OP – deel 5 – de adolescentie – (H14, H15, H16)
Leerplandoelstellingen
Aan het einde van H14 kun je:
Je beschrijft de lichamelijke veranderingen in de adolescentie.
Je legt uit welke invloed de puberteit heeft op adolescenten.
Je geeft weer hoe de ontwikkeling van de hersenen bijdraagt aan cognitieve groei tijdens de adolescentie.
Je benoemt oorzaken en gevolgen van stress.
Je beschrijft hoe adolescenten met stress kunnen omgaan.
Aan het einde van H15 kun je:
Uitleggen hoe adolescenten abstract denkvermogen ontwikkelen en de consequenties van deze ontwikkeling
onderzoeken.
Het informatieverwerkingsperspectief op de cognitieve ontwikkeling beschrijven.
De aspecten van cognitieve ontwikkeling samenvatten die problemen voor adolescenten opleveren.
De stadia van morele ontwikkeling beschrijven die adolescenten doorlopen.
Benoemen hoe de beroepskeuze in zijn werk gaat.
De relatie beschrijven tussen gender en loopbaanontwikkeling.
Aan het einde van H16 kun je:
Uitleggen hoe zelfbeeld en eigenwaarde zich in de adolescentie verder ontwikkelen.
Beschrijven hoe volgens Eriksons theorie de identiteitsvorming in de adolescentie gestalte krijgt.
Marcia’s vier identiteitsstatussen voor adolescenten kort toelichten.
Uitleggen hoe adolescenten een culturele identiteit ontwikkelen.
Uitleggen hoe relaties binnen het gezin in de adolescentie veranderen.
Toelichten hoe relaties met leeftijdsgenoten in de adolescentie veranderen.
Factoren beschrijven die bijdragen aan psychische problemen in de adolescentie.
2
, H14) De fysieke ontwikkeling in de adolescentie
EXTRA: Wat is dat eigenlijk, adolescentie?
Scharniermoment tussen kind en volwassenheid
Start: vrij universeel (11 à 13 jaar)
Einde: cultuur gebonden & verschillende criteria
• Biologisch: lichamelijk volgroeid
• Psychologisch: eigen identiteit
• Maatschappelijk: eigen positie gevonden
• Juridisch: meerderjarig voor de wet
Overstap volwassenheid: ± 22 jaar
EXTRA: pubertijd vs adolescentie
14.1) Fysieke rijping
Pubertaire Seksuele rijping
groeispurt geslachtshormonen
groeihormoon
14.1.1) Groei in de adolescentie: het snelle tempo van de fysieke rijping
In de adolescentie groeien jongeren
zeer snel in lengte en gewicht. In 4
jaar verandert een kind fysiek in een
jonge volwassene.
Puberale groeispurt: periode v
uitzonderlijk snelle groei, vglb met
de babytijd.
Timing van de groeispurt verschilt
tussen jongens en meisjes:
o Meisjes starten rond 10 jaar.
o Jongens starten rond 12 jaar.
Meisjes zijn gemiddeld tussen 11
en 13 jaar even (of iets) langer dan
jongens. Vanaf 13 jaar zijn jongens gemiddeld opnieuw langer, en dat blijft meestal zo.
2
, 14.1.2) Puberteit: het begin van de seksuele rijping
De puberteit is de periode waarin de geslachtsorganen volledig ontwikkelen.
o Meisjes starten gemiddeld op 11–12 jaar.
o Jongens starten gemiddeld op 13–14 jaar.
De puberteit begint wanneer de hypofyse het lichaam aanzet om volwassen hoeveelheden geslachts-
hormonen te produceren.
o Jongens → androgenen (testosteron).
o Meisjes → oestrogenen.
De hypofyse stimuleert ook de productie van groeihormonen groeispurt.
De hormonale regeling gebeurt via de HPG-as (hypothalamus – hypofyse – gonaden):
Hypothalamus geeft de hypofyse een signaal hypofyse maakt 2 stimulerende hormonen aan
gonaden (eierstokken/testikels) produceren androgenen en oestrogenen deze zorgen voor
secundaire geslachtskenmerken en remmen tegelijk hypothalamus en hypofyse (feedback).
Belang van hormonen:
o Ze sturen de fysieke ontwikkeling van de hersenen tijdens de adolescentie.
o Ze activeren gedrag dat essentieel is, zoals seksuele drift, honger en dorst.
De pubertijd bij meisjes
De puberteit start op een verschillend moment 1ste menstruatie / menarche gebeurt meestal tussen
12,5 en 15 jaar, later in armere landen.
SES beïnvloedt de timing: meisjes uit minder welgestelde gezinnen menstrueren vaak eerder,
mogelijk door hoger lichaamsvet, sportende / welgestelde meisjes vaak later.
Ontw primaire geslachtskenmerken vinden plaats door veranderingen in de vagina en baarmoeder.
Ontw secundaire geslachtskenmerken:
o Borsten rond 10 jaar
o Schaamhaar rond 11 jaar
o Okselhaar enkele jaren later
Vroege puberteit: sommige meisjes tonen al op 8j borsten / schaamhaar oorzaak is onduidelijk.
De pubertijd bij jongens
Puberteit start bij jongens rond 12j: penis en scrotum groeien sneller en bereiken na 3–4j volwassen
grootte.
Zaadballen en prostaat groeien mee maakt 1ste zaadlozing (spermarche / semenarche) mogelijk,
meestal rond 13j.
In het begin bevat het zaad weinig sperma, maar dit neemt toe met de leeftijd.
Primaire geslachtskenmerken = penis, scrotum
Secundaire geslachtskenmerken ontwikkelen zich:
o Schaamhaar rond 12 jaar
o Later oksel- en gezichtshaar
2
Leerplandoelstellingen
Aan het einde van H14 kun je:
Je beschrijft de lichamelijke veranderingen in de adolescentie.
Je legt uit welke invloed de puberteit heeft op adolescenten.
Je geeft weer hoe de ontwikkeling van de hersenen bijdraagt aan cognitieve groei tijdens de adolescentie.
Je benoemt oorzaken en gevolgen van stress.
Je beschrijft hoe adolescenten met stress kunnen omgaan.
Aan het einde van H15 kun je:
Uitleggen hoe adolescenten abstract denkvermogen ontwikkelen en de consequenties van deze ontwikkeling
onderzoeken.
Het informatieverwerkingsperspectief op de cognitieve ontwikkeling beschrijven.
De aspecten van cognitieve ontwikkeling samenvatten die problemen voor adolescenten opleveren.
De stadia van morele ontwikkeling beschrijven die adolescenten doorlopen.
Benoemen hoe de beroepskeuze in zijn werk gaat.
De relatie beschrijven tussen gender en loopbaanontwikkeling.
Aan het einde van H16 kun je:
Uitleggen hoe zelfbeeld en eigenwaarde zich in de adolescentie verder ontwikkelen.
Beschrijven hoe volgens Eriksons theorie de identiteitsvorming in de adolescentie gestalte krijgt.
Marcia’s vier identiteitsstatussen voor adolescenten kort toelichten.
Uitleggen hoe adolescenten een culturele identiteit ontwikkelen.
Uitleggen hoe relaties binnen het gezin in de adolescentie veranderen.
Toelichten hoe relaties met leeftijdsgenoten in de adolescentie veranderen.
Factoren beschrijven die bijdragen aan psychische problemen in de adolescentie.
2
, H14) De fysieke ontwikkeling in de adolescentie
EXTRA: Wat is dat eigenlijk, adolescentie?
Scharniermoment tussen kind en volwassenheid
Start: vrij universeel (11 à 13 jaar)
Einde: cultuur gebonden & verschillende criteria
• Biologisch: lichamelijk volgroeid
• Psychologisch: eigen identiteit
• Maatschappelijk: eigen positie gevonden
• Juridisch: meerderjarig voor de wet
Overstap volwassenheid: ± 22 jaar
EXTRA: pubertijd vs adolescentie
14.1) Fysieke rijping
Pubertaire Seksuele rijping
groeispurt geslachtshormonen
groeihormoon
14.1.1) Groei in de adolescentie: het snelle tempo van de fysieke rijping
In de adolescentie groeien jongeren
zeer snel in lengte en gewicht. In 4
jaar verandert een kind fysiek in een
jonge volwassene.
Puberale groeispurt: periode v
uitzonderlijk snelle groei, vglb met
de babytijd.
Timing van de groeispurt verschilt
tussen jongens en meisjes:
o Meisjes starten rond 10 jaar.
o Jongens starten rond 12 jaar.
Meisjes zijn gemiddeld tussen 11
en 13 jaar even (of iets) langer dan
jongens. Vanaf 13 jaar zijn jongens gemiddeld opnieuw langer, en dat blijft meestal zo.
2
, 14.1.2) Puberteit: het begin van de seksuele rijping
De puberteit is de periode waarin de geslachtsorganen volledig ontwikkelen.
o Meisjes starten gemiddeld op 11–12 jaar.
o Jongens starten gemiddeld op 13–14 jaar.
De puberteit begint wanneer de hypofyse het lichaam aanzet om volwassen hoeveelheden geslachts-
hormonen te produceren.
o Jongens → androgenen (testosteron).
o Meisjes → oestrogenen.
De hypofyse stimuleert ook de productie van groeihormonen groeispurt.
De hormonale regeling gebeurt via de HPG-as (hypothalamus – hypofyse – gonaden):
Hypothalamus geeft de hypofyse een signaal hypofyse maakt 2 stimulerende hormonen aan
gonaden (eierstokken/testikels) produceren androgenen en oestrogenen deze zorgen voor
secundaire geslachtskenmerken en remmen tegelijk hypothalamus en hypofyse (feedback).
Belang van hormonen:
o Ze sturen de fysieke ontwikkeling van de hersenen tijdens de adolescentie.
o Ze activeren gedrag dat essentieel is, zoals seksuele drift, honger en dorst.
De pubertijd bij meisjes
De puberteit start op een verschillend moment 1ste menstruatie / menarche gebeurt meestal tussen
12,5 en 15 jaar, later in armere landen.
SES beïnvloedt de timing: meisjes uit minder welgestelde gezinnen menstrueren vaak eerder,
mogelijk door hoger lichaamsvet, sportende / welgestelde meisjes vaak later.
Ontw primaire geslachtskenmerken vinden plaats door veranderingen in de vagina en baarmoeder.
Ontw secundaire geslachtskenmerken:
o Borsten rond 10 jaar
o Schaamhaar rond 11 jaar
o Okselhaar enkele jaren later
Vroege puberteit: sommige meisjes tonen al op 8j borsten / schaamhaar oorzaak is onduidelijk.
De pubertijd bij jongens
Puberteit start bij jongens rond 12j: penis en scrotum groeien sneller en bereiken na 3–4j volwassen
grootte.
Zaadballen en prostaat groeien mee maakt 1ste zaadlozing (spermarche / semenarche) mogelijk,
meestal rond 13j.
In het begin bevat het zaad weinig sperma, maar dit neemt toe met de leeftijd.
Primaire geslachtskenmerken = penis, scrotum
Secundaire geslachtskenmerken ontwikkelen zich:
o Schaamhaar rond 12 jaar
o Later oksel- en gezichtshaar
2
