L1: journalistieke storytelling
Wat is storytelling?
- Letterlijk: vertellen van verhalen
- Narratief: er is iets gebeurd en iemand gaat daarover vertellen storytelling = hoe je dat
verhaal concreet gaat vormgeven en erover vertellen
- Narratief = skelet, storytelling = spieren die het skelet vormgeven
Historische wortels storytelling
Storytelling-onderzoek is geworteld in onderzoek naar taal, tekst en verhaal en hoe deze vorm en
structuur geven aan de realiteit.
Centraal binnen deze onderzoekstraditie is het blootleggen van onderliggende narratieve structuren
- Poetica (Aristoteles)
o Analyseert traditionele Griekse vertelvormen zoals tragedie (drama), epiek, komedie
en lyriek (poëzie)
o Opdeling van plot (expositie, conflict en resolutie), key events, verandering als motor
van het verhaal
o Zonder iets dat de status quo verandert (= conflict), is er geen verhaal
- De morfologie van het toversprookje (Propp): onderzocht structuur van sprookjes
o 31 onveranderlijke/vaste sequenties die samen een ‘master tale’ vormen
o 7 dramatis personae
1. De schurk (bv. draak, boze heks,…)
2. De schenker (bv. heks, oude man, tovenaar,…)
3. De helper (bv. paard, hulpje, trouwe ‘sidekick’)
4. De gezochte (bv. prinses)
5. De zender/dispatcher (geeft toestemming/bevel aan held om zijn queeste te
vervullen; bv. Nala uit Lion King)
6. De held (bv. prins, soldaat,…)
7. De valse held (bv. broer, stiefzus)
o Oppervlakkige details verschillen, maar onderliggende structuur is vaak wel constant
o De narratieve structuur van bv. nieuwsverhalen kan ook adhv Propp’s model worden
geanalyseerd
Bv. sportverslaggever waarbij sporter een topprestatie levert en wordt
voorgesteld als een typische held met een lange weg
- Als voorwaarde voor storytelling moet er sprake zijn van een chronologische opeenvolging
van gebeurtenissen die logisch met elkaar in verband staan en waarbij er een verandering
plaatsvindt
o Transformatie gebeurt adhv dynamische motieven (= key events)
- Storytelling: ‘something happened; or, better, someone’s telling someone else that
something happened’
1
,De mens als storytelling (‘homo narrans’) centraal tijdens de narrativist
turn
Narrativist turn
- Binnen de sociale wetenschappen
- Verhalen krijgen een centrale plaats in meerdere disciplines (psychologie, geschiedenis,
genderstudies, sociologie, economie,…)
- Tijdens de narrativist turn kwam ook journalistiek binnen de scope van storytelling
Gevolg: vanaf nu ook aandacht voor narratieve structuur van nieuwsverhalen
- Anders gezegd, de narrativist turn in onderzoek naar nieuwsverslaggeving verschaft
onderzoekers een nieuwe bril om nieuws en journalistiek te bestuderen. We merken de
geboorte van een innovatief paradigma
- Kern van deze benadering
o Hoe ondersteunen beeld en beeldregie de verhaallijnen?
o Hoe maakt digitale omgeving stappen tussen mediavormen mogelijk om zo het
verhaal te versterken?
o Welke culturele kenmerken hebben een impact?
o Welke verhaallijnen kunnen we terugvinden?
o Welke daarvan kunnen we kenmerken als cultureel resonant?
‘daily news is the primary vehicle for myth in our time’ (Lule, 2001)
- De mens als ‘homo narrans’
o Deze narrativist turn ontstaat omdat de mens steeds meer wordt gezien als een
storyteller. Mensen creëren betekenis en begrijpen via symbolen en narraties:
‘symbolisch interactionisme’
Mens als ‘symbol using, symbol making animal’ (Burke, 1966) mens
opereert als een storyteller binnen een symbolische omgeving
Mens als ‘storytelling animal’ (MacIntyre, 1981) bouwt voort op Burke
Barthes: verhalen vormen een wezenskenmerk van de mens dat universeel is
doorheen de geschiedenis en over de grenzen van culturen
Fisher (1984) introduceert de term ‘homo narrans’ en zet deze af tegen de
‘rationele mens’ bouwt voort op MacIntyre
Rationeel paradigma <-> narratief paradigma
Het narratief paradigma van Fisher (1984)
Rationeel paradigma Narratief paradigma
Mensen zijn in essentie rationele wezens Mensen zijn in essentie storytellers
Communicatie en het nemen van beslissingen Communicatie en het nemen van beslissingen
verlopen via argumentatie verlopen via het gezond verstand
Argumentatie wordt bepaald door kennis over Het gezond verstand wordt geregeld door
het onderwerp geschiedenis, biografie, cultuur en karakter
Argumentatieve rationaliteit Narratieve rationaliteit (niet normatief
(volgens voorgeschreven regels), maar
descriptief)
Het menselijk denken verloopt puur rationeel, Het menselijk denken verloopt volgens
dit veronderstelt dat de wereld moet verhalen, dit veronderstelt dat de wereld is
opgebouwd zijn uit logische relaties die je door opgebouwd uit (concurrerende) verhalen
rationeel te redeneren kan ontrafelen (= waartussen mensen moeten kiezen (=
epistemologisch/kennisleer) ontologisch/zijnsleer)
2
,Narratieve rationaliteit
- Door Fisher opgedeeld in 2 aspecten
Narrative probability Narrative fidelity
Narratieve waarschijnlijkheid Narratieve betrouwbaarheid
Coherentie van de plot speelt een Mensen toetsen verhalen die ze horen, zien
belangrijke rol of waarnemen af tegenover andere
verhalen die ze al kennen en tegenover hun
eigen levensverhalen
Toegepast op journalistieke berichtgeving als betekenisvolle menselijke communicatie
- Fisher: rationele modellen schieten te kort om de journalistiek en haar plaats in de
maatschappij te begrijpen en te verklaren
- Publieke sfeer-model (Habermas): journalistiek als een communicatief middel dat burgers
moet helpen bij het maken van goed onderbouwde, beargumenteerde beslissingen
o Biedt een onvolledige oplossing: worden beslissingen altijd genomen obv logische
argumenten of worden mensen veeleer gedreven door innemende verhalen?
o Maw: kan de rationele visie het volledige verhaal vertellen?
Toch is rationele paradigma tot op vandaag zeer dominant
Bv.
- Welk stuk is een voorbeeld van argumentatieve rationaliteit
en welk een narratieve rationaliteit?
o Links: argumentatief, rechts: narratief
o Essentie van beide berichten is hetzelfde, maar de
aanpak is geheel verschillend
- Zijn beide soorten even belangrijk in journalistiek?
o Narratieve rationaliteit trekt meer aandacht en kan
een bruggetje zijn naar argumentatieve rationaliteit
o Complementeren elkaar
- Zou je zeggen dat 1 medium (bv. krant vs TV vs online) vaker kiest voor argumentatief of
narratief?
o Online vaker narratief, maar ze komen beide overal terug
Storytelling binnen journalistiek
Journalisten zijn in essentie storytellers die de sociale realiteit interpreteren en construeren
- Ook al verzinnen journalisten geen verhalen, toch is storytelling belangrijk omdat nieuws een
constructie is. Vaste vertelstructuren als containers om informatie te presenteren kunnen
beïnvloeden hoe naar een issue gekeken wordt en worden bovendien zelf beïnvloed door
een heel aantal factoren
o Persoonlijkheid van de journalist
o Universele nieuwswaarden (Galtung & Ruge; Harcup & O’Neill)
o Redactiestructuur
o Medium ‘the medium is the message’ (McLuhan)
o Genre
o Format
o Merk (brand) (bv. verschillen tussen VRT en VTM nieuwsuitzendingen?)
o Doelpubliek
3
, o …
Schmidt & Wahl-Jorgensen (2020)
- 3 soorten narratives
o Narrative as public discourse
o Narrative as a general form of news
o Narrative as a specific form of news
De journalist als ‘objectieve’ storyteller
- De ‘objectiviteit’ van nieuws moet altijd met een kritische blik worden beschouwd (vanwege
alle mogelijke invloeden)
- Nieuws is altijd een construct leidt tot kritiek naar de media/journalistiek
- Journalisten gaan verhalen checken, kaderen, vergelijken met andere verhalen en
standpunten op die manier ‘objectiviteit’ benaderen
Narratief onderzoek binnen journalistiek
Van Krieken (2019): onderzoek naar journalistieke storytelling focust op 3 elementen
- Processen van betekenisgeving
o Menselijke nood om ingrijpende gebeurtenissen te vatten volgens
oer-narratieven/prototypische frames om het onbekende te kunnen linken aan het
bekende om zo angst te overwinnen
o Verhalen over natuurrampen of terroristische aanslagen worden vaak verteld vanuit
het standpunt van hulpverleners, slachtoffers die transformeren tot helden
o Cultureel en nationaal verschillend
- Producten van storytelling
o Maw het verhaal zelf
o Veel aandacht besteed aan talige elementen (stijl, vertelstandpunt,…) en vormelijke
aspecten (beeldtaal, multimedia content, grafieken,…)
o Experimenteel receptieonderzoek: gaat na welk effect bepaalde vertelvormen
hebben op de waardering van nieuwsconsumenten voor nieuws
- Praktijken van storytelling
o Hoe storytelling op redacties wordt toegepast
o Vergelijking tussen landen
o Interesse van journalisten om zelf te experimenteren met storytelling
o Voldoende middelen van redacties om in te investeren?
4
Wat is storytelling?
- Letterlijk: vertellen van verhalen
- Narratief: er is iets gebeurd en iemand gaat daarover vertellen storytelling = hoe je dat
verhaal concreet gaat vormgeven en erover vertellen
- Narratief = skelet, storytelling = spieren die het skelet vormgeven
Historische wortels storytelling
Storytelling-onderzoek is geworteld in onderzoek naar taal, tekst en verhaal en hoe deze vorm en
structuur geven aan de realiteit.
Centraal binnen deze onderzoekstraditie is het blootleggen van onderliggende narratieve structuren
- Poetica (Aristoteles)
o Analyseert traditionele Griekse vertelvormen zoals tragedie (drama), epiek, komedie
en lyriek (poëzie)
o Opdeling van plot (expositie, conflict en resolutie), key events, verandering als motor
van het verhaal
o Zonder iets dat de status quo verandert (= conflict), is er geen verhaal
- De morfologie van het toversprookje (Propp): onderzocht structuur van sprookjes
o 31 onveranderlijke/vaste sequenties die samen een ‘master tale’ vormen
o 7 dramatis personae
1. De schurk (bv. draak, boze heks,…)
2. De schenker (bv. heks, oude man, tovenaar,…)
3. De helper (bv. paard, hulpje, trouwe ‘sidekick’)
4. De gezochte (bv. prinses)
5. De zender/dispatcher (geeft toestemming/bevel aan held om zijn queeste te
vervullen; bv. Nala uit Lion King)
6. De held (bv. prins, soldaat,…)
7. De valse held (bv. broer, stiefzus)
o Oppervlakkige details verschillen, maar onderliggende structuur is vaak wel constant
o De narratieve structuur van bv. nieuwsverhalen kan ook adhv Propp’s model worden
geanalyseerd
Bv. sportverslaggever waarbij sporter een topprestatie levert en wordt
voorgesteld als een typische held met een lange weg
- Als voorwaarde voor storytelling moet er sprake zijn van een chronologische opeenvolging
van gebeurtenissen die logisch met elkaar in verband staan en waarbij er een verandering
plaatsvindt
o Transformatie gebeurt adhv dynamische motieven (= key events)
- Storytelling: ‘something happened; or, better, someone’s telling someone else that
something happened’
1
,De mens als storytelling (‘homo narrans’) centraal tijdens de narrativist
turn
Narrativist turn
- Binnen de sociale wetenschappen
- Verhalen krijgen een centrale plaats in meerdere disciplines (psychologie, geschiedenis,
genderstudies, sociologie, economie,…)
- Tijdens de narrativist turn kwam ook journalistiek binnen de scope van storytelling
Gevolg: vanaf nu ook aandacht voor narratieve structuur van nieuwsverhalen
- Anders gezegd, de narrativist turn in onderzoek naar nieuwsverslaggeving verschaft
onderzoekers een nieuwe bril om nieuws en journalistiek te bestuderen. We merken de
geboorte van een innovatief paradigma
- Kern van deze benadering
o Hoe ondersteunen beeld en beeldregie de verhaallijnen?
o Hoe maakt digitale omgeving stappen tussen mediavormen mogelijk om zo het
verhaal te versterken?
o Welke culturele kenmerken hebben een impact?
o Welke verhaallijnen kunnen we terugvinden?
o Welke daarvan kunnen we kenmerken als cultureel resonant?
‘daily news is the primary vehicle for myth in our time’ (Lule, 2001)
- De mens als ‘homo narrans’
o Deze narrativist turn ontstaat omdat de mens steeds meer wordt gezien als een
storyteller. Mensen creëren betekenis en begrijpen via symbolen en narraties:
‘symbolisch interactionisme’
Mens als ‘symbol using, symbol making animal’ (Burke, 1966) mens
opereert als een storyteller binnen een symbolische omgeving
Mens als ‘storytelling animal’ (MacIntyre, 1981) bouwt voort op Burke
Barthes: verhalen vormen een wezenskenmerk van de mens dat universeel is
doorheen de geschiedenis en over de grenzen van culturen
Fisher (1984) introduceert de term ‘homo narrans’ en zet deze af tegen de
‘rationele mens’ bouwt voort op MacIntyre
Rationeel paradigma <-> narratief paradigma
Het narratief paradigma van Fisher (1984)
Rationeel paradigma Narratief paradigma
Mensen zijn in essentie rationele wezens Mensen zijn in essentie storytellers
Communicatie en het nemen van beslissingen Communicatie en het nemen van beslissingen
verlopen via argumentatie verlopen via het gezond verstand
Argumentatie wordt bepaald door kennis over Het gezond verstand wordt geregeld door
het onderwerp geschiedenis, biografie, cultuur en karakter
Argumentatieve rationaliteit Narratieve rationaliteit (niet normatief
(volgens voorgeschreven regels), maar
descriptief)
Het menselijk denken verloopt puur rationeel, Het menselijk denken verloopt volgens
dit veronderstelt dat de wereld moet verhalen, dit veronderstelt dat de wereld is
opgebouwd zijn uit logische relaties die je door opgebouwd uit (concurrerende) verhalen
rationeel te redeneren kan ontrafelen (= waartussen mensen moeten kiezen (=
epistemologisch/kennisleer) ontologisch/zijnsleer)
2
,Narratieve rationaliteit
- Door Fisher opgedeeld in 2 aspecten
Narrative probability Narrative fidelity
Narratieve waarschijnlijkheid Narratieve betrouwbaarheid
Coherentie van de plot speelt een Mensen toetsen verhalen die ze horen, zien
belangrijke rol of waarnemen af tegenover andere
verhalen die ze al kennen en tegenover hun
eigen levensverhalen
Toegepast op journalistieke berichtgeving als betekenisvolle menselijke communicatie
- Fisher: rationele modellen schieten te kort om de journalistiek en haar plaats in de
maatschappij te begrijpen en te verklaren
- Publieke sfeer-model (Habermas): journalistiek als een communicatief middel dat burgers
moet helpen bij het maken van goed onderbouwde, beargumenteerde beslissingen
o Biedt een onvolledige oplossing: worden beslissingen altijd genomen obv logische
argumenten of worden mensen veeleer gedreven door innemende verhalen?
o Maw: kan de rationele visie het volledige verhaal vertellen?
Toch is rationele paradigma tot op vandaag zeer dominant
Bv.
- Welk stuk is een voorbeeld van argumentatieve rationaliteit
en welk een narratieve rationaliteit?
o Links: argumentatief, rechts: narratief
o Essentie van beide berichten is hetzelfde, maar de
aanpak is geheel verschillend
- Zijn beide soorten even belangrijk in journalistiek?
o Narratieve rationaliteit trekt meer aandacht en kan
een bruggetje zijn naar argumentatieve rationaliteit
o Complementeren elkaar
- Zou je zeggen dat 1 medium (bv. krant vs TV vs online) vaker kiest voor argumentatief of
narratief?
o Online vaker narratief, maar ze komen beide overal terug
Storytelling binnen journalistiek
Journalisten zijn in essentie storytellers die de sociale realiteit interpreteren en construeren
- Ook al verzinnen journalisten geen verhalen, toch is storytelling belangrijk omdat nieuws een
constructie is. Vaste vertelstructuren als containers om informatie te presenteren kunnen
beïnvloeden hoe naar een issue gekeken wordt en worden bovendien zelf beïnvloed door
een heel aantal factoren
o Persoonlijkheid van de journalist
o Universele nieuwswaarden (Galtung & Ruge; Harcup & O’Neill)
o Redactiestructuur
o Medium ‘the medium is the message’ (McLuhan)
o Genre
o Format
o Merk (brand) (bv. verschillen tussen VRT en VTM nieuwsuitzendingen?)
o Doelpubliek
3
, o …
Schmidt & Wahl-Jorgensen (2020)
- 3 soorten narratives
o Narrative as public discourse
o Narrative as a general form of news
o Narrative as a specific form of news
De journalist als ‘objectieve’ storyteller
- De ‘objectiviteit’ van nieuws moet altijd met een kritische blik worden beschouwd (vanwege
alle mogelijke invloeden)
- Nieuws is altijd een construct leidt tot kritiek naar de media/journalistiek
- Journalisten gaan verhalen checken, kaderen, vergelijken met andere verhalen en
standpunten op die manier ‘objectiviteit’ benaderen
Narratief onderzoek binnen journalistiek
Van Krieken (2019): onderzoek naar journalistieke storytelling focust op 3 elementen
- Processen van betekenisgeving
o Menselijke nood om ingrijpende gebeurtenissen te vatten volgens
oer-narratieven/prototypische frames om het onbekende te kunnen linken aan het
bekende om zo angst te overwinnen
o Verhalen over natuurrampen of terroristische aanslagen worden vaak verteld vanuit
het standpunt van hulpverleners, slachtoffers die transformeren tot helden
o Cultureel en nationaal verschillend
- Producten van storytelling
o Maw het verhaal zelf
o Veel aandacht besteed aan talige elementen (stijl, vertelstandpunt,…) en vormelijke
aspecten (beeldtaal, multimedia content, grafieken,…)
o Experimenteel receptieonderzoek: gaat na welk effect bepaalde vertelvormen
hebben op de waardering van nieuwsconsumenten voor nieuws
- Praktijken van storytelling
o Hoe storytelling op redacties wordt toegepast
o Vergelijking tussen landen
o Interesse van journalisten om zelf te experimenteren met storytelling
o Voldoende middelen van redacties om in te investeren?
4
