samenvatting sociale en politieke leerstelsels

SOCIALE EN POLITIEKE
LEERSTELSELS
INLEIDING
 ONGELIJKHEID: elke maatschappij kent vormen van ongelijkheid
o Emancipatie strijd
 Sommigen voor het behoud van ongelijkheid, anderen tegen!
 Veel spanningen tussen sociale klassen  ideologische strijd
o Vaak een daling van ongelijkheid TUSSEN de landen maar een stijging IN de
landen
 = klassenongelijkheid
o Raegan en Tatcher – ‘80
 Na WOII is iedereen in amerika er enorm op vooruitgegaan
 de onderkant van de maatschappij steeg zelfs het meest
 maar vanaf ’80 verliest de onderkant van de maatschappij en de top
blijft veel groeien  cruciaal moment van de wereldgeschiedenis

 EMANCIPATIE
o alle vormen van collectieve organisatie die de individuen sterker maken
 hoe groter de groep, hoe meer macht
 politieke partijen, sociale bewegingen…
o Emancipatie = gelijkheid voor de wet OF ook gelijkheid in werkelijkheid
 Individuen en groepen krijgen steeds meer greep op de eigen
levensomstandigheden  vooruitgang

 VOORUITGANG
o De vooruitgang was afgelopen eeuwen fenomenaal
 Zowel op immaterieel (onze rechten) als materieel vlak
o Optimisme kloof = mensen zijn optimistische over hun eigen leven MAAR
vrezen voor de mensheid

 IDEOLOGIE
o = een geheel van ideeën dat de basis vormt voor georganiseerde politieke
actie of dit nu bedoeld is om het bestaande machtssysteem te behouden, aan
te passen of omver te gooien
o = geheel van ideeën en opvattingen dat aan de sociaal-politieke
verhoudingen vorm wenst te geven
 opvattingen (+ en -): descriptief en normatief
 hoe de maatschappij is VS zou moeten zijn
 een poging om vat te krijgen op de sociopolitieke omgeving zoals die is
en zoals deze hoort te zijn
 uitspraak over grenzen en eigendom en weerspiegelen de keuzes die
in een bepaalde maatschappij worden gemaakt
o Wetenschap die het menselijke denken en handelen zou samenvatten
o In verschillende ideologieën gaan verschillende concepten centraal staan
 Marx: motor van geschiedenis is de klassenstrijd
 Pareto: motor van geschiedenis is de elite
 ! verschillende interpretaties van dezelfde concepten
 Je moet jouw definitie als ‘de juiste’ kunnen verkopen

 Een inleiding tot de geschiedenis van de politieke theorieën en ideologieën, meer bepaald
een geschiedenis van het denken over emancipatie in de moderne tijden.
1

,  Politieke strijd
 Emancipatie, vrijheid & gelijkheid ongelijk verdeeld over de wereld (binnen en tussen
natiestaten)


 een ideologische strijd en politiek-MAATSCHAPPELIJKE ACTIE

 Dynamisch: gaan altijd samen
 Ideologie ≠ doctrine
 Marxisme-wetenschap-ideologie
o Doel van wetenschap om de werkelijkheid te begrijpen MAAR volgens Marx is
die niet zomaar te ontdekken
o Ideologie = hetgeen dat de tegenstrijdigheden van de maatschappelijke
werkelijkheid verbergt

 Relatie wetenschap & ideologie
o Wetenschap en ideologie overlappen MAAR vallen niet samen!
o Bij wetenschap is het juist of fout, dit kan je moeilijk zeggen in de sociale
wetenschap
o Gelijkenissen
 bevat een set van aannames en startpunten
 legt uit hoe de sociale wereld er uit ziet
 legt ui hoe en waarom de wereld verandert
 reikt een systeem van concepten en ideeën aan
 verduidelijkt relaties tussen concepten
 verschaft een gerelateerd systeem van ideeën



o verschillen

IDEOLOGIE SOCIALE THEORIEËN
Absolute zekerheid Conditioneel, onderhandelend
begrijpen
Antwoorden op alle vragen Incompleet, aanvaarde onzekerheid
Vast, gesloten, af Groeiend, open, proces, uitbreidend
Gaat afwijkende info uit de weg Verwelkomt tests, positief en negatief
bewijsmateriaal
Blind voor alternatief bewijsmateriaal Verandering gebaseerd op bewijs
Opgesloten in een bepaald moraal Ontstaan van sterke moraliserende
systeem standpunten
Vooringenomen Neutraal, neemt alle kanten in acht
Interne contradicties en inconsistenties Zoekt sterk naar logische consistentie
Vastgeroest in specifieke positie Overstijgt sociale posities




DE ONTRAFELING VAN DE MIDDELEEUWSE ORDE (1450-1650)
Ontstaan KAPITALISME

 door 4 belangrijke politieke gebeurtenissen
 geleidelijke ontstaansgeschiedenis
2

, 1. Wetenschappelijke vooruitgang en de geleidelijke emancipatie van de politiek
o Vandaag heel weinig delen in de wereld die niet onder het kapitalistisch
systeem vallen

2. Het einde van de katholieke hegemonie
o Reformatie: opstand
o Contrareformatie: terugvechten van de katholieken

3. Koloniale ontmoetingen: het dispuut van Valladolid
o Spanje zegt ‘niet alleen handel drijven met die mensen, maar ook hun rijkdom
afpakken’
4. De Engelse burgeroorlog



WETENSCHAP & EMANCIPATIE VAN DE POLITIEK

Periode van de RENAISSANCE: terugkeer naar de werken van de oudheid (na de donkere
middeleuwen)

LEONARDO DA VINCI

 Niet enkel idealiseren van het verleden, maar je kan ook naar de toekomst kijken
o waarin de mens centraal gaat staan
 als je naar de details gaat kijken, kan je de werking van de natuur
doorgronden
o ervoor: Gods plan
 Da Vinci was 1 vd eerste in Europa die zei dat we naar het detail
moeten kijken!
o Dit duwde hem naar het logische en experimentele
 Om van het kleine, het grotere inzicht te krijgen hoe de wereld in
elkaar zit
 Tot nu nog de pijlers van het wetenschappelijk onderzoek

 Veranderende economische verhoudingen in een verdeeld Italië
o Opkomst van de handel
 Ervoor werden weinig goederen systematisch geproduceerd om
verkocht te worden
 Het was dus noodzakelijk voor Italië om eengemaakt te worden (zodat
je niet steeds moet betalen om een nieuw deel van Italië binnen te
komen)
o Mercantilisme = nieuw economisch systeem
 De vorst had de taak het inkomen van de natie te ontwikkelen
 Aanwakkeren van handel zodat er rijkdom wordt gecreëerd

 Ontvoogding en secularisering
o Het politieke en de politieke eisen hebben te maken met de socio-
economische verhoudingen in een bepaald gebied
o Politiek gaat zich emanciperen in het religieuze




NICOLLO MACHIAVELLI

 Il Principe

3

, o Brak met de traditionele schrijven van de politiek
 Werken die beschreven hoe de koning zich het best kan gedragen
o Machiavelli was geïnteresseerd in de werkelijkheid: niet hoe de koning zich
zou moeten gedrag, maar hoe hij zijn macht echt uitoefent!

 Weg van de moraal? Hij begint niet met de kerkelijke waarden en normen om te
schrijven
 Menselijke natuur?
o Wat is in essentie de mens?
o De menselijke natuur is overal en altijd hetzelfde: we zijn allemaal mensen
 Elke mens heeft goede en slechte neigingen
 De politiek (dus ook de koning) moet er vanuit gaan dat de mens
slecht is
o Gebruikte een wetenschappelijke methode!

 Secularisering van de politiek
 Secularisering ≠ antireligieus
o Zijn kritieken
 de kerkelijke leiding in Rome vertoonde vaak slecht gedrag  vermijnt
de religieuze oveertuiging
 ‘jullie zijn hypocriet’
 Kritiek op moraal
 De kerk had ook ambitie voor politieke macht: heilig rooms rijk
 Hield de eenwording van Italië tegen
 Kritiek op socio-economisch
o Hij verwerpt religie niet! Want verbind mensen MAAR heeft geen centrale rol

 La raison d’Etat = de straatsrede staat centraal ! (niet de religie)
o De staatsrede werd een doel op zich, om dit uit te bouwen zijn alle middelen
heilig
o List, bedrog… mag ook!

 Privaat bezit
o De zekerheid dat privaat bezit onaantastbaar was
o De staat is er om het privaat bezit te beschermen (ook tegen de staat zelf)
 De bevolking zou elk regime tolereren als het privébezit maar
beschermd wordt!
o Vrouw en kinderen waren bezit van de man: bescherming van de vrouw (in
die tijd)

 Pragmatisme: het belangrijkste is dat de koning gevreesd wordt
o Veiliger: of ze van u houden hangt af van de mensen, om u te vrezen hangt af
van jezelf
o Makkelijker om zo je wil door te drukken

 Populair Machiavellisme = het doel heiligt de middelen




THOMAS MORE

 Een satire op het Engeland van zijn tijd

4