de werking van de luchtboog en steunbeer te verbeter is er een pinakel. Pinakel weegt gemiddeld 4 ton -> zorgt weldegelijk
voor extra stabiliteit.
2.1 - Constructieve elementen
Ribben kunnen alle sprongen maken, Het kruisgewelf bestaat uit 2 loodrecht snijdende tonggewelven. De naad die in het kruisgewelf louter een resultante was van het snijden
en dus ook decoratief worden ingezet van twee tongewelven, wordt in het kruisribgewelf het basisbeginsel. De gewelfkap wordt een vulling in plaats van een dragende
structuur.De ribben kunnen:
○ Op andere punten aansluiten (niet alleen vier hoeken)
○ Verschillende vormen aannemen
○ Zich aanpassen aan het grondplan
Als gevolg worden de gewelven lichter, zijn grotere overspanningen en hogere bouw mogelijk en worden de krachten gesplitst.
De spits- en lancetboog zijn beide resulterend uit 2 ribben. De lancetboog is de smalle, hoge variant van de spitsboog. De lancetboog is
constructief steviger want “centraliseert” de lasten in een smallere hoek, buiten het ribgewelf, die op zijn beurt beter verstevigd kan
worden door o.a. luchtbogen en steunberen. Zo laat hij ook grotere hoogtes toe.
Functie luchtboog:
1. Afleiden van spatkrachten van het gewelf naar buiten
2. Counterweight via steunbeer + pinakel
Eerste luchtboog om Werking:
winddruk op te vangen. ○ De krachten van het gewelf duwen schuin naar buiten (horizontale spatkracht).
○ De luchtboog vangt die schuin af.
○ De steunbeer ontvangt de kracht.
○ De pinakel (~4 ton) verhoogt de neerwaartse druk zodat de steunbeer niet naar buiten buigt.
Tweede luchtboog grijpt Het pinakel wordt vaak als ornament gezien, maar is constructief essentieel. Deze wordt bovenop de steunbeer geplaatst en vergroot de
aan waar de ribben neerwaartse kracht -> stabiliseert de structuur.
loskomen van de muur,
om zo de krachten van
het gewelf zelf op te
De opstand van de Gotische kathedraal bestond in het vroege stadium uit 4 bouwlagen:
vangen. 1. Arcade (scheibogen)
2. Tribune/galerij 4
3. Triforium (dwerggalerij)
3
4. Clerestorium (lichtbeuk)
Er is uiteindelijk een evolutie van 4 naar 3 naar 2 lagen. De tribune wordt overgenomen door de arcade.2
○ Steeds groter wordende hoogte, ondanks minder lagen.
Kranskapellen
○ In het interieur is er een verticaliteitsstreven: alles wijst omhoog.
Waar transept en middenschip kruisen is er een viering.
Achter het transept een koor. Steeds toenemende nadruk van het koor (liturgische focus op reliekenverering).
2.2 - Evolutie
Hoe verder we de Gotiek in gaan, hoe meer structurele 'vereenvoudiging' er in het interieur komt. Alles zal worden herleid tot het
constructionele minimum.
○ Van 4 naar 2 bouwlagen, waarbij de arcade en het clerestorium even hoog worden.
Viering ○ Stijgende hoogte.
Middenschip Koor ○ Sculptuur en maaswerk krijgen volle aandacht in beide het interieur en exterieur.
Transept Apsis Ook is er evolutie in het gewelf. In de vroegere Gotiek was er een zesdelig gewelf; in de Hoge Gotiek een vierdelig.
Travee
Daarnaast ook evolutie in het maaswerk:
Vroege gotiek (1e foto)
○ Eenvoudig maaswerk, grote openingen
Rayonnant(2e foto)
○ Maaswerk wordt kantwerk
○ Roosvensters zeer fijn geometrisch patroon
Flamboyant(3e foto)
○ “vlamvormige” patronen
○ Exuberant, uiterst complex
Case: Kathedraal van Chatres
Er zitten 3 Gotische stijlen in dit gebouw.
1. Westgevel: Vroege Gotiek. Duidelijk te zien aan het basiskenmerk van het 3-delig portaal met westtorens, maar
het roosvenster heeft nog veel metselwerk.
2. Zuidportaal en -gevel: Hoge Gotiek. Meer opengewerkt en gedecoreerd.
3. Afgewerkt torenspits: Flamboyante Gotiek
Kruisvormig plan: kruisbasiliek. Middenschip geflankeerd met 2 zijschepen. Geen 6delig gewelf, naar 4delig.
Extra streven naar hoogte. Hoger dan de notre dame de paris
In het interieur is er een grote open arcade met bundelpijlers. Schalken en collonetten lopen door tot het kruisribgewelf.
Benadrukt de verticale stuwing die eigen is aan de gotiek. De Kathedraal heeft een 3-delige opstand met een arcade, triforium
en clerestorium. Door wegvallen tribune en zeer hoge arcade is een sterkere constructie nodig: veel en zeer massieve luchtbogen en steunberen
3 - Gotische Architectuur als Symbolische Interpretatie van de Wereldorde
Belangrijke onderzoekers: Panofsky, Sedlmayr, Frankl, Bandmann
Belangrijke bronnen:
○ Thomas van Aquino, Summa Theologica (1265)
○ Durandus, Rationale Divinorum Officiorum (13de eeuw)
Scholastiek
○ Middeleeuwse denktraditie, sterk beïnvloed door Plato.
○ De zichtbare wereld is een symbolische afspiegeling van een hogere, goddelijke orde.
○ De kerkarchitectuur moet deze orde zichtbaar, leesbaar en begrijpelijk maken.
Thomas van Aquino introduceert het concept van Materiali Manductione: het materiële leidt de mens naar het immateriële.
Dus kunst en architectuur zijn geen decoratie, maar didactische, spirituele instrumenten.
Daaruit vloeien drie kernideeën voort:
Hoorcolleges Pagina 2
