Academiejaar 2025-2026 Emelie Avonts
GOEDERENRECHT
INLEIDING
SITUERING
Situering goederenrecht binnen burgerlijk recht (zakelijke rechten + goederen)
Goederenrecht regelt het regime van goederen. Het omvat de studie van de
zakelijke rechten enerzijds en van goederen zelf anderzijds. Goederen zijn zelf
een deelcategorie van voorwerpen, namelijk voorwerpen die voor toe-eigening
vatbaar zijn (art. 3.41 BW) – (art. 3.71BW)
2 grote componenten:
1. personen en familierecht (geen vermogensrechtelijke elementen) en
familiaal vermogensrecht (vermogensrechtelijke elementen van personen
en familierecht)
2. vermogensrechtelijke rechtsverhoudingen: 3 categorieën
Intellectuele rechten
Zakelijke rechten dat vermogensrechtelijke verhoudingen zijn ten
aanzien van goederen (patrimoniale verhouding van zakelijke
rechten)
Goederenrecht = de studie van de zakelijke recht in het algemeen
Studie van de verschillende zakelijke rechten = eigendom,
mede-eigendom
Studie van het goed zelf = classificatie van het goed
Verbintenissenrecht (patrimoniale verhouding van personen)
Geen technische materie, meer algemeen regime (meer principes) =
soort juridische intuïtie.
Relevantie
• Goederenrecht op zich
• Interactie met andere vakgebieden (bv. fiscaal recht, FVR, bestuursrecht,
mensenrechten, verb- en contractenrecht, AhR, zekerhedenrecht…)
Onroerende vooropheffing:
Een zuiver goederrechtelijke vraag – daarbij de vraag is het een onroerende of
roerende zaak
Familiaal vermogensrecht:
Vruchtgebruik = goederenrecht
UITLEG OVER HET EXAMEN
• schriftelijk, gesloten boek
o volledig en grondig de vraag beantwoorden: niet hij kan een
schadevergoeding verkrijgen. Ook details, veronderstellen dat het
grondig gekend hoeft te worden.
• Duurtijd 2u
• Kennis, inzicht en toepassing
• Wetboek is belangrijk!!
1
,Academiejaar 2025-2026 Emelie Avonts
DEEL 1: ALGEMEEN DEEL
TITEL 1: SITUERING VAN HET GOEDERENRECHT
Begrip: burgerlijk recht regelt grosso modo personen, goederen en
verbintenissen. Personen worden geregeld in het personen- en familierecht; het
gaat om niet in geld waarneembare of niet-vermogensrechten kun je aspecten
inzake de persoon of niet-patrimoniale verhoudingen tussen personen in een
familiale verhouding.
Het vermogensrecht regelt de patrimoniale of in geld waarneembare
verhoudingen tussen personen onderling of tussen personen en een goed. De
patrimoniale verhoudingen tussen personen worden geregeld in het
verbintenissenrecht en het bijzondere overeenkomstenrecht.
Het goederenrecht regelt het regime van goederen. Het omvat meer bepaald de
studie van de zakelijke rechten enerzijds en van goederen zelf anderzijds.
- Goederen: zijn een deelcategorie van voorwerpen, namelijk voorwerpen
die voor toe-eigening vatbaar zijn (art. 3.41 BW). Enkel goederen kunnen
het voorwerp zijn van zakelijke rechten (art. 3.7 BW)
Code civil: goederenrecht werd lange tijd voornamelijk beheerst door Boek 2
van het burgerlijk wetboek van 1804, naast een aantal bijzondere regeling. Dat
BW is gesteund op de denkbeelden van de FR, met name het economische
liberalisme.
Als reactie tegen de standenmaatschappij en he economisch immobilisme van
het Ancien regime staat het autonomiebeginsel of de wilsautonomie centraal
- Het uitgangspunt is de gelijke, autonome en vrije burger, die vrij kan
handelen naar eigen inzichten obv een principieel zelfbeschikkingsrecht en
die beschikt over een individueel eigendomsrecht
De drie kernbepalingen van het Burgerlijk Wetboek, en meteen ook de
fundamentele principes van het burgerlijk recht zijn;
1. Individuele eigendom (art. 544 Oud BW)
2. Contractvrijheid: art. 1134 Oud BW en testeervrijheid (art. 976 Oud BW)
3. Foutaansprakelijkheid (art. 1382 Oud BW)
In deze opvatting werd het eigendomsrecht vrijwel absoluut opgevat. Het werd
beschouwd als de hoeksteen van het privaatrecht. Bepekringen op het
eigendomsrecht, die voer generaties heen dreigen te gaan en waarvan men zich
moeilijk tot niet kan bevrijden, moeten zoveel mogelijk worden beperkt. Om die
reden moeten ZR, die immers onder meer als kenmerk het volgrecht hebben en
een zekere bestendigheid hebben, worden beheerst.
- Zij worden limitatief in de wet opgenomen met een strikt regime.
2
,Academiejaar 2025-2026 Emelie Avonts
Evoluties van het goederenrecht:
Het goederenrecht onderling sinds 1804 drie belangrijke evoluties, die ook
samenhangen met een gewijzigde maatschappij . Zo is het doembeeld van het
ancien regime intussen al lang naar d achtergrond verdwenen en zijn we nu
vanuit een voornamelijk agrarische maatschappij geëvolueerd naar een
maatschappij met een belangrijkere plaats voor technologie, duurzaamheid enzo.
1. Is er een duidelijke tendens naar een dematerialiseren van het
goederenecht. Terwijl de Code civil stamde uit een voornamelijk agrarische
maatschappij met bijzondere aandacht voor lichamelijke goederen en dan
nog in het bijzonder onroerende goederen, kwam er nadien een
toenemende aandacht voor roerende goederen en onlichamelijke
goederen.
a. Meer en meer aandacht voor ZR op subjectieve rechten, in bijzonder
ZR op schuldvorderingen
b. In het nieuwe goederenrecht wordt die dematerialiseren verankerd
en doorgetrokken. ZO wordt uitdrukkelijk bepaald dat ZR betrekking
kunnen hebben op goederen in de ruimste zin; zijnde alle
voorwerpen die vatbaar zijn voor toe-eigening, inbegrip van de
vermogensrechten (art. 3.7 juncto 3.41 BW)
2. Er is ook de vermaatschappelijking en socialisering die plaatsvond binnen
het privaatrecht in het algemeen. Het strikte liberalisme en individualisme
die kenmerken waren voor Napoleontische tijdsgeest waarin code civil tot
stand kwam, werden toenemend getemperd.
a. Die ontwikkeling ontstond bij eigendom
i. Zo ontwikkelde men de theorie van het rechtsmisbruik , die
thans wordt aangenomen voor subjectieve rechten in het
algemeen, zich rond de uitoefening van het eigendomsrecht.
ii. Ook de theorie van burenhinder ontwikkelde zich vanuit het
eigendomsrecht om vervolgens te worden toegepast tussen
titularissen van een attribuut van het eigendomsrecht. Het
kan daarbij gaan om titularissen van een ZR als om
titularissen van een persoonlijk recht
3. Is er ook een toenemende flexibilisering en instrumentalisering, onder
meer omdat het denkkader, de reactie tegen het ancient regime is
gewijzigd. Zo werd het stikte karakter van de zakelijke rechten meer
expliciet beperkt tot de wezenskenmerken en dwingende elementen van
het ZR, waaraan niet mag worden getoond op straffe van te worden
buitengesloten van de ZR en te worden ondergebracht in het
verbintenissenrecht. Binnen die grenzen is er voor plaats voor
wilsautonomie.
Nieuw boek 3 Goederen: de wet van 4 februari 2020 vervangt boek 2:
“goederen en verschillende beperking van de eigendom” van het BW van 1804
3
, Academiejaar 2025-2026 Emelie Avonts
door een Boek 3 goederen, in het tezamen met boek 8 over het bewijsrecht
opgezette nieuw BW.
Doelstellingen van de nieuwe wet waren viervoudig:
1. Een integratie van het goederen
2. Een instrumentalisering van het goederenrecht
3. Een flexibilisering van het goederenrecht
4. Een modernisering van het goederenrecht.
Principieel aanvullend recht:
Het goederenrecht is principieel van aanvullend recht. De wilsautonomie geldt,
behalve indien het om definities gaat of indien de wet anders bepaalt. (art. 3.1
BW).
TITEL 2: TEMPORELE TOEPASSING BOEK 3 BW
HOOFDSTUK 1: PRINCIPE EERBIEDIGENDE WERKING PER 1/01/2021
Het nieuw goederenrecht treedt in werking op 1 september 2021.
Echter treden enkele nieuwigheden inzake onroerende publiciteit pas in werking
op een datum dat bij KB zal worden bepaald, ten laatste op 1 juli 2022. Het gaan
om de bepalingen van het nieuwe artikel 3.30 WB.
- De nieuwe regeling van Boek 3 heeft als uitgangspunt een eerbiedigende
werking. De wet is van toepassing op alle rechtshandelingen en
rechtsfeiten die hebben plaatsgevonden na haar inwerkingtreding (art 37
§1 wet 4 februari 2020)
o Dit is duidelijk voor rechtsfeiten, zoals de inbezitneming van
goederen of het aanbrengen van beplantingen of bouwwerken
o Wat de rechtshandelingen betreft, is het ijkpunt het stellen van de
rechtshandeling, ongeacht op welke datum die RH gevolgen
sorteert.
Indien bijv.: erfpacht wordt gevestigd op 30 augustus 2021
met ingang op 1 oktober 2021, dan zal tenzij ander
bedongen, het nieuw boek 3 daarop nog niet van toepassing
zijn
Werd een ZR onder opschortende voorwaarden voor 1
september 2021 gevestigd, maar realiseert dei voorwaard
zich pas na de inwerkingtreding van de bepalingen van boek
3, dan moet worden aangenomen vat het oude recht geld,
tenzij anders bedongen
De wet is niet van toepassing op:
- De toekomstige gevolgen van rechtshandelingen en rechtsfeiten die
hebben plaatsgevonden voor haar inwerkingtreding
- Rechtshandelingen en rechtsgeiten die hebben plaatsgevonden na heet
inwerkingtreding en die betrekking hebben op zakelijke rechten die
ontstaan uit een rechtshandeling die of rechtsfeit dat heeft
plaatsgevonden voor haar inwerkingtreding
De bepaling is niet van dwingend recht, dus werd uitdrukkelijk voorzien in
afwijkingsmogelijkheden voor de betrokkenen. Onder voorbehoud van dwingende
4
GOEDERENRECHT
INLEIDING
SITUERING
Situering goederenrecht binnen burgerlijk recht (zakelijke rechten + goederen)
Goederenrecht regelt het regime van goederen. Het omvat de studie van de
zakelijke rechten enerzijds en van goederen zelf anderzijds. Goederen zijn zelf
een deelcategorie van voorwerpen, namelijk voorwerpen die voor toe-eigening
vatbaar zijn (art. 3.41 BW) – (art. 3.71BW)
2 grote componenten:
1. personen en familierecht (geen vermogensrechtelijke elementen) en
familiaal vermogensrecht (vermogensrechtelijke elementen van personen
en familierecht)
2. vermogensrechtelijke rechtsverhoudingen: 3 categorieën
Intellectuele rechten
Zakelijke rechten dat vermogensrechtelijke verhoudingen zijn ten
aanzien van goederen (patrimoniale verhouding van zakelijke
rechten)
Goederenrecht = de studie van de zakelijke recht in het algemeen
Studie van de verschillende zakelijke rechten = eigendom,
mede-eigendom
Studie van het goed zelf = classificatie van het goed
Verbintenissenrecht (patrimoniale verhouding van personen)
Geen technische materie, meer algemeen regime (meer principes) =
soort juridische intuïtie.
Relevantie
• Goederenrecht op zich
• Interactie met andere vakgebieden (bv. fiscaal recht, FVR, bestuursrecht,
mensenrechten, verb- en contractenrecht, AhR, zekerhedenrecht…)
Onroerende vooropheffing:
Een zuiver goederrechtelijke vraag – daarbij de vraag is het een onroerende of
roerende zaak
Familiaal vermogensrecht:
Vruchtgebruik = goederenrecht
UITLEG OVER HET EXAMEN
• schriftelijk, gesloten boek
o volledig en grondig de vraag beantwoorden: niet hij kan een
schadevergoeding verkrijgen. Ook details, veronderstellen dat het
grondig gekend hoeft te worden.
• Duurtijd 2u
• Kennis, inzicht en toepassing
• Wetboek is belangrijk!!
1
,Academiejaar 2025-2026 Emelie Avonts
DEEL 1: ALGEMEEN DEEL
TITEL 1: SITUERING VAN HET GOEDERENRECHT
Begrip: burgerlijk recht regelt grosso modo personen, goederen en
verbintenissen. Personen worden geregeld in het personen- en familierecht; het
gaat om niet in geld waarneembare of niet-vermogensrechten kun je aspecten
inzake de persoon of niet-patrimoniale verhoudingen tussen personen in een
familiale verhouding.
Het vermogensrecht regelt de patrimoniale of in geld waarneembare
verhoudingen tussen personen onderling of tussen personen en een goed. De
patrimoniale verhoudingen tussen personen worden geregeld in het
verbintenissenrecht en het bijzondere overeenkomstenrecht.
Het goederenrecht regelt het regime van goederen. Het omvat meer bepaald de
studie van de zakelijke rechten enerzijds en van goederen zelf anderzijds.
- Goederen: zijn een deelcategorie van voorwerpen, namelijk voorwerpen
die voor toe-eigening vatbaar zijn (art. 3.41 BW). Enkel goederen kunnen
het voorwerp zijn van zakelijke rechten (art. 3.7 BW)
Code civil: goederenrecht werd lange tijd voornamelijk beheerst door Boek 2
van het burgerlijk wetboek van 1804, naast een aantal bijzondere regeling. Dat
BW is gesteund op de denkbeelden van de FR, met name het economische
liberalisme.
Als reactie tegen de standenmaatschappij en he economisch immobilisme van
het Ancien regime staat het autonomiebeginsel of de wilsautonomie centraal
- Het uitgangspunt is de gelijke, autonome en vrije burger, die vrij kan
handelen naar eigen inzichten obv een principieel zelfbeschikkingsrecht en
die beschikt over een individueel eigendomsrecht
De drie kernbepalingen van het Burgerlijk Wetboek, en meteen ook de
fundamentele principes van het burgerlijk recht zijn;
1. Individuele eigendom (art. 544 Oud BW)
2. Contractvrijheid: art. 1134 Oud BW en testeervrijheid (art. 976 Oud BW)
3. Foutaansprakelijkheid (art. 1382 Oud BW)
In deze opvatting werd het eigendomsrecht vrijwel absoluut opgevat. Het werd
beschouwd als de hoeksteen van het privaatrecht. Bepekringen op het
eigendomsrecht, die voer generaties heen dreigen te gaan en waarvan men zich
moeilijk tot niet kan bevrijden, moeten zoveel mogelijk worden beperkt. Om die
reden moeten ZR, die immers onder meer als kenmerk het volgrecht hebben en
een zekere bestendigheid hebben, worden beheerst.
- Zij worden limitatief in de wet opgenomen met een strikt regime.
2
,Academiejaar 2025-2026 Emelie Avonts
Evoluties van het goederenrecht:
Het goederenrecht onderling sinds 1804 drie belangrijke evoluties, die ook
samenhangen met een gewijzigde maatschappij . Zo is het doembeeld van het
ancien regime intussen al lang naar d achtergrond verdwenen en zijn we nu
vanuit een voornamelijk agrarische maatschappij geëvolueerd naar een
maatschappij met een belangrijkere plaats voor technologie, duurzaamheid enzo.
1. Is er een duidelijke tendens naar een dematerialiseren van het
goederenecht. Terwijl de Code civil stamde uit een voornamelijk agrarische
maatschappij met bijzondere aandacht voor lichamelijke goederen en dan
nog in het bijzonder onroerende goederen, kwam er nadien een
toenemende aandacht voor roerende goederen en onlichamelijke
goederen.
a. Meer en meer aandacht voor ZR op subjectieve rechten, in bijzonder
ZR op schuldvorderingen
b. In het nieuwe goederenrecht wordt die dematerialiseren verankerd
en doorgetrokken. ZO wordt uitdrukkelijk bepaald dat ZR betrekking
kunnen hebben op goederen in de ruimste zin; zijnde alle
voorwerpen die vatbaar zijn voor toe-eigening, inbegrip van de
vermogensrechten (art. 3.7 juncto 3.41 BW)
2. Er is ook de vermaatschappelijking en socialisering die plaatsvond binnen
het privaatrecht in het algemeen. Het strikte liberalisme en individualisme
die kenmerken waren voor Napoleontische tijdsgeest waarin code civil tot
stand kwam, werden toenemend getemperd.
a. Die ontwikkeling ontstond bij eigendom
i. Zo ontwikkelde men de theorie van het rechtsmisbruik , die
thans wordt aangenomen voor subjectieve rechten in het
algemeen, zich rond de uitoefening van het eigendomsrecht.
ii. Ook de theorie van burenhinder ontwikkelde zich vanuit het
eigendomsrecht om vervolgens te worden toegepast tussen
titularissen van een attribuut van het eigendomsrecht. Het
kan daarbij gaan om titularissen van een ZR als om
titularissen van een persoonlijk recht
3. Is er ook een toenemende flexibilisering en instrumentalisering, onder
meer omdat het denkkader, de reactie tegen het ancient regime is
gewijzigd. Zo werd het stikte karakter van de zakelijke rechten meer
expliciet beperkt tot de wezenskenmerken en dwingende elementen van
het ZR, waaraan niet mag worden getoond op straffe van te worden
buitengesloten van de ZR en te worden ondergebracht in het
verbintenissenrecht. Binnen die grenzen is er voor plaats voor
wilsautonomie.
Nieuw boek 3 Goederen: de wet van 4 februari 2020 vervangt boek 2:
“goederen en verschillende beperking van de eigendom” van het BW van 1804
3
, Academiejaar 2025-2026 Emelie Avonts
door een Boek 3 goederen, in het tezamen met boek 8 over het bewijsrecht
opgezette nieuw BW.
Doelstellingen van de nieuwe wet waren viervoudig:
1. Een integratie van het goederen
2. Een instrumentalisering van het goederenrecht
3. Een flexibilisering van het goederenrecht
4. Een modernisering van het goederenrecht.
Principieel aanvullend recht:
Het goederenrecht is principieel van aanvullend recht. De wilsautonomie geldt,
behalve indien het om definities gaat of indien de wet anders bepaalt. (art. 3.1
BW).
TITEL 2: TEMPORELE TOEPASSING BOEK 3 BW
HOOFDSTUK 1: PRINCIPE EERBIEDIGENDE WERKING PER 1/01/2021
Het nieuw goederenrecht treedt in werking op 1 september 2021.
Echter treden enkele nieuwigheden inzake onroerende publiciteit pas in werking
op een datum dat bij KB zal worden bepaald, ten laatste op 1 juli 2022. Het gaan
om de bepalingen van het nieuwe artikel 3.30 WB.
- De nieuwe regeling van Boek 3 heeft als uitgangspunt een eerbiedigende
werking. De wet is van toepassing op alle rechtshandelingen en
rechtsfeiten die hebben plaatsgevonden na haar inwerkingtreding (art 37
§1 wet 4 februari 2020)
o Dit is duidelijk voor rechtsfeiten, zoals de inbezitneming van
goederen of het aanbrengen van beplantingen of bouwwerken
o Wat de rechtshandelingen betreft, is het ijkpunt het stellen van de
rechtshandeling, ongeacht op welke datum die RH gevolgen
sorteert.
Indien bijv.: erfpacht wordt gevestigd op 30 augustus 2021
met ingang op 1 oktober 2021, dan zal tenzij ander
bedongen, het nieuw boek 3 daarop nog niet van toepassing
zijn
Werd een ZR onder opschortende voorwaarden voor 1
september 2021 gevestigd, maar realiseert dei voorwaard
zich pas na de inwerkingtreding van de bepalingen van boek
3, dan moet worden aangenomen vat het oude recht geld,
tenzij anders bedongen
De wet is niet van toepassing op:
- De toekomstige gevolgen van rechtshandelingen en rechtsfeiten die
hebben plaatsgevonden voor haar inwerkingtreding
- Rechtshandelingen en rechtsgeiten die hebben plaatsgevonden na heet
inwerkingtreding en die betrekking hebben op zakelijke rechten die
ontstaan uit een rechtshandeling die of rechtsfeit dat heeft
plaatsgevonden voor haar inwerkingtreding
De bepaling is niet van dwingend recht, dus werd uitdrukkelijk voorzien in
afwijkingsmogelijkheden voor de betrokkenen. Onder voorbehoud van dwingende
4
