Elena Verbiest Sociaal Economische Wetenschappen
Psychologie
Elena Verbiest
1e Bachelor SEW
Prof. Ann DeSmet
2020-2021
1
,Elena Verbiest Sociaal Economische Wetenschappen
Inhoud
Hoofdstuk 1: inleiding.............................................................................................8
Sociale psychologie: definitie en verwante disciplines...............................................8
Verschil tussen sociale psychologie en sociologie..................................................8
Aanwezigheid van anderen.................................................................................8
Hoofdstuk 2: onderzoeksmethoden in sociale psychologie............................................9
Waarom leren we over onderzoeksmethoden?.........................................................9
Cyclisch onderzoeksproces....................................................................................9
Ontwikkeling hypothesen...................................................................................9
Operationaliseren van variabelen......................................................................10
Meten van variabelen......................................................................................10
a) Zelfrapportering...............................................................................................10
b) Observatie.......................................................................................................10
Ideeën testen.................................................................................................11
a) Beschrijvend onderzoek.....................................................................................11
b) Correlationeel onderzoek...................................................................................11
c) Experimenteel onderzoek...................................................................................12
d) Meta-analyse...................................................................................................13
Ethiek en waarden..........................................................................................13
Zelfstudie: geschiedenis........................................................................................15
Geschiedenis van de psychologie.........................................................................15
Geschiedenis van de sociale psychologie (1880-1920)............................................15
Hilter en WOII hadden de grootste impact op sociale psychologie..........................17
1960-midden 1970 = vertrouwen en crisis.........................................................17
Midden 1970- 2000 = een era van pluralisme.....................................................17
Hoofdstuk 3: Het sociale zelf..................................................................................18
Het sociale zelf – een inleiding.............................................................................18
Relationele invulling van het zelf.......................................................................18
Narcisme.......................................................................................................18
Zelfschema’s..................................................................................................19
a) Macht bepaalt ook zelfperceptie..........................................................................19
Zelfregulatie...................................................................................................19
a) Zelfdiscrepantietheorie......................................................................................20
b) Zelfbewustzijntheorie........................................................................................20
c) Beperkingen van Zelfregulatie............................................................................20
Zelfconcept....................................................................................................20
a) Introspectie.....................................................................................................20
b) Zelfperceptie....................................................................................................21
2
,Elena Verbiest Sociaal Economische Wetenschappen
c) Invloed van anderen.........................................................................................22
d) Autobiografisch geheugen..................................................................................22
Impact van geslacht, generatie, cultuur...................................................................22
c) Verschillen tussen generaties (cohorte)...............................................................23
Zelfwaardering................................................................................................24
Nood aan zelfwaardering.......................................................................................24
Positieve illusies...................................................................................................26
Zelfpresentatie...............................................................................................26
Strategische zelfpresentatie...................................................................................26
Zelfverificatie.......................................................................................................26
Individuele en socio-economische verschillen...........................................................27
Voorbeeld sociale media........................................................................................27
Hoofdstuk; Conditionering.....................................................................................28
Hoofdstuk 4: Sociale zelfperceptie..........................................................................31
Observatie (het ruwe materiaal van de eerste indruk)............................................31
Waarnemer (invloed van situatie op sociale peceptie...........................................31
Herkennen van emoties...................................................................................31
Non-verbaal gedrag.........................................................................................32
a) Lichaamstaal-gebaren.......................................................................................32
Attributie..........................................................................................................33
Attributietheorieën..........................................................................................33
a) Theorie van corresponderende gevolgtrekkingen/inferentie....................................34
b) Kelleys covariatietheorie....................................................................................35
Attributievertekeningen...................................................................................37
a) Fundamentele attributiefout...............................................................................37
b) Fundamentele attributiefout als perceptueel fenomeen..........................................38
c) Attributies als cultureel fenomeen......................................................................38
d) Cognitieve heuristieken.....................................................................................38
e) Motivatievertekeningen.....................................................................................39
Integratie.......................................................................................................40
Basisbevindingen..................................................................................................40
Afwijkingen van het gemiddelde model....................................................................41
Confirmatievertekeningen: van impressies naar de realiteit..................................43
Persistentie van opvattingen..................................................................................43
Confirmatorische hypothesetoetsing........................................................................44
Zelfvervullende voorspelling...................................................................................44
Hoofdstuk. Aandacht.............................................................................................48
Modellen voor selectieve aandacht.......................................................................48
Hoofdstuk 5: sociale beïnvloeding...........................................................................50
3
, Elena Verbiest Sociaal Economische Wetenschappen
Automatische sociale beïnvloeding.......................................................................50
Mirroring........................................................................................................50
Conformiteit......................................................................................................52
Klassieke studies.............................................................................................52
a) Experiment Muzafer Sherif – autokinetisch effect (1936).......................................52
b) Paradigma van Asch (1951)...............................................................................53
Waarom conformeert men?..............................................................................53
a) Reden:............................................................................................................53
b) Uitkomst:........................................................................................................53
c) Experiment baron et al. (1996)...........................................................................54
d) Types van conformiteit onderscheiden.................................................................54
Contexten waarin men conformeert...................................................................54
Meerderheidsinvloed........................................................................................54
Minderheidsinvloed..........................................................................................56
a) Moscovici experiment (~ ‘omgekeerde Asch taak’)................................................56
b) Hollander (1985)..............................................................................................56
Inwilligen/ instemmen........................................................................................57
Redenen geven: de taal van het verzoek............................................................57
“Stel je eens voor”..........................................................................................57
De wederkerigheidsnorm.................................................................................57
....................................................................................................................58
Tweestappen instemmingstechnieken................................................................58
a) Voet-tussen-de-deur.........................................................................................58
b) Zodra-de-bal-aan-het-rollen-is-techniek..............................................................58
c) Deur-tegen-de-neus..........................................................................................58
d) Het-is-nog-niet-klaar.........................................................................................59
e) Overzicht tweestappen instemmingstechnieken....................................................59
Assertiviteit: wanneer zegt men nee..................................................................59
Gehoorzaamheid................................................................................................59
Experiment Milgram (p145)..............................................................................60
Invloeden trotseren.........................................................................................62
Hoofdstuk 7: Attitudes..........................................................................................65
Attitudes...........................................................................................................65
3 componenten: cognitie, affect en gedrag.........................................................65
a) Wat zijn attitudes.............................................................................................65
b) Verschillen.......................................................................................................65
c) Multicomponentenmodel van attitudes.................................................................66
d) Cognitieve component van attitude.....................................................................66
e) Affectieve component van een attitude................................................................66
4
Psychologie
Elena Verbiest
1e Bachelor SEW
Prof. Ann DeSmet
2020-2021
1
,Elena Verbiest Sociaal Economische Wetenschappen
Inhoud
Hoofdstuk 1: inleiding.............................................................................................8
Sociale psychologie: definitie en verwante disciplines...............................................8
Verschil tussen sociale psychologie en sociologie..................................................8
Aanwezigheid van anderen.................................................................................8
Hoofdstuk 2: onderzoeksmethoden in sociale psychologie............................................9
Waarom leren we over onderzoeksmethoden?.........................................................9
Cyclisch onderzoeksproces....................................................................................9
Ontwikkeling hypothesen...................................................................................9
Operationaliseren van variabelen......................................................................10
Meten van variabelen......................................................................................10
a) Zelfrapportering...............................................................................................10
b) Observatie.......................................................................................................10
Ideeën testen.................................................................................................11
a) Beschrijvend onderzoek.....................................................................................11
b) Correlationeel onderzoek...................................................................................11
c) Experimenteel onderzoek...................................................................................12
d) Meta-analyse...................................................................................................13
Ethiek en waarden..........................................................................................13
Zelfstudie: geschiedenis........................................................................................15
Geschiedenis van de psychologie.........................................................................15
Geschiedenis van de sociale psychologie (1880-1920)............................................15
Hilter en WOII hadden de grootste impact op sociale psychologie..........................17
1960-midden 1970 = vertrouwen en crisis.........................................................17
Midden 1970- 2000 = een era van pluralisme.....................................................17
Hoofdstuk 3: Het sociale zelf..................................................................................18
Het sociale zelf – een inleiding.............................................................................18
Relationele invulling van het zelf.......................................................................18
Narcisme.......................................................................................................18
Zelfschema’s..................................................................................................19
a) Macht bepaalt ook zelfperceptie..........................................................................19
Zelfregulatie...................................................................................................19
a) Zelfdiscrepantietheorie......................................................................................20
b) Zelfbewustzijntheorie........................................................................................20
c) Beperkingen van Zelfregulatie............................................................................20
Zelfconcept....................................................................................................20
a) Introspectie.....................................................................................................20
b) Zelfperceptie....................................................................................................21
2
,Elena Verbiest Sociaal Economische Wetenschappen
c) Invloed van anderen.........................................................................................22
d) Autobiografisch geheugen..................................................................................22
Impact van geslacht, generatie, cultuur...................................................................22
c) Verschillen tussen generaties (cohorte)...............................................................23
Zelfwaardering................................................................................................24
Nood aan zelfwaardering.......................................................................................24
Positieve illusies...................................................................................................26
Zelfpresentatie...............................................................................................26
Strategische zelfpresentatie...................................................................................26
Zelfverificatie.......................................................................................................26
Individuele en socio-economische verschillen...........................................................27
Voorbeeld sociale media........................................................................................27
Hoofdstuk; Conditionering.....................................................................................28
Hoofdstuk 4: Sociale zelfperceptie..........................................................................31
Observatie (het ruwe materiaal van de eerste indruk)............................................31
Waarnemer (invloed van situatie op sociale peceptie...........................................31
Herkennen van emoties...................................................................................31
Non-verbaal gedrag.........................................................................................32
a) Lichaamstaal-gebaren.......................................................................................32
Attributie..........................................................................................................33
Attributietheorieën..........................................................................................33
a) Theorie van corresponderende gevolgtrekkingen/inferentie....................................34
b) Kelleys covariatietheorie....................................................................................35
Attributievertekeningen...................................................................................37
a) Fundamentele attributiefout...............................................................................37
b) Fundamentele attributiefout als perceptueel fenomeen..........................................38
c) Attributies als cultureel fenomeen......................................................................38
d) Cognitieve heuristieken.....................................................................................38
e) Motivatievertekeningen.....................................................................................39
Integratie.......................................................................................................40
Basisbevindingen..................................................................................................40
Afwijkingen van het gemiddelde model....................................................................41
Confirmatievertekeningen: van impressies naar de realiteit..................................43
Persistentie van opvattingen..................................................................................43
Confirmatorische hypothesetoetsing........................................................................44
Zelfvervullende voorspelling...................................................................................44
Hoofdstuk. Aandacht.............................................................................................48
Modellen voor selectieve aandacht.......................................................................48
Hoofdstuk 5: sociale beïnvloeding...........................................................................50
3
, Elena Verbiest Sociaal Economische Wetenschappen
Automatische sociale beïnvloeding.......................................................................50
Mirroring........................................................................................................50
Conformiteit......................................................................................................52
Klassieke studies.............................................................................................52
a) Experiment Muzafer Sherif – autokinetisch effect (1936).......................................52
b) Paradigma van Asch (1951)...............................................................................53
Waarom conformeert men?..............................................................................53
a) Reden:............................................................................................................53
b) Uitkomst:........................................................................................................53
c) Experiment baron et al. (1996)...........................................................................54
d) Types van conformiteit onderscheiden.................................................................54
Contexten waarin men conformeert...................................................................54
Meerderheidsinvloed........................................................................................54
Minderheidsinvloed..........................................................................................56
a) Moscovici experiment (~ ‘omgekeerde Asch taak’)................................................56
b) Hollander (1985)..............................................................................................56
Inwilligen/ instemmen........................................................................................57
Redenen geven: de taal van het verzoek............................................................57
“Stel je eens voor”..........................................................................................57
De wederkerigheidsnorm.................................................................................57
....................................................................................................................58
Tweestappen instemmingstechnieken................................................................58
a) Voet-tussen-de-deur.........................................................................................58
b) Zodra-de-bal-aan-het-rollen-is-techniek..............................................................58
c) Deur-tegen-de-neus..........................................................................................58
d) Het-is-nog-niet-klaar.........................................................................................59
e) Overzicht tweestappen instemmingstechnieken....................................................59
Assertiviteit: wanneer zegt men nee..................................................................59
Gehoorzaamheid................................................................................................59
Experiment Milgram (p145)..............................................................................60
Invloeden trotseren.........................................................................................62
Hoofdstuk 7: Attitudes..........................................................................................65
Attitudes...........................................................................................................65
3 componenten: cognitie, affect en gedrag.........................................................65
a) Wat zijn attitudes.............................................................................................65
b) Verschillen.......................................................................................................65
c) Multicomponentenmodel van attitudes.................................................................66
d) Cognitieve component van attitude.....................................................................66
e) Affectieve component van een attitude................................................................66
4