Kwaliteitsvol wonen
Kader 1: wonen als basisbehoefte
Recht op wonen
Wonen is een sociaal grondrecht/mensenrecht?
Mensenrechten of grondrechten = verzameling van subjectieve rechten die tot voorwerp hebben de
wezenlijke voorwaarden te waarborgen om als persoon in waardigheid te leven en zich in vrijheid te
ontplooien.
Wonen als sociaal grondrecht
Ze zijn inherent aan het mens-zijn rechten waarover eenieder beschikt net omdat hij/zij mens is.
Ze zijn onaantastbaar en levensnoodzakelijk.
- Noodzakelijk voor fysieke en psychische ontwikkeling
- Opgenomen in internationale verdragen en grondwetten
- Staan ‘boven de wet’
- Dragen een project in zich
- Willen een doel realiseren.
Traditioneel staat de overheid in voor het beschermen en verwerkelijken van de voorwaarden opdat
een persoon vrij en in waardigheid kan leven.
- Grondrechten moeten institutioneel worden verankerd (grondwet)
- Overheid mag de grondrechten van de burgers niet aantasten
- Rechten betekent plichten (voor de overheid om de rechten van de burgers te honoreren).
1e generatie grondrechten burgerlijk en politiek (19e eeuw)
2e generatie grondrechten sociaal-economische dimensie (20e eeuw)
- Realiseren van een bepaalde levensstandaard
- Recht op arbeid, voeding, kleding, huisvesting, cultuur, …
Redenering: basisbehoeften dienen vervuld om andere grondrechten te kunnen uitoefenen.
Uiteindelijk doel?
- Komen tot een volledig mens-zijn
- ≠ wederkerigheidprincipe, wel solidariteit (vanuit mens-zijn)
- Geïnstitutionaliseerd via de overheid.
Uiteindelijk resultaat van burgerlijke, politieke, sociale, economische en culturele grondrechten?
- Een menswaardig leven
- Volledig mens-zijn
- Geïnstitutionaliseerd via de overheid, maar ook toegepast en gehandhaafd (!) niet enkel
gecreëerd (naar Hubeau en Geldof, 2003)
Universele Verklaring voor de rechten van de mens
- Art. 3 – 21 – politieke en burgerlijke rechten
- Art. 22 – 27 – economische, sociale en culturele rechten
1
,Alle rechten zijn evenwaardig.
Nationale verankering
Art. 23 Belgische grondwet
- Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden.
- Iedereen heeft recht op een behoorlijke huisvesting.
- Een behoorlijke huisvesting maakt een essentieel deel uit van het recht een menswaardig
leven te leiden.
Basis voor het Vlaams woonbeleid: Vlaamse codex wonen (sinds 1 januari 2021)
Art. 3: “Iedereen heeft recht op wonen. Daartoe moet de beschikking over een aangepaste
woning, van goede kwaliteit, in een behoorlijke woonomgeving, tegen een betaalbare prijs en
met woonzekerheid worden
Bevorderd.”
Juridische verankering nat. en internat.
Maar ook …
- Onschendbaarheid van de woning (art. 15 Gw. en arts. 439 – 442 Sw.)
- Bescherming van privé- en gezinsleven (art. 22 Gw. en art. 8 EVRM)
- Sociale zekerheid en recht op sociale bijstand (art. 12 HESH)
- Art 1 OCMW-wet: recht op maatscappelijke Dienstverlening (leven leiden dat voldoet aan
menselijke waardigheid)
Internationale verankering
Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens:
art. 25 - recht op een levensstandaard, die hoog genoeg is voor de gezondheid en het welzijn
van zichzelf en zijn gezin, incl. huisvesting.
- Verklaring, ≠ verdrag dus niet juridisch bindend (resolutie AV VN), wel hoge morele, politieke
status verworven.
- Voor België is dit vnl. een beginselverklaring ≠ wet (schending leidt niet tot cassatie of RvS.)
Internationaal verdrag ec., soc. en cult. rechten
- °1966
- art. 11 – “De staten die partij zijn bij dit verdrag erkennen het recht van eenieder op een
behoorlijke levensstandaard voor zichzelf en zijn gezin, daarbij inbegrepen behoorlijke
voeding, kleding en huisvesting […]”
- België ratificeerde dit in 1981 bij wet en in 1983 met een publ. in het BS.
- Bepalingen zijn dus juridisch bindend.
- Verbintenis van staten ten opzichte van de burgers waarop ze toezicht houden.
2
,Herzien Europees Sociaal Handvest (HESH)
Speelt een belangrijke rol voor het grondrecht op wonen!
- ESH °Raad van Europa en goedgekeurd in 1961 in Turijn
- Deel van de Belgische rechtsorde
- art. 16: verplichting steun te verlenen aan het gezin, inclusief het verschaffen van
gezinshuisvesting
- Jaren ‘90 ESH herzien en HESH goedgekeurd in 1996 in Straatsburg
- Wordt afgedwongen via 2 toezichtsmechanismen:
Rapporteringsmechanisme
Collectieve klachtenprocedure sociaal Europees Comité
Vb: veroordeling België bij aanpak woonwagenproblematiek
"Sociale grondwet van Europa"
Artikel 31
“teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op huisvesting te waarborgen, verbinden de
partijen zich maatregelen te nemen die erop gericht zijn:
De toegang tot adequate huisvesting te bevorderen;
dak- en thuisloosheid te voorkomen en te verminderen teneinde het geleidelijk uit te bannen;
de kosten voor huisvesting binnen het bereik te brengen van eenieder die niet over voldoende
middelen beschikt.”
MAAR België maakte voorbehoud bij artikel 31 HESH wegens ‘onhaalbaar’.
Europese verdrag tot bescherming van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)
- °1950 Rome
- Centreert op vrijheidsrechten (burgerlijk en politiek)
- Wat heeft dit te maken met grondrecht op wonen?
Art. 3 EVRM – verbod op foltering en onmenselijke behandeling
Art. 8 EVRM – bescherming van het privé- en gezinsleven en de woonst
Art. 6 EVRM – recht op toegang tot de rechter (niet zomaar uit huis gezet worden)
Art. 14 EVRM – verbod op discriminatie
Art. 2 EVRM – Recht op Leven
Vooral een indirect verband tussen grondrecht op wonen en EVRM
Handvest van de grondrechten van de EU
- °2007
- Juridisch bindend
- Art. 34: “Om sociale uitsluiting en armoede te bestrijden, erkent en eerbiedigt de Unie het
recht op sociale bijstand en op bijstand ten behoeve van huisvesting, teneinde al diegenen
die niet over voldoende middelen beschikken een waardig bestaan te verzekeren […].
- Waarom belangrijk? Inbreuk op het handvest is een inbreuk op het EU-recht
Europese Commissie kan een inbreukprocedure opstarten
Voorbeeld 2012: Procedure opgestart tegen Frankrijk na massale ontruiming van een
ROMA-kamp en terugsturen van mensen naar hun land van herkomst.
3
, De woonzaak
- Pleit voor een fundamenteel rechtvaardig woonbeleid in Vlaanderen
- Wonen is een grondrecht, maar blijft in Vlaanderen voor velen dode letter
- De overheid neemt haar verantwoordelijkheid onvoldoende
- Via een Europese procedure bij het Europees Comité voor Sociale Rechten willen ze de
overheid ter verantwoording roepen.
Kader 2: Woonbehoefte en woningmarkt
Woonbehoefte vanuit recht op wonen
- Meeste huishoudens doen beroep op vrije markt om in hun huisvestingsbehoefte te voorzien
Evenwicht tussen vraag en aanbod centraal voor de betaalbaarheid van huisvesting
- Komt er geen evenwicht tot stand via de vrije markt? Dan dient de overheid in te grijpen. De
overheid houdt de woningmarkt in evenwicht (corrigeert afwijking tussen vraag en aanbod).
- Er zijn verschillende deelmarkten (segmenten) waartussen doorstroming bestaat.
- Een voldoende aanbod aan betaalbare huisvesting moet verzekerd zijn (= link tussen
betaalbaarheid en toegankelijkheid)
Studie KBC 21/04 Rapport Johan Van Gompel – De woningmarkt in de 3 Belgische gewesten
Impact van het afschaffen van de woonbonus op de vastgoedprijzen? Prijzen zijn niet afgekoeld. Hoe
komt dat?
- Afschaffing woonbonus had geen meetbaar effect opvastgoedprijzen want tenietgedaan door
3 andere dynamieken:
Lage rente – hypotheekrente bleef dalen – lenen werd nog goedkoper meer middelen
mobiliseren
Veel jobs en gunstige arbeidsmarktcondities meer mensen op de woningmarkt
Effect van opbrengsteigendommen (rendement > spaarrente)
- Grote dualiteit op de vastgoedmarkt grote groep die VG kan kopen op de markt, ook als
investering en groter wordende groep die dit niet meer kan. Werkloosheid kan aangroeien
door COVID laatste groep wordt groter.
Woningmarkt
Eigendomsmarkt
Tendensen woningmarkt 2022
- Huizenprijzen in Vlaanderen + 8,4%
- Aantal transacties + 14%
- Grootste groep kopers is tussen 30 – 50 jaar oud
- Leuven en Gent koplopers (Leuven € 446.000 gemiddeld, Gent € 372.500 gemiddeld) + 10%
sinds 2020
- Duurste woningprijs id buurt van Gent Drongen (€ 500.000 - stijging van 32%)
- Meest betaalbaar Hasselt (€ 240.000)
4
Kader 1: wonen als basisbehoefte
Recht op wonen
Wonen is een sociaal grondrecht/mensenrecht?
Mensenrechten of grondrechten = verzameling van subjectieve rechten die tot voorwerp hebben de
wezenlijke voorwaarden te waarborgen om als persoon in waardigheid te leven en zich in vrijheid te
ontplooien.
Wonen als sociaal grondrecht
Ze zijn inherent aan het mens-zijn rechten waarover eenieder beschikt net omdat hij/zij mens is.
Ze zijn onaantastbaar en levensnoodzakelijk.
- Noodzakelijk voor fysieke en psychische ontwikkeling
- Opgenomen in internationale verdragen en grondwetten
- Staan ‘boven de wet’
- Dragen een project in zich
- Willen een doel realiseren.
Traditioneel staat de overheid in voor het beschermen en verwerkelijken van de voorwaarden opdat
een persoon vrij en in waardigheid kan leven.
- Grondrechten moeten institutioneel worden verankerd (grondwet)
- Overheid mag de grondrechten van de burgers niet aantasten
- Rechten betekent plichten (voor de overheid om de rechten van de burgers te honoreren).
1e generatie grondrechten burgerlijk en politiek (19e eeuw)
2e generatie grondrechten sociaal-economische dimensie (20e eeuw)
- Realiseren van een bepaalde levensstandaard
- Recht op arbeid, voeding, kleding, huisvesting, cultuur, …
Redenering: basisbehoeften dienen vervuld om andere grondrechten te kunnen uitoefenen.
Uiteindelijk doel?
- Komen tot een volledig mens-zijn
- ≠ wederkerigheidprincipe, wel solidariteit (vanuit mens-zijn)
- Geïnstitutionaliseerd via de overheid.
Uiteindelijk resultaat van burgerlijke, politieke, sociale, economische en culturele grondrechten?
- Een menswaardig leven
- Volledig mens-zijn
- Geïnstitutionaliseerd via de overheid, maar ook toegepast en gehandhaafd (!) niet enkel
gecreëerd (naar Hubeau en Geldof, 2003)
Universele Verklaring voor de rechten van de mens
- Art. 3 – 21 – politieke en burgerlijke rechten
- Art. 22 – 27 – economische, sociale en culturele rechten
1
,Alle rechten zijn evenwaardig.
Nationale verankering
Art. 23 Belgische grondwet
- Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden.
- Iedereen heeft recht op een behoorlijke huisvesting.
- Een behoorlijke huisvesting maakt een essentieel deel uit van het recht een menswaardig
leven te leiden.
Basis voor het Vlaams woonbeleid: Vlaamse codex wonen (sinds 1 januari 2021)
Art. 3: “Iedereen heeft recht op wonen. Daartoe moet de beschikking over een aangepaste
woning, van goede kwaliteit, in een behoorlijke woonomgeving, tegen een betaalbare prijs en
met woonzekerheid worden
Bevorderd.”
Juridische verankering nat. en internat.
Maar ook …
- Onschendbaarheid van de woning (art. 15 Gw. en arts. 439 – 442 Sw.)
- Bescherming van privé- en gezinsleven (art. 22 Gw. en art. 8 EVRM)
- Sociale zekerheid en recht op sociale bijstand (art. 12 HESH)
- Art 1 OCMW-wet: recht op maatscappelijke Dienstverlening (leven leiden dat voldoet aan
menselijke waardigheid)
Internationale verankering
Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens:
art. 25 - recht op een levensstandaard, die hoog genoeg is voor de gezondheid en het welzijn
van zichzelf en zijn gezin, incl. huisvesting.
- Verklaring, ≠ verdrag dus niet juridisch bindend (resolutie AV VN), wel hoge morele, politieke
status verworven.
- Voor België is dit vnl. een beginselverklaring ≠ wet (schending leidt niet tot cassatie of RvS.)
Internationaal verdrag ec., soc. en cult. rechten
- °1966
- art. 11 – “De staten die partij zijn bij dit verdrag erkennen het recht van eenieder op een
behoorlijke levensstandaard voor zichzelf en zijn gezin, daarbij inbegrepen behoorlijke
voeding, kleding en huisvesting […]”
- België ratificeerde dit in 1981 bij wet en in 1983 met een publ. in het BS.
- Bepalingen zijn dus juridisch bindend.
- Verbintenis van staten ten opzichte van de burgers waarop ze toezicht houden.
2
,Herzien Europees Sociaal Handvest (HESH)
Speelt een belangrijke rol voor het grondrecht op wonen!
- ESH °Raad van Europa en goedgekeurd in 1961 in Turijn
- Deel van de Belgische rechtsorde
- art. 16: verplichting steun te verlenen aan het gezin, inclusief het verschaffen van
gezinshuisvesting
- Jaren ‘90 ESH herzien en HESH goedgekeurd in 1996 in Straatsburg
- Wordt afgedwongen via 2 toezichtsmechanismen:
Rapporteringsmechanisme
Collectieve klachtenprocedure sociaal Europees Comité
Vb: veroordeling België bij aanpak woonwagenproblematiek
"Sociale grondwet van Europa"
Artikel 31
“teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op huisvesting te waarborgen, verbinden de
partijen zich maatregelen te nemen die erop gericht zijn:
De toegang tot adequate huisvesting te bevorderen;
dak- en thuisloosheid te voorkomen en te verminderen teneinde het geleidelijk uit te bannen;
de kosten voor huisvesting binnen het bereik te brengen van eenieder die niet over voldoende
middelen beschikt.”
MAAR België maakte voorbehoud bij artikel 31 HESH wegens ‘onhaalbaar’.
Europese verdrag tot bescherming van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)
- °1950 Rome
- Centreert op vrijheidsrechten (burgerlijk en politiek)
- Wat heeft dit te maken met grondrecht op wonen?
Art. 3 EVRM – verbod op foltering en onmenselijke behandeling
Art. 8 EVRM – bescherming van het privé- en gezinsleven en de woonst
Art. 6 EVRM – recht op toegang tot de rechter (niet zomaar uit huis gezet worden)
Art. 14 EVRM – verbod op discriminatie
Art. 2 EVRM – Recht op Leven
Vooral een indirect verband tussen grondrecht op wonen en EVRM
Handvest van de grondrechten van de EU
- °2007
- Juridisch bindend
- Art. 34: “Om sociale uitsluiting en armoede te bestrijden, erkent en eerbiedigt de Unie het
recht op sociale bijstand en op bijstand ten behoeve van huisvesting, teneinde al diegenen
die niet over voldoende middelen beschikken een waardig bestaan te verzekeren […].
- Waarom belangrijk? Inbreuk op het handvest is een inbreuk op het EU-recht
Europese Commissie kan een inbreukprocedure opstarten
Voorbeeld 2012: Procedure opgestart tegen Frankrijk na massale ontruiming van een
ROMA-kamp en terugsturen van mensen naar hun land van herkomst.
3
, De woonzaak
- Pleit voor een fundamenteel rechtvaardig woonbeleid in Vlaanderen
- Wonen is een grondrecht, maar blijft in Vlaanderen voor velen dode letter
- De overheid neemt haar verantwoordelijkheid onvoldoende
- Via een Europese procedure bij het Europees Comité voor Sociale Rechten willen ze de
overheid ter verantwoording roepen.
Kader 2: Woonbehoefte en woningmarkt
Woonbehoefte vanuit recht op wonen
- Meeste huishoudens doen beroep op vrije markt om in hun huisvestingsbehoefte te voorzien
Evenwicht tussen vraag en aanbod centraal voor de betaalbaarheid van huisvesting
- Komt er geen evenwicht tot stand via de vrije markt? Dan dient de overheid in te grijpen. De
overheid houdt de woningmarkt in evenwicht (corrigeert afwijking tussen vraag en aanbod).
- Er zijn verschillende deelmarkten (segmenten) waartussen doorstroming bestaat.
- Een voldoende aanbod aan betaalbare huisvesting moet verzekerd zijn (= link tussen
betaalbaarheid en toegankelijkheid)
Studie KBC 21/04 Rapport Johan Van Gompel – De woningmarkt in de 3 Belgische gewesten
Impact van het afschaffen van de woonbonus op de vastgoedprijzen? Prijzen zijn niet afgekoeld. Hoe
komt dat?
- Afschaffing woonbonus had geen meetbaar effect opvastgoedprijzen want tenietgedaan door
3 andere dynamieken:
Lage rente – hypotheekrente bleef dalen – lenen werd nog goedkoper meer middelen
mobiliseren
Veel jobs en gunstige arbeidsmarktcondities meer mensen op de woningmarkt
Effect van opbrengsteigendommen (rendement > spaarrente)
- Grote dualiteit op de vastgoedmarkt grote groep die VG kan kopen op de markt, ook als
investering en groter wordende groep die dit niet meer kan. Werkloosheid kan aangroeien
door COVID laatste groep wordt groter.
Woningmarkt
Eigendomsmarkt
Tendensen woningmarkt 2022
- Huizenprijzen in Vlaanderen + 8,4%
- Aantal transacties + 14%
- Grootste groep kopers is tussen 30 – 50 jaar oud
- Leuven en Gent koplopers (Leuven € 446.000 gemiddeld, Gent € 372.500 gemiddeld) + 10%
sinds 2020
- Duurste woningprijs id buurt van Gent Drongen (€ 500.000 - stijging van 32%)
- Meest betaalbaar Hasselt (€ 240.000)
4
