Inhoudsopgave
WEEK 1; CLUSTER 1........................................................................................................................................ 2
HOORCOLLEGE 1; INTRODUCTIE & MEDISCHE ETHIEK.....................................................................................................2
HOORCOLLEGE 2; GEZONDHEIDSRECHT.......................................................................................................................3
HOORCOLLEGE 3; NARRATIVE MEDICINE......................................................................................................................5
HOORCOLLEGE 4; MEDISCHE GESCHIEDENIS.................................................................................................................5
HOORCOLLEGE 5 & 6; WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK 1 EN 2.......................................................................................6
HOORCOLLEGE 7; SCIENTIFIC LITERACY 1.....................................................................................................................7
WERKGROEP 1 & 2; WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK...................................................................................................9
WEEK 2; CLUSTER 1...................................................................................................................................... 10
HOORCOLLEGE 8; PATIËNT EN PUBLIEKE PARTICIPATIE..................................................................................................10
WERKGROEP 3 & 4; SCIENTIFIC LITERACY..................................................................................................................11
HOORCOLLEGE 9; MEDISCHE TECHNOLOGIE 1 (CLUSTER 2)...........................................................................................12
WEEK 3; CLUSTER 2...................................................................................................................................... 13
HOORCOLLEGE 10; MEDISCHE TECHNOLOGIE 2..........................................................................................................13
HOORCOLLEGE 11; SCHAARSTE 1............................................................................................................................14
WERKCOLLEGE 3; FARMACOLOGIE............................................................................................................................15
HOORCOLLEGE 12; SCHAARSTE 2.............................................................................................................................16
WERKGROEP 5 & 6; MEDISCHE TECHNOLOGIE & SCHAARSTE........................................................................................19
WEEK 4; CLUSTER 2...................................................................................................................................... 21
HOORCOLLEGE 13; PREVENTIE................................................................................................................................21
HOORCOLLEGE 14; PREVENTIE 2..............................................................................................................................24
HOORCOLLEGE 15; EINDE LEVEN 1 (CLUSTER 3).........................................................................................................26
WERKGROEP 7, 8 & 9; SCHAARSTE & PREVENTIE.......................................................................................................29
WEEK 5; CLUSTER 3...................................................................................................................................... 30
HOORCOLLEGE 16; EINDE LEVEN 2..........................................................................................................................30
HOORCOLLEGE 17; ARTS-PATIËNT RELATIE................................................................................................................32
WERKCOLLEGE 4; ARTS-PATIËNT RELATIE..................................................................................................................33
HOORCOLLEGE 18; PATIËNT PERSPECTIEF..................................................................................................................33
WERKGROEP 10, 11 & 12; EINDE LEVEN, ADVANCED CARE & ARTS-PATIËNT RELATIE........................................................33
WEEK 6; CLUSTER 3...................................................................................................................................... 34
HOORCOLLEGE 19; BEGIN LEVEN 1...........................................................................................................................34
HOORCOLLEGE 20; BEGIN LEVEN 2..........................................................................................................................35
WERKGROEP 13, 14 & 15; PEER FEEDBACK PAPER & BEGIN LEVEN...............................................................................36
,WEEK 1; CLUSTER 1
HOORCOLLEGE 1; INTRODUCTIE & MEDISCHE ETHIEK
Medische ethiek
= systematische reflectie op verantwoord handelen goede redenen voor handelen formuleren
- Resultaat: provisional fixed points
o Provisional: altijd weer te veranderen o.g.v. betere argumenten
o Fixed: onderbouwd door argumenten en dus niet zomaar opgeefbaar
- Onpersoonlijk vak; er is geen waarheidsbegrip of subjectivisme, maar intersubjectivime.
o Het is dus belangrijk om niet enkel te denken vanuit je eigen opvatting; gaat om het
uitleggen/onderbouwen van de beweegredenen
Eigenschappen ethische uitspraken:
- Normatief: gaat over morele juistheid
- Prescriptief: bevat een voorschrift
- Universaliseerbaar: van toepassing in alle vergelijkbare gevallen (ceteris paribus)
o Gaat (cultuur) relativisme tegen
Stappenplan voor ethische reflectie:
1. Verkenning: welke eerste reacties?
2. Explicitering: morele vraag, handelingsmogelijkheden, welke info nodig?
3. Analyse: wie zijn betrokken, welke argumenten?
4. Afweging: weging argumenten, voorkeur?
5. Aanpak: concrete stappen
Begrippen uit de medische ethiek
- Pluralistisch: diverse soorten normatieve argumenten kunnen worden ingebracht
- Normen: handelingsvoorschriften die aangeven wat we in bepaalde situaties doen (principes)
- Waarden: nastrevenswaardige ervaringen, situaties, standen van zaken of eigenschappen
van mensen (deugden)
- Consequentialisme: morele juistheid wordt bepaald door gevolgen
- Deontologie: moreel: verantwoordelijkheid, integriteit en vertrouwelijkheid
- Deugdethiek: nadruk op eigenschappen van mensen. Aanwezig? Juiste gedrag zal volgen
Mid-level principes
- Respect voor autonomie vd patiënt
- Weldoen
- Niet schaden (primum non nocere)
- rechtsvaardigheid
,HOORCOLLEGE 2; GEZONDHEIDSRECHT
Recht en Ethiek
- Ethische normen geschonden is niet hetzelfde als juridische normen geschonden
- Moreel verwerpelijk en juridisch ontoelaatbaar:
O Respect voor andermans leven of lichamelijk integriteit, eigendom, diefstal,
overeenkomst niet nakomen etc.
O Normstelling essentieel voor functioneren van samenleving
O Normatieve doelstelling
- Juridisch ontoelaatbaar, moreel minder relevant (bv rechts of links rijden)
O Ordening en regulering samenleving; Instrumentele functie
- Bij ethiek is er geen opper-ethicus, er is geen echt goed of fout. Bij recht is dit er wel!
Rechtsbronnen
- Positief recht: geheel van hier en nu geldende rechtsregels
- Belangrijkste rechtsbronnen:
O Internationale verdragen (eenieder verbindende)
Europees Verdrag voor de rechten van de Mens (EVRM, 1950): recht op
eerbiedig leven, vrijheid en bescherming van privé- en familieleven
O Wetgeving (waarvan Grondwet het belangrijkste)
Grondwet: recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer (privacy),
ontastbaarheid van het lichaam en recht op gezondheidszorg
O Rechtspraak
O Richtlijnen gedragsregels (bv KNMG)
- Rechter: toepassen van de wet
O Afwegen belangen, interpretatie a.d.h.v. tekst, parlementaire geschiedenis en
doelstelling wet, rechtsvorming
Rechterlijke organisatie
- Rechtszaak: toegang tot rechter moet gewaarborgd zijn, rechter moet recht spreken
- Beginselen van behoorlijke rechtsspraak: onafhankelijke en onpartijdige rechter, openbare
zitting en uitspraak, hoor & wederhoor, beroepsmogelijkheid
Hoofdregel: 1x hoger beroep, 1x cassatie
- Cassatie= naar hoge raad bij verdenking rechter bij gerechtshof fouten heeft gemaakt. Hier
worden niet alle punten opnieuw uitgezocht, dus geen nieuwe kans voor de case!
Typen van recht
- Privaatrecht: tussen burgers onderling (horizontaal)
o Doel: herstel of compensatie van geleden schade, regelen
van verhouding burgers onderling
- Publiek recht: verhouding overheid-burger (verticaal)
Tuchtrecht
- Doel: kwaliteit handelen van individuele beroepsbeoefenaar bewaken en bevorderen
- Status aparte:
o Lekenrechtspraak; vakgenoten en juristen (geen toga)
o Alleen BIG-geregistreerde beroepsbeoefenaren
o 5 regionaal tuchtcollege gezondheidszorg (RTG)
o 1 centraal tuchtcollege gezondheidszorg (CTG)
- Maatregelen:
o Van waarschuwing tot doorhaling titel in BIG-register
, Strafrecht
- Doel: preventieve werking, bescherming van de maatschappij, heropvoeding, vergelding
- Middel: opsporing, vervolging, toezicht op uitvoering strafvonnissen
- Rol rechter: is het feit bewezen en strafbaar? Is de dader strafbaar?
Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (Wmo)
- Code van Neurenberg: set ethische onderzoeksprincipes met betrekking tot onderzoek en
experimenten op of met mensen (1947)
- Betreft onderzoek dat inbreuk maakt op lichamelijke of geestelijke integriteit van mensen,
maar soms ook bepaald observationeel onderzoek
- Doel: bescherming van proefpersonen en rechtszekerheid
o Verplichte toetsing onderzoek en protocol (METC en CCMO)
o Specifieke bepalingen kwetsbare proefpersonen
o Verzekeringsplicht
Wie belangeloos deelneemt aan onderzoek hoeft schade niet te dragen,
uitgesloten van voorzienbare schade. Proefpersoon draagt echter de
bewijslast van causaal verband!
o Toezicht door inspectie voor de gezondheidszorg (IGJ)
o Strafbepalingen
- Centrale normen: risk benefit ratio, toestemming patiënt en waarborging tijdens onderzoek
Alleen goedkeuring door METC indien:
- Kans op nieuwe inzichten
- Geen alternatief om die kennis te verwerven
- Evenredige verhouding belang oz en bezwaren en risico’s voor pp
- Minimaal risico en minimale belasting
- Juiste methodologie
- Deskundige onderzoekers en instituten
- Vergoeding pp < 18: geen invloed op toestemming
- Vergoeding pp > 18: geen onevenredige invloed op toestemming
- Redelijke vergoeding onderzoekers
- Belastinggraad en mogelijke voordelen voor pp
- Wervingscriteria (in- en exclusie)
- Openbaarmaking gegevens
Wetenschappelijk onderzoek <16 is verboden, tenzij het onderzoek ten goede kan komen aan de pt
en/of onderzoek alleen gedaan kan worden met dit type pt. Er is wel toestemming van de
vertegenwoordiger nodig. Zelfde geldt voor wilsonbekwamen.
De Wmo; strafsancties
Onderzoek zonder toestemming proefpersoon 1 jaar gevangenis of geldboete 4e cat. = misdrijf
Onderzoek zonder bv protocol o.i.d. max. 6 mnd hechtenis of geldboete 4 e cat. = overtreding
WEEK 1; CLUSTER 1........................................................................................................................................ 2
HOORCOLLEGE 1; INTRODUCTIE & MEDISCHE ETHIEK.....................................................................................................2
HOORCOLLEGE 2; GEZONDHEIDSRECHT.......................................................................................................................3
HOORCOLLEGE 3; NARRATIVE MEDICINE......................................................................................................................5
HOORCOLLEGE 4; MEDISCHE GESCHIEDENIS.................................................................................................................5
HOORCOLLEGE 5 & 6; WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK 1 EN 2.......................................................................................6
HOORCOLLEGE 7; SCIENTIFIC LITERACY 1.....................................................................................................................7
WERKGROEP 1 & 2; WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK...................................................................................................9
WEEK 2; CLUSTER 1...................................................................................................................................... 10
HOORCOLLEGE 8; PATIËNT EN PUBLIEKE PARTICIPATIE..................................................................................................10
WERKGROEP 3 & 4; SCIENTIFIC LITERACY..................................................................................................................11
HOORCOLLEGE 9; MEDISCHE TECHNOLOGIE 1 (CLUSTER 2)...........................................................................................12
WEEK 3; CLUSTER 2...................................................................................................................................... 13
HOORCOLLEGE 10; MEDISCHE TECHNOLOGIE 2..........................................................................................................13
HOORCOLLEGE 11; SCHAARSTE 1............................................................................................................................14
WERKCOLLEGE 3; FARMACOLOGIE............................................................................................................................15
HOORCOLLEGE 12; SCHAARSTE 2.............................................................................................................................16
WERKGROEP 5 & 6; MEDISCHE TECHNOLOGIE & SCHAARSTE........................................................................................19
WEEK 4; CLUSTER 2...................................................................................................................................... 21
HOORCOLLEGE 13; PREVENTIE................................................................................................................................21
HOORCOLLEGE 14; PREVENTIE 2..............................................................................................................................24
HOORCOLLEGE 15; EINDE LEVEN 1 (CLUSTER 3).........................................................................................................26
WERKGROEP 7, 8 & 9; SCHAARSTE & PREVENTIE.......................................................................................................29
WEEK 5; CLUSTER 3...................................................................................................................................... 30
HOORCOLLEGE 16; EINDE LEVEN 2..........................................................................................................................30
HOORCOLLEGE 17; ARTS-PATIËNT RELATIE................................................................................................................32
WERKCOLLEGE 4; ARTS-PATIËNT RELATIE..................................................................................................................33
HOORCOLLEGE 18; PATIËNT PERSPECTIEF..................................................................................................................33
WERKGROEP 10, 11 & 12; EINDE LEVEN, ADVANCED CARE & ARTS-PATIËNT RELATIE........................................................33
WEEK 6; CLUSTER 3...................................................................................................................................... 34
HOORCOLLEGE 19; BEGIN LEVEN 1...........................................................................................................................34
HOORCOLLEGE 20; BEGIN LEVEN 2..........................................................................................................................35
WERKGROEP 13, 14 & 15; PEER FEEDBACK PAPER & BEGIN LEVEN...............................................................................36
,WEEK 1; CLUSTER 1
HOORCOLLEGE 1; INTRODUCTIE & MEDISCHE ETHIEK
Medische ethiek
= systematische reflectie op verantwoord handelen goede redenen voor handelen formuleren
- Resultaat: provisional fixed points
o Provisional: altijd weer te veranderen o.g.v. betere argumenten
o Fixed: onderbouwd door argumenten en dus niet zomaar opgeefbaar
- Onpersoonlijk vak; er is geen waarheidsbegrip of subjectivisme, maar intersubjectivime.
o Het is dus belangrijk om niet enkel te denken vanuit je eigen opvatting; gaat om het
uitleggen/onderbouwen van de beweegredenen
Eigenschappen ethische uitspraken:
- Normatief: gaat over morele juistheid
- Prescriptief: bevat een voorschrift
- Universaliseerbaar: van toepassing in alle vergelijkbare gevallen (ceteris paribus)
o Gaat (cultuur) relativisme tegen
Stappenplan voor ethische reflectie:
1. Verkenning: welke eerste reacties?
2. Explicitering: morele vraag, handelingsmogelijkheden, welke info nodig?
3. Analyse: wie zijn betrokken, welke argumenten?
4. Afweging: weging argumenten, voorkeur?
5. Aanpak: concrete stappen
Begrippen uit de medische ethiek
- Pluralistisch: diverse soorten normatieve argumenten kunnen worden ingebracht
- Normen: handelingsvoorschriften die aangeven wat we in bepaalde situaties doen (principes)
- Waarden: nastrevenswaardige ervaringen, situaties, standen van zaken of eigenschappen
van mensen (deugden)
- Consequentialisme: morele juistheid wordt bepaald door gevolgen
- Deontologie: moreel: verantwoordelijkheid, integriteit en vertrouwelijkheid
- Deugdethiek: nadruk op eigenschappen van mensen. Aanwezig? Juiste gedrag zal volgen
Mid-level principes
- Respect voor autonomie vd patiënt
- Weldoen
- Niet schaden (primum non nocere)
- rechtsvaardigheid
,HOORCOLLEGE 2; GEZONDHEIDSRECHT
Recht en Ethiek
- Ethische normen geschonden is niet hetzelfde als juridische normen geschonden
- Moreel verwerpelijk en juridisch ontoelaatbaar:
O Respect voor andermans leven of lichamelijk integriteit, eigendom, diefstal,
overeenkomst niet nakomen etc.
O Normstelling essentieel voor functioneren van samenleving
O Normatieve doelstelling
- Juridisch ontoelaatbaar, moreel minder relevant (bv rechts of links rijden)
O Ordening en regulering samenleving; Instrumentele functie
- Bij ethiek is er geen opper-ethicus, er is geen echt goed of fout. Bij recht is dit er wel!
Rechtsbronnen
- Positief recht: geheel van hier en nu geldende rechtsregels
- Belangrijkste rechtsbronnen:
O Internationale verdragen (eenieder verbindende)
Europees Verdrag voor de rechten van de Mens (EVRM, 1950): recht op
eerbiedig leven, vrijheid en bescherming van privé- en familieleven
O Wetgeving (waarvan Grondwet het belangrijkste)
Grondwet: recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer (privacy),
ontastbaarheid van het lichaam en recht op gezondheidszorg
O Rechtspraak
O Richtlijnen gedragsregels (bv KNMG)
- Rechter: toepassen van de wet
O Afwegen belangen, interpretatie a.d.h.v. tekst, parlementaire geschiedenis en
doelstelling wet, rechtsvorming
Rechterlijke organisatie
- Rechtszaak: toegang tot rechter moet gewaarborgd zijn, rechter moet recht spreken
- Beginselen van behoorlijke rechtsspraak: onafhankelijke en onpartijdige rechter, openbare
zitting en uitspraak, hoor & wederhoor, beroepsmogelijkheid
Hoofdregel: 1x hoger beroep, 1x cassatie
- Cassatie= naar hoge raad bij verdenking rechter bij gerechtshof fouten heeft gemaakt. Hier
worden niet alle punten opnieuw uitgezocht, dus geen nieuwe kans voor de case!
Typen van recht
- Privaatrecht: tussen burgers onderling (horizontaal)
o Doel: herstel of compensatie van geleden schade, regelen
van verhouding burgers onderling
- Publiek recht: verhouding overheid-burger (verticaal)
Tuchtrecht
- Doel: kwaliteit handelen van individuele beroepsbeoefenaar bewaken en bevorderen
- Status aparte:
o Lekenrechtspraak; vakgenoten en juristen (geen toga)
o Alleen BIG-geregistreerde beroepsbeoefenaren
o 5 regionaal tuchtcollege gezondheidszorg (RTG)
o 1 centraal tuchtcollege gezondheidszorg (CTG)
- Maatregelen:
o Van waarschuwing tot doorhaling titel in BIG-register
, Strafrecht
- Doel: preventieve werking, bescherming van de maatschappij, heropvoeding, vergelding
- Middel: opsporing, vervolging, toezicht op uitvoering strafvonnissen
- Rol rechter: is het feit bewezen en strafbaar? Is de dader strafbaar?
Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (Wmo)
- Code van Neurenberg: set ethische onderzoeksprincipes met betrekking tot onderzoek en
experimenten op of met mensen (1947)
- Betreft onderzoek dat inbreuk maakt op lichamelijke of geestelijke integriteit van mensen,
maar soms ook bepaald observationeel onderzoek
- Doel: bescherming van proefpersonen en rechtszekerheid
o Verplichte toetsing onderzoek en protocol (METC en CCMO)
o Specifieke bepalingen kwetsbare proefpersonen
o Verzekeringsplicht
Wie belangeloos deelneemt aan onderzoek hoeft schade niet te dragen,
uitgesloten van voorzienbare schade. Proefpersoon draagt echter de
bewijslast van causaal verband!
o Toezicht door inspectie voor de gezondheidszorg (IGJ)
o Strafbepalingen
- Centrale normen: risk benefit ratio, toestemming patiënt en waarborging tijdens onderzoek
Alleen goedkeuring door METC indien:
- Kans op nieuwe inzichten
- Geen alternatief om die kennis te verwerven
- Evenredige verhouding belang oz en bezwaren en risico’s voor pp
- Minimaal risico en minimale belasting
- Juiste methodologie
- Deskundige onderzoekers en instituten
- Vergoeding pp < 18: geen invloed op toestemming
- Vergoeding pp > 18: geen onevenredige invloed op toestemming
- Redelijke vergoeding onderzoekers
- Belastinggraad en mogelijke voordelen voor pp
- Wervingscriteria (in- en exclusie)
- Openbaarmaking gegevens
Wetenschappelijk onderzoek <16 is verboden, tenzij het onderzoek ten goede kan komen aan de pt
en/of onderzoek alleen gedaan kan worden met dit type pt. Er is wel toestemming van de
vertegenwoordiger nodig. Zelfde geldt voor wilsonbekwamen.
De Wmo; strafsancties
Onderzoek zonder toestemming proefpersoon 1 jaar gevangenis of geldboete 4e cat. = misdrijf
Onderzoek zonder bv protocol o.i.d. max. 6 mnd hechtenis of geldboete 4 e cat. = overtreding
