Ethisch en zingevend handelen
Inleiding
Kerndoelen
De student kent de theoretische achtergronden en componenten uit het bio-psychosociaal
functioneren van de mens.
De student kent een aantal relevante filosofische, religieuze en ethische denkmodellen en
basisbegrippen.
De student kan een holistisch mensbeeld toelichten, beargumenteren en vergelijken met
andere visies.
De student ontwikkelt een persoonlijk, kritisch, gefundeerd en respectvol mensbeeld, dat
tegemoet komt aan de totale persoon, en kan dit mensbeeld expliciteren.
Moraalfilosofie
= stroming binnen de filosofie of wijsbegeerte.
Moraal: verzameling gebruiken, waarden en normen die we verbinden met het
goede leven en het juiste handelen.
o Waarde: abstracte zaken die we belangrijk vinden en belang aan hechten.
o Norm: richtlijn, regel, principe die bepaalt wat te doen.
Filosofie: kritisch nadenken.
Soorten ethiek
Descriptieve ethiek
o Beschrijven, verklaren
o = moraalwetenschap
Normatieve ethiek
o Rechtvaardigen waarom we ons op een bepaalde manier (moeten) gedragen
o = moraalfilosofie
Zingeving
Finaal doel = teleologie, alles is er met een reden. Hoop, liefde: kardinale deugden (samen met
geloof) in de middeleeuwen centraal. Niets: het leven is misschien zin-loos, of je kan er niets aan
veranderen omdat alles op voorhand vastligt? Vele antwoorden zijn mogelijk.
Hannah Arendt
The human condition
Het actieve leven!
,Met de term vita activa wil ik drie fundamentele activiteiten aanduiden: arbeiden, werken en
handelen. Ze zijn fundamenteel, omdat elk van deze activiteiten correspondeert met een van de
fundamentele voorwaarden, waaronder aan de mens het leven op aarde gegeven is.
Vita activia
Arbeid = is de activiteit die
correspondeert met het
biologische proces van het
menselijke lichaam,
volgens welke spontane
groei, stofwisseling en
uiteindelijke verval
gebonden zijn aan de vitale
noodzakelijkheden
[levensmiddelen] die door
de arbeid worden voortgebracht en in het levensproces ingevoegd. De menselijke conditie van het
arbeiden is het leven zelf.
Sisyfusarbeid
=Cyclisch, noodzakelijk proces
Animal laborens
Groei aftakeling
Werken
= is de activiteit die correspondeert met het onnatuurlijke aspect van het menselijke bestaan.
Werken schept een ‘kunstmatige’ wereld van dingen, een kunstmatig milieu dat zich natuurlijk
onderscheidt van alle natuurlijke milieus. Binnen de grenzen van deze wereld heeft ieder individueel
leven zijn plaats, terwijl de wereld zelf geacht wordt ze alle te overleven en te boven te gaan. De
menselijke conditie van werken is het zijn in de wereld.
o De activiteit: homo faber o Het product: wereldlijkheid
o Meester van de natuur o Stabiliteit, duurzaamheid, nut
o Lineaire activiteit: doelgericht o Gebruiksgoed vs. kunst-werk
(privésfeer) (publieke sfeer)
Handelen
= de enige activiteit die zich rechtstreeks, en niet via dingen of materie, tussen mensen
voltrekt, correspondeert met de menselijke conditie van pluraliteit, met het feit dat op aarde
geleefd en de wereld bewoond wordt door mensen, niet door de Mens.
Nataliteit
= De drie activiteiten – arbeiden, werken en handelen – en de condities waarmee ze
corresponderen, hangen ten nauwste samen met de meest algemene conditie van het menselijk
bestaan: geboorte en dood, nataliteit en sterfelijkheid […] Toch staat het handelen in nauwere
betrekking tot het aspect van de nataliteit van de menselijke conditie dan de beide andere
, activiteiten; het nieuwe begin, inherent aan iedere geboorte, kan zich aan de wereld slechts kenbaar
maken krachtens het vermogen dat de pasgeborene bezit tot een opnieuw beginnen, dat wil zeggen
tot handelen.
o Uniciteit van de mens: het handelen = mogelijkheden
Ligt de uitkomst altijd vast?
Ja (?) = werken! Instrumenteel …
Nee (!) = onzekerheid remedie: de belofte als eilandje van
voorspelbaarheid
Gedane zaken nemen geen keer…
Ander kan je vergeven en vrijheid schenken om opnieuw te beginnen.
Sommige zaken zijn onvergeeflijk.
Pluraliteit
= de conditie van het menselijk handelen omdat
wij allen eender, dat wil zeggen menselijk, zijn in die zin,
dat niemand ooit gelijk is aan iemand anders die ooit heeft
geleefd, leeft, of zal leven.
De menselijke pluraliteit, de fundamentele voorwaarde
van zowel handelen als spreken, draagt het tweeledige
karakter van gelijkheid en verscheidenheid.
Inleiding
Kerndoelen
De student kent de theoretische achtergronden en componenten uit het bio-psychosociaal
functioneren van de mens.
De student kent een aantal relevante filosofische, religieuze en ethische denkmodellen en
basisbegrippen.
De student kan een holistisch mensbeeld toelichten, beargumenteren en vergelijken met
andere visies.
De student ontwikkelt een persoonlijk, kritisch, gefundeerd en respectvol mensbeeld, dat
tegemoet komt aan de totale persoon, en kan dit mensbeeld expliciteren.
Moraalfilosofie
= stroming binnen de filosofie of wijsbegeerte.
Moraal: verzameling gebruiken, waarden en normen die we verbinden met het
goede leven en het juiste handelen.
o Waarde: abstracte zaken die we belangrijk vinden en belang aan hechten.
o Norm: richtlijn, regel, principe die bepaalt wat te doen.
Filosofie: kritisch nadenken.
Soorten ethiek
Descriptieve ethiek
o Beschrijven, verklaren
o = moraalwetenschap
Normatieve ethiek
o Rechtvaardigen waarom we ons op een bepaalde manier (moeten) gedragen
o = moraalfilosofie
Zingeving
Finaal doel = teleologie, alles is er met een reden. Hoop, liefde: kardinale deugden (samen met
geloof) in de middeleeuwen centraal. Niets: het leven is misschien zin-loos, of je kan er niets aan
veranderen omdat alles op voorhand vastligt? Vele antwoorden zijn mogelijk.
Hannah Arendt
The human condition
Het actieve leven!
,Met de term vita activa wil ik drie fundamentele activiteiten aanduiden: arbeiden, werken en
handelen. Ze zijn fundamenteel, omdat elk van deze activiteiten correspondeert met een van de
fundamentele voorwaarden, waaronder aan de mens het leven op aarde gegeven is.
Vita activia
Arbeid = is de activiteit die
correspondeert met het
biologische proces van het
menselijke lichaam,
volgens welke spontane
groei, stofwisseling en
uiteindelijke verval
gebonden zijn aan de vitale
noodzakelijkheden
[levensmiddelen] die door
de arbeid worden voortgebracht en in het levensproces ingevoegd. De menselijke conditie van het
arbeiden is het leven zelf.
Sisyfusarbeid
=Cyclisch, noodzakelijk proces
Animal laborens
Groei aftakeling
Werken
= is de activiteit die correspondeert met het onnatuurlijke aspect van het menselijke bestaan.
Werken schept een ‘kunstmatige’ wereld van dingen, een kunstmatig milieu dat zich natuurlijk
onderscheidt van alle natuurlijke milieus. Binnen de grenzen van deze wereld heeft ieder individueel
leven zijn plaats, terwijl de wereld zelf geacht wordt ze alle te overleven en te boven te gaan. De
menselijke conditie van werken is het zijn in de wereld.
o De activiteit: homo faber o Het product: wereldlijkheid
o Meester van de natuur o Stabiliteit, duurzaamheid, nut
o Lineaire activiteit: doelgericht o Gebruiksgoed vs. kunst-werk
(privésfeer) (publieke sfeer)
Handelen
= de enige activiteit die zich rechtstreeks, en niet via dingen of materie, tussen mensen
voltrekt, correspondeert met de menselijke conditie van pluraliteit, met het feit dat op aarde
geleefd en de wereld bewoond wordt door mensen, niet door de Mens.
Nataliteit
= De drie activiteiten – arbeiden, werken en handelen – en de condities waarmee ze
corresponderen, hangen ten nauwste samen met de meest algemene conditie van het menselijk
bestaan: geboorte en dood, nataliteit en sterfelijkheid […] Toch staat het handelen in nauwere
betrekking tot het aspect van de nataliteit van de menselijke conditie dan de beide andere
, activiteiten; het nieuwe begin, inherent aan iedere geboorte, kan zich aan de wereld slechts kenbaar
maken krachtens het vermogen dat de pasgeborene bezit tot een opnieuw beginnen, dat wil zeggen
tot handelen.
o Uniciteit van de mens: het handelen = mogelijkheden
Ligt de uitkomst altijd vast?
Ja (?) = werken! Instrumenteel …
Nee (!) = onzekerheid remedie: de belofte als eilandje van
voorspelbaarheid
Gedane zaken nemen geen keer…
Ander kan je vergeven en vrijheid schenken om opnieuw te beginnen.
Sommige zaken zijn onvergeeflijk.
Pluraliteit
= de conditie van het menselijk handelen omdat
wij allen eender, dat wil zeggen menselijk, zijn in die zin,
dat niemand ooit gelijk is aan iemand anders die ooit heeft
geleefd, leeft, of zal leven.
De menselijke pluraliteit, de fundamentele voorwaarde
van zowel handelen als spreken, draagt het tweeledige
karakter van gelijkheid en verscheidenheid.
