CRIMINOLOGIE VAN HET STRAFRECHTSBEDELING INLEIDING (LES 1)
Sensu stricto strafrechtelijk beleid: wetgeving opsporing vervolging
straftoemeting en uitvoering
Sensu lato strafrechtelijk beleid: sociale zekerheid, gezondheidzorg,
tewerkstelling
Actua belangrijk! Villian 14 situeren, magna charta toepassen op cursus (examenvragen
Helikopterperspectief
1. Criminologie van strafrechtsbedeling
Hoe denken we over misdrijf en straf?
Het is een slingerbeweging want op een moment daad centraal en ander
moment dader centraal. Doorheen geschiedenis beweegt het constant
(geschiedenis).
Geschiedenis:
Ancien regime tot 18e eeuw:
- Willekeur, la bouche de la loi alleen de rechter spreekt recht
- Recht op bestraffing was alleenrecht koning, hij besliste wat criminaliteit
was, straffen waren vaak voorbeeld straffen, publieke straffen als
voorbeeld naar iedereen toe bv guillotine, was niet altijd zo gruwelijk want
er waren ook geldsommen te betalen enzovoort
- Straffen voor vergelding en afschrikking (algemene preventie zodat
anderen het niet doen), bekentenis
Verlichting en klassieke strafrecht 18-19e eeuw
- Mens als rationeel wezen, vrije wil, maakt keuze tussen goed en slecht, als
die rationeel nadenkt, gaat hij geen criminaliteit plegen, kosten en baten
- Sociaal contract: ik ben burger, ik ga vrijheid afstaan aan OH zodat hij mij
beschermt
- Magna charta van het strafrecht: legaliteit (feit staat in wet bepaald samen
met straf), proportionaliteit (in verhouden straf en misdrijf) en subsidiariteit
(middel om doel te bereiken) , vaste straffen en geen individualisering,
schuldnotie centraal
- Vergelding, algemene preventie (afschrikking) en bijzondere preventie
(gevangenisstraf)
Positivisme tweede helft 19e eeuw
- Misdrijf gevolg causale factoren, mensen hebben geen vrije keuze,
gedetermineerd
- Lombroso: geboren misdadiger o b v uiterlijke kenmerken determinatie
centraal en sociale gevaarlijkheid
- Geen vergelding (straffen voor feit) want hij kan er niet aan doen door
determinatie
- Focus op bijzonder preventie (geen recidive) en resocialisatie (sanctie)
genezen
Sociaal verweer 2e helft 19e eeuw
- Maatschappij moet zich verweren tegen bepaalde mensen (beschermen),
we hebben kwetsbare in onze samenleving die niet rationeel zijn (Prins) =
eclecticisme tweesporenbeleid, zie je ook vandaag door minderjaren en
, meerderjarigen, mensen die vrije wil hebben (klassieke strafrecht) en
anderen niet (internering)
- Onderscheid tussen normale en andere delinquenten (geestesgestoorden
en jeugdigen)
Na WOII
- Overgangsfase, bloei, sociale zekerheid en gezondheidzorg (sociale
vangnetten) zorg dragen voor mensen
- Vergelding was zinloos want er is geen vrije wil en je had focus op
bijzondere preventie en resocialisatie
Nieuw sociaal verweer na WOII
- Die periode van mensen die zogezegd een uiterlijk hebben en zo zie je of
ze criminaliteit gaan plegen
- Aandacht voor persoonlijkheid en sociaal milieu
- Legaliteit belangrijk, aandacht voor persoonlijkheid en sociaal milieu
- Functie van straf was individualisering met aandacht voor rechtspositie van
de dader (legaliteit en resocialisatie centraal)
Vandaag
Diverse stromen. Straf is er om te streven naar evenwicht tussen vergelding,
afschrikking, resocialisatie en herstel. Gevangenisstraf is doel voor te vergelden
en ook resocialisatie. Is dat wel mogelijk in onze strafuitvoering, zijn
gevangenissen wel klaar? Er zijn diverse straffen, streven naar evenwicht tussen
vergelding, afschrikking, resocialisatie en herstel. Rol van rechter is onderdanig
want alle straffen w uitgesproken.
Rechter kan nu kiezen tussen bijkomende straffen en heeft ook een publieke
opinie. Rechter w beïnvloedt door verschillende factoren zoals bijkomende
straffen. Vandaag hebben we een nieuw strafwetboek, heeft gevolgen bv we
gaan niet meer spreken over driedeling, nieuwe misdrijven, oude verdwijnen,..
Koen Geens: drie fases hervormingen strafrecht, strafrechtsprocesrecht en
strafuitvoeringsrecht
Logica van strafrechtsketen en echelons
Strafrechtsketen- een trechter
Trechter (heel veel zaken komen erin) en heel veel w uitgestroomd op niveau van
vervolging.
Misdrijf: door wet omschreven gedrag waarop straf is gesteld die in wet bepaald
is (legaliteit/ magna Charta). Er is veel sprake van darknumber dus niet alle
misdrijven komen in trechter door ongekende dader, te weinig bewijzen,…
Strafrechtsketen en verregaande juridisering
Onze trechter zit overvol en je hebt overbevolkte gevangenissen, betekent dat er
in éénpersooncellen 3 personen liggen,… is het menselijk? Komt omdat ons
strafrechtssysteem verwaarloosd is, we hebben weinig aandacht besteedt aan
onze rechtbanken, beleid,.. Menselijkheid van land w afgemeten door hoe goed je
gedetineerden w opgevangen. Overvolle trechter komt door onbeheersbare
hoeveelheid straffen en het onvermogen om die uitgesproken straffen uit te
voeren wat efficiëntie van strafrecht aantast.
Strafrechtsketen en ruimte voor beleid
,Er moet beleid gevoerd worden, anders geen logica van strafrechtsketen.
Klassieke strafrecht: geen ruimte voor beleid (magna charta), vroeger vaste straf
nu niet meer
Oud verweer: creatie beleidsruimte op echelon strafuitvoering en deels
straftoemeting bv we maken een keuze in opsporing over voorwaardelijk
invrijheidsstelling of verzachtende omstandigheden en niet altijd vaste straf
want veroordeling zou meer schade brengen
Nieuw sociaal verweer: totaalbeleid, creatie beleidsruimte op elk echelon bv
praetoriaanse probatie, bemiddeling in strafzaken, probatie, penitair verlof,
maatregelen
Strafrechtsketen nu:
Keuzes maken bij opsporing (lokaal en federale politie, douane,..) politie gaan
schriftelijk vastleggen in proces-verbaal.
Opsporingsonderzoek gebeurt onder leiding van OM 90% van de gevallen en kan
dwangmaatregelen opleggen (vordering tot onderzoek, onder leiding van
onderzoeksrechter) en 10% door gerechtelijk onderzoek.
Wettelijke politie heeft geen autonomie om te beslissen en moet alles
verbaliseren en doorgeven aan het OM.
Logica van strafrechtelijk reactie op misdrijven: eens een misdrijf is opgespoord
en vastgelegd w het aan de strafrechter voorgelegd met het ook op beoordeling
en eventuele bestraffing. In realiteit is dit eerder een uitzondering dan regel
Strafrechtelijk beleid (opsporings- en vervolgingsbeleid) w bepaald door minister
en college PG’s, maar binnen grenzen (strafrechtelijk beleid) is minister van
Justitie of college PG’s en OM belangrijkste actor en kan eigen accenten leggen
want moet strafrechtelijk beleid voeren en heeft opportuniteitsbeginsel waarbij
OM die beslist of die gaat vervolgen of niet, het is dus een spilfiguur.
Strafrechtelijk reactie op misdrijf is de uitzondering, strafvordering door:
- OM of PdK heeft vervolgingsmonopolie, maar uitzonderingen
Raadkamer (na vordering OM) na afsluiting gerechtelijk
onderzoek door onderzoeksrechter)
Door slachtoffer
Straftoemeting is uitzonderlijk, in meeste gevallen komt rechter niet in voor.
Straffen w uitgesproken door rechters bv minnelijk schikking en bemiddeling en
maatregelen ook niet want dat is door OM.
Uitzonderling: raadkamer en slachtoffer.
Sepot: zondergevolgstelling, een misdrijf is opgespoord en vastgesteld, w het aan
strafrechter voorgelegd met het oog op beoordeling en eventuele bestraffing.
Zondergevolgstelling omwille van technische redenen bijvoorbeeld gebrek aan
bewijs. Kan niet vervolgen als dader gestorven is of onbekend is.
Zondergevolgstelling omwille van opportuniteitsredenen, ik kan vervolgen maar
ik wil niet vervolgen, ik vind het niet opportuun want persoon is te jong en zou
schade berokkenen
Buitenrechtelijke afhandeling zoals minnelijk schikking (geldsom betalen) of
bemiddeling en maatregelen OF dossier is te groot dus beslissen tot vervolgen
naar rechter.
Drie principes van rechters, straftoemeting:
, - Onpartijdig
- Afweging
- Onafhankelijkheid: strafrechtelijk beleid door minister en college PG’s, niet
van toepassing aan rechter, kan straf kiezen
- Knoop doorhakken: vonnis vellen
2. Rechter als koorddanser
Straftoemeting is geen automatisme door legaliteitsbeginsel. Recht om te
straffen w vanaf positivisme/sociaal verweer verlegd van objectieve
zwaarwichtigheid van daad (vaste straffen, la bouche de la loi= rechter spreek
altijd waarheid over wet) naar persoonlijkheid van dader. Rechter moet tussen
bestraffen daad en bestraffen dader balanceren op koord tussen
gelijkheidsbeginsel en beginsel van individualisering van bestraffing
Dispariteit: ongelijkheden door discretionaire ruimte van de rechter, je hebt
eenzelfde feit, voor ene rechter krijgt die straf x andere rechter straf y, hoe komt
dat? Wettelijke factoren (ernst misdrijf) met verschillende straffen of min-
maximumruimte, niet-wettelijke factoren zoals persoonlijkheid of
sociaaleconomische achtergrond dader, figuur,… het is dus niet neutraal bv
houding in rechtbank is bepalend.
Recht en samenleving
Samenleving en de roep om strenge straffen. Expansie= meer gevangenissen
aanmaken en renoveren voor overbevolking in gevangenissen te voorkomen. Als
de rechter iets goed praat: -
- Strafmaat is niet over schuld maar over passende straf, uitgebreide
motivering van opschorting
- Schuld is een schuldigverklaring
- Schadevergoeding
- In beroep over straf niet schadevergoeding, opschorting met
probatievoorwaarden
Rol van media is belangrijk publieke waakhond vs vechtershond.
Koen Geens (uitvoerende macht) wilt hogere straffen en wacht met vertrouwen
het hoger beroep af.
3. Strafuitvoering
Wat je doet op ene echelon heeft gevolgen voor andere echelon bv veel mensen
voor OM terechtkomen, dus veel mensen in gevangenissen dus overbevolking.
Reductionistische aanpak om meer gevangenissen aan te maken (expansie).
BESLUIT
Strafrechtsbedeling is geen machine die verdeelt, wat je op een echelon doet,
heeft gevolgen op het andere echelon. Het is niet neutraal, je hebt een instroom,
doorstroom en uitstroom en w deelt gestuurd maar strafrechtsketen loopt toch
vast vooral bij strafuitvoering.
,CRIMINOLOGIE VAN STRAFRECHTSBEDELING : 1E NIVEAU V STRAFRECHTSKETEN
OPSPORING ( LES 2)
Eerste niveau van strafrechtsketen: het strafrechtsketen is zeer selectief en is
een zeer sterke filterfunctie. Registratie heeft ook rol bij selectiviteit, welke type
proces verbaal het is. Selectiviteit is niet altijd negatief, is gevolg v functioneren
van het keten. De mate van selectiviteit en waar selectie plaatsvindt kan
internationaal verschillen.
Opsporing
Gebeurd door de politie:
- Bijzonder inspectiedienst: sociale zekerheid, belastinginspectie. Brengen
ook proces verbaal
- Inlichtingendienst: veiligheid van de staat, info verzamelen van misdrijven
die bedreiging kunnen zijn voor veiligheid v land
- Private opsporing: privé detectives, onderzoekbureaus
CRIMINOLOGIE VAN STRAFRECHTSBEDELING CLUSTER 1: POLITIE ALS ACTOR IN
STRAFRECHTSKETEN
Wet op politieambt: door verschillende politiediensten die niet konden
samenwerken en de taakverdeling was onduidelijk. Daardoor ontstond er een
politieoorlog door gebrek aan informatie-uitwisseling, rivaliteit,… Dus dankzij het
pinksterplan ging men aandacht besteden aan verbeteren van informatie-
uitwisseling en samenwerking tussen de politiediensten. Eind de jaren 90’
opnieuw dezelfde problemen en w er gekozen voor wet op politieambt waarbij
vijfhoeksoverleg aan bod kwam, demilitarisering van rijkswacht (drie
politiediensten samenwerken), samenwerking in zones a d h v
complementariteitsbeginsel. Voor het eerst werd vastgelegd w de belangrijkste
doelstellingen zijn van politieorganisatie. Politieambt:
- Wettelijk kader voor overlegstructuren en gezag relatie tussen bestuurlijke
en gerechtelijke overheden en toenmalige politiediensten bv
vijfhoeksoverleg.
- Vastleggen van opdrachten, plichten en bevoegdheden v
politieambtenaren v toenmalige verschillende politiediensten in 1 wet
Drie krachtlijnen van WPA:
, - Politieoverheden zijn uitvoeringsorganen en handelen onder gezag v
verantwoordelijkheid van overheden (gezagprincipe)
- Politie treedt op om individuele rechten en vrijheden te beschermen en
dragen bij tot democratische ontwikkeling v maatschappij (democratisch
principe)
- Gebruik v geweld of dwang kan uitsluitend onder wet bepaalde
voorwaarden (legaliteitsprincipe)
Wet 18 juli 1991: oprichting comité p en wet demilitarisering rijkswacht. 11juli
1994 APSD
Interpolities w ook opgericht, veiligheidschater per zone, rol v burgemeester
bevestigd,..
1998 wet op geïntegreerde politie door octopusakkoord, gestructureerd op twee
niveaus
Federale politie taken
- Gespecialiseerde functies en supralokale opdrachten v bestuurlijke en
gerechtelijk politie, steun aan lokale politie. Expertise voor nodig en zijn
vaak dossiers die grootschaliger zijn.
- Misdaden die complexer zijn die gespecialiseerde kennis vereisen bv
mensenhandel, van georganiseerd karakter en gevolgen grenzen v
arrondissement of rijk overstijgen (lokale grenzen)
- Federale politie is sterk onderbemand waardoor ze onder druk komen te
staan omdat zij voor complexe dossiers bevoegd zijn dus gaat lokale politie
ook inzetten op expertise
Lokale politie taken
- Basispolitiezorg en lokale fenomenen: onthaal, wijkwerking, interventie,
handhaving openbare orde, lokale opsporing en onderzoek, politionele
slachtofferbejeging en verkeer
Je hebt voor basisfunctionaliteit (7) veel interzonale samenwerking voor
verbetering v uitvoering en door complexe onderwerpen. Basiszorg moet in alle
instanties verzekerd worden
Minimale organisatie en werkingsnorm
Onthaal: KB organisatie en werkingsnormen vraagt elke politiezone te voorzien in
een onthaalpunt dat minimum 12 per dag fysiek toegankelijk
Wijkwerking: 1 wijkagent / 4000 inwoners
Interventie: minimum 1 interventieploeg die 24 op 24 bereikbaar en beschikbaar
is
Handhaving openbare orde: officier v bestuurlijke politie
, Lokale opsporing en onderzoek: minimum 7% operationeel kader voorzien voor
verzekeren v basisfunctie
Politionele slachtofferbejeging: minimum 1 gespecialiseerde medewerken inzake
slachtofferbejeging
Verkeer: 8% v totale werkcapaciteit
Lokale opsporing en onderzoek
Belangrijk om opgeleid personeel te hebben voor rechercheactiviteit. Deel v
personeel v operationeel kader belasten met gerechtelijke taken en al niet
gegroepeerd in gerechtelijke dienst of brigade.
Lokaal of federaal onderzoek?
Procureur des Konings wijst toe op basis van
- Aard van de te onderzoeken feiten bv criminaliteit, criminele organisatie,
corruptie
- Aard van de te verrichten onderzoeksdaden bv gespecialiseerde vormen
zoals BOM
- Geografische spreiding v onderzoeksdaden
Toekomst naar schaalvergroting
Welke impact op recherche? Wat met basisfunctionaliteiten en heroriëntering v
lokale of federale politie?
Federale politie: expertise en kennis is belangrijk, hoe kunnen we het ook
versterken (inhoudelijk).
CRIMINOLOGIE VAN HET STRAFRECHTSBEDELING : POLITIEFUNCTIE
Opsporen en keuzes maken/selectie
Wettelijk gezien heeft politie geen discretionaire ruimte en w ze verwacht dat ze
de wet toepassen maar dat is niet altijd mogelijk dus moeten ze keuzes maken
(dark number) en prioriteiten stellen. Bij sommige misdrijven w aangebracht
(door aangiftes v slachtoffers) sommige moeten w gehaald (opgespoord). Politie
krijgt de facto wel autonomie en discretionaire ruimte. Kiezen ze wel of geen
actie te nemen bv jou zien rijden door rood licht, gaan ze registreren?
Waarschuwing?...
Politiefunctie: gekenmerkt door regelen van sociale processen en al dan niet
met gebruik van geweld. Zij mogen geweld gebruiken t o v anderen, wanneer het
proportioneel is. Organisatie om ons te helpen met conflicten, geweldgebruik
hebben ze erbij gekregen.
Bestuurlijke en gerechtelijke politie
BP
Preventie en hulpverlening, maar ook openbare ordehandhaving (onder BIZA en
burgemeester) art 14 WPA
Taken: handhaving openbare orde (rust veiligheid en gezondheid), naleven
politiewetten, voorkomen misdrijven, bescherming, bijstand, algemeen toezicht,
controle
GP
Sensu stricto strafrechtelijk beleid: wetgeving opsporing vervolging
straftoemeting en uitvoering
Sensu lato strafrechtelijk beleid: sociale zekerheid, gezondheidzorg,
tewerkstelling
Actua belangrijk! Villian 14 situeren, magna charta toepassen op cursus (examenvragen
Helikopterperspectief
1. Criminologie van strafrechtsbedeling
Hoe denken we over misdrijf en straf?
Het is een slingerbeweging want op een moment daad centraal en ander
moment dader centraal. Doorheen geschiedenis beweegt het constant
(geschiedenis).
Geschiedenis:
Ancien regime tot 18e eeuw:
- Willekeur, la bouche de la loi alleen de rechter spreekt recht
- Recht op bestraffing was alleenrecht koning, hij besliste wat criminaliteit
was, straffen waren vaak voorbeeld straffen, publieke straffen als
voorbeeld naar iedereen toe bv guillotine, was niet altijd zo gruwelijk want
er waren ook geldsommen te betalen enzovoort
- Straffen voor vergelding en afschrikking (algemene preventie zodat
anderen het niet doen), bekentenis
Verlichting en klassieke strafrecht 18-19e eeuw
- Mens als rationeel wezen, vrije wil, maakt keuze tussen goed en slecht, als
die rationeel nadenkt, gaat hij geen criminaliteit plegen, kosten en baten
- Sociaal contract: ik ben burger, ik ga vrijheid afstaan aan OH zodat hij mij
beschermt
- Magna charta van het strafrecht: legaliteit (feit staat in wet bepaald samen
met straf), proportionaliteit (in verhouden straf en misdrijf) en subsidiariteit
(middel om doel te bereiken) , vaste straffen en geen individualisering,
schuldnotie centraal
- Vergelding, algemene preventie (afschrikking) en bijzondere preventie
(gevangenisstraf)
Positivisme tweede helft 19e eeuw
- Misdrijf gevolg causale factoren, mensen hebben geen vrije keuze,
gedetermineerd
- Lombroso: geboren misdadiger o b v uiterlijke kenmerken determinatie
centraal en sociale gevaarlijkheid
- Geen vergelding (straffen voor feit) want hij kan er niet aan doen door
determinatie
- Focus op bijzonder preventie (geen recidive) en resocialisatie (sanctie)
genezen
Sociaal verweer 2e helft 19e eeuw
- Maatschappij moet zich verweren tegen bepaalde mensen (beschermen),
we hebben kwetsbare in onze samenleving die niet rationeel zijn (Prins) =
eclecticisme tweesporenbeleid, zie je ook vandaag door minderjaren en
, meerderjarigen, mensen die vrije wil hebben (klassieke strafrecht) en
anderen niet (internering)
- Onderscheid tussen normale en andere delinquenten (geestesgestoorden
en jeugdigen)
Na WOII
- Overgangsfase, bloei, sociale zekerheid en gezondheidzorg (sociale
vangnetten) zorg dragen voor mensen
- Vergelding was zinloos want er is geen vrije wil en je had focus op
bijzondere preventie en resocialisatie
Nieuw sociaal verweer na WOII
- Die periode van mensen die zogezegd een uiterlijk hebben en zo zie je of
ze criminaliteit gaan plegen
- Aandacht voor persoonlijkheid en sociaal milieu
- Legaliteit belangrijk, aandacht voor persoonlijkheid en sociaal milieu
- Functie van straf was individualisering met aandacht voor rechtspositie van
de dader (legaliteit en resocialisatie centraal)
Vandaag
Diverse stromen. Straf is er om te streven naar evenwicht tussen vergelding,
afschrikking, resocialisatie en herstel. Gevangenisstraf is doel voor te vergelden
en ook resocialisatie. Is dat wel mogelijk in onze strafuitvoering, zijn
gevangenissen wel klaar? Er zijn diverse straffen, streven naar evenwicht tussen
vergelding, afschrikking, resocialisatie en herstel. Rol van rechter is onderdanig
want alle straffen w uitgesproken.
Rechter kan nu kiezen tussen bijkomende straffen en heeft ook een publieke
opinie. Rechter w beïnvloedt door verschillende factoren zoals bijkomende
straffen. Vandaag hebben we een nieuw strafwetboek, heeft gevolgen bv we
gaan niet meer spreken over driedeling, nieuwe misdrijven, oude verdwijnen,..
Koen Geens: drie fases hervormingen strafrecht, strafrechtsprocesrecht en
strafuitvoeringsrecht
Logica van strafrechtsketen en echelons
Strafrechtsketen- een trechter
Trechter (heel veel zaken komen erin) en heel veel w uitgestroomd op niveau van
vervolging.
Misdrijf: door wet omschreven gedrag waarop straf is gesteld die in wet bepaald
is (legaliteit/ magna Charta). Er is veel sprake van darknumber dus niet alle
misdrijven komen in trechter door ongekende dader, te weinig bewijzen,…
Strafrechtsketen en verregaande juridisering
Onze trechter zit overvol en je hebt overbevolkte gevangenissen, betekent dat er
in éénpersooncellen 3 personen liggen,… is het menselijk? Komt omdat ons
strafrechtssysteem verwaarloosd is, we hebben weinig aandacht besteedt aan
onze rechtbanken, beleid,.. Menselijkheid van land w afgemeten door hoe goed je
gedetineerden w opgevangen. Overvolle trechter komt door onbeheersbare
hoeveelheid straffen en het onvermogen om die uitgesproken straffen uit te
voeren wat efficiëntie van strafrecht aantast.
Strafrechtsketen en ruimte voor beleid
,Er moet beleid gevoerd worden, anders geen logica van strafrechtsketen.
Klassieke strafrecht: geen ruimte voor beleid (magna charta), vroeger vaste straf
nu niet meer
Oud verweer: creatie beleidsruimte op echelon strafuitvoering en deels
straftoemeting bv we maken een keuze in opsporing over voorwaardelijk
invrijheidsstelling of verzachtende omstandigheden en niet altijd vaste straf
want veroordeling zou meer schade brengen
Nieuw sociaal verweer: totaalbeleid, creatie beleidsruimte op elk echelon bv
praetoriaanse probatie, bemiddeling in strafzaken, probatie, penitair verlof,
maatregelen
Strafrechtsketen nu:
Keuzes maken bij opsporing (lokaal en federale politie, douane,..) politie gaan
schriftelijk vastleggen in proces-verbaal.
Opsporingsonderzoek gebeurt onder leiding van OM 90% van de gevallen en kan
dwangmaatregelen opleggen (vordering tot onderzoek, onder leiding van
onderzoeksrechter) en 10% door gerechtelijk onderzoek.
Wettelijke politie heeft geen autonomie om te beslissen en moet alles
verbaliseren en doorgeven aan het OM.
Logica van strafrechtelijk reactie op misdrijven: eens een misdrijf is opgespoord
en vastgelegd w het aan de strafrechter voorgelegd met het ook op beoordeling
en eventuele bestraffing. In realiteit is dit eerder een uitzondering dan regel
Strafrechtelijk beleid (opsporings- en vervolgingsbeleid) w bepaald door minister
en college PG’s, maar binnen grenzen (strafrechtelijk beleid) is minister van
Justitie of college PG’s en OM belangrijkste actor en kan eigen accenten leggen
want moet strafrechtelijk beleid voeren en heeft opportuniteitsbeginsel waarbij
OM die beslist of die gaat vervolgen of niet, het is dus een spilfiguur.
Strafrechtelijk reactie op misdrijf is de uitzondering, strafvordering door:
- OM of PdK heeft vervolgingsmonopolie, maar uitzonderingen
Raadkamer (na vordering OM) na afsluiting gerechtelijk
onderzoek door onderzoeksrechter)
Door slachtoffer
Straftoemeting is uitzonderlijk, in meeste gevallen komt rechter niet in voor.
Straffen w uitgesproken door rechters bv minnelijk schikking en bemiddeling en
maatregelen ook niet want dat is door OM.
Uitzonderling: raadkamer en slachtoffer.
Sepot: zondergevolgstelling, een misdrijf is opgespoord en vastgesteld, w het aan
strafrechter voorgelegd met het oog op beoordeling en eventuele bestraffing.
Zondergevolgstelling omwille van technische redenen bijvoorbeeld gebrek aan
bewijs. Kan niet vervolgen als dader gestorven is of onbekend is.
Zondergevolgstelling omwille van opportuniteitsredenen, ik kan vervolgen maar
ik wil niet vervolgen, ik vind het niet opportuun want persoon is te jong en zou
schade berokkenen
Buitenrechtelijke afhandeling zoals minnelijk schikking (geldsom betalen) of
bemiddeling en maatregelen OF dossier is te groot dus beslissen tot vervolgen
naar rechter.
Drie principes van rechters, straftoemeting:
, - Onpartijdig
- Afweging
- Onafhankelijkheid: strafrechtelijk beleid door minister en college PG’s, niet
van toepassing aan rechter, kan straf kiezen
- Knoop doorhakken: vonnis vellen
2. Rechter als koorddanser
Straftoemeting is geen automatisme door legaliteitsbeginsel. Recht om te
straffen w vanaf positivisme/sociaal verweer verlegd van objectieve
zwaarwichtigheid van daad (vaste straffen, la bouche de la loi= rechter spreek
altijd waarheid over wet) naar persoonlijkheid van dader. Rechter moet tussen
bestraffen daad en bestraffen dader balanceren op koord tussen
gelijkheidsbeginsel en beginsel van individualisering van bestraffing
Dispariteit: ongelijkheden door discretionaire ruimte van de rechter, je hebt
eenzelfde feit, voor ene rechter krijgt die straf x andere rechter straf y, hoe komt
dat? Wettelijke factoren (ernst misdrijf) met verschillende straffen of min-
maximumruimte, niet-wettelijke factoren zoals persoonlijkheid of
sociaaleconomische achtergrond dader, figuur,… het is dus niet neutraal bv
houding in rechtbank is bepalend.
Recht en samenleving
Samenleving en de roep om strenge straffen. Expansie= meer gevangenissen
aanmaken en renoveren voor overbevolking in gevangenissen te voorkomen. Als
de rechter iets goed praat: -
- Strafmaat is niet over schuld maar over passende straf, uitgebreide
motivering van opschorting
- Schuld is een schuldigverklaring
- Schadevergoeding
- In beroep over straf niet schadevergoeding, opschorting met
probatievoorwaarden
Rol van media is belangrijk publieke waakhond vs vechtershond.
Koen Geens (uitvoerende macht) wilt hogere straffen en wacht met vertrouwen
het hoger beroep af.
3. Strafuitvoering
Wat je doet op ene echelon heeft gevolgen voor andere echelon bv veel mensen
voor OM terechtkomen, dus veel mensen in gevangenissen dus overbevolking.
Reductionistische aanpak om meer gevangenissen aan te maken (expansie).
BESLUIT
Strafrechtsbedeling is geen machine die verdeelt, wat je op een echelon doet,
heeft gevolgen op het andere echelon. Het is niet neutraal, je hebt een instroom,
doorstroom en uitstroom en w deelt gestuurd maar strafrechtsketen loopt toch
vast vooral bij strafuitvoering.
,CRIMINOLOGIE VAN STRAFRECHTSBEDELING : 1E NIVEAU V STRAFRECHTSKETEN
OPSPORING ( LES 2)
Eerste niveau van strafrechtsketen: het strafrechtsketen is zeer selectief en is
een zeer sterke filterfunctie. Registratie heeft ook rol bij selectiviteit, welke type
proces verbaal het is. Selectiviteit is niet altijd negatief, is gevolg v functioneren
van het keten. De mate van selectiviteit en waar selectie plaatsvindt kan
internationaal verschillen.
Opsporing
Gebeurd door de politie:
- Bijzonder inspectiedienst: sociale zekerheid, belastinginspectie. Brengen
ook proces verbaal
- Inlichtingendienst: veiligheid van de staat, info verzamelen van misdrijven
die bedreiging kunnen zijn voor veiligheid v land
- Private opsporing: privé detectives, onderzoekbureaus
CRIMINOLOGIE VAN STRAFRECHTSBEDELING CLUSTER 1: POLITIE ALS ACTOR IN
STRAFRECHTSKETEN
Wet op politieambt: door verschillende politiediensten die niet konden
samenwerken en de taakverdeling was onduidelijk. Daardoor ontstond er een
politieoorlog door gebrek aan informatie-uitwisseling, rivaliteit,… Dus dankzij het
pinksterplan ging men aandacht besteden aan verbeteren van informatie-
uitwisseling en samenwerking tussen de politiediensten. Eind de jaren 90’
opnieuw dezelfde problemen en w er gekozen voor wet op politieambt waarbij
vijfhoeksoverleg aan bod kwam, demilitarisering van rijkswacht (drie
politiediensten samenwerken), samenwerking in zones a d h v
complementariteitsbeginsel. Voor het eerst werd vastgelegd w de belangrijkste
doelstellingen zijn van politieorganisatie. Politieambt:
- Wettelijk kader voor overlegstructuren en gezag relatie tussen bestuurlijke
en gerechtelijke overheden en toenmalige politiediensten bv
vijfhoeksoverleg.
- Vastleggen van opdrachten, plichten en bevoegdheden v
politieambtenaren v toenmalige verschillende politiediensten in 1 wet
Drie krachtlijnen van WPA:
, - Politieoverheden zijn uitvoeringsorganen en handelen onder gezag v
verantwoordelijkheid van overheden (gezagprincipe)
- Politie treedt op om individuele rechten en vrijheden te beschermen en
dragen bij tot democratische ontwikkeling v maatschappij (democratisch
principe)
- Gebruik v geweld of dwang kan uitsluitend onder wet bepaalde
voorwaarden (legaliteitsprincipe)
Wet 18 juli 1991: oprichting comité p en wet demilitarisering rijkswacht. 11juli
1994 APSD
Interpolities w ook opgericht, veiligheidschater per zone, rol v burgemeester
bevestigd,..
1998 wet op geïntegreerde politie door octopusakkoord, gestructureerd op twee
niveaus
Federale politie taken
- Gespecialiseerde functies en supralokale opdrachten v bestuurlijke en
gerechtelijk politie, steun aan lokale politie. Expertise voor nodig en zijn
vaak dossiers die grootschaliger zijn.
- Misdaden die complexer zijn die gespecialiseerde kennis vereisen bv
mensenhandel, van georganiseerd karakter en gevolgen grenzen v
arrondissement of rijk overstijgen (lokale grenzen)
- Federale politie is sterk onderbemand waardoor ze onder druk komen te
staan omdat zij voor complexe dossiers bevoegd zijn dus gaat lokale politie
ook inzetten op expertise
Lokale politie taken
- Basispolitiezorg en lokale fenomenen: onthaal, wijkwerking, interventie,
handhaving openbare orde, lokale opsporing en onderzoek, politionele
slachtofferbejeging en verkeer
Je hebt voor basisfunctionaliteit (7) veel interzonale samenwerking voor
verbetering v uitvoering en door complexe onderwerpen. Basiszorg moet in alle
instanties verzekerd worden
Minimale organisatie en werkingsnorm
Onthaal: KB organisatie en werkingsnormen vraagt elke politiezone te voorzien in
een onthaalpunt dat minimum 12 per dag fysiek toegankelijk
Wijkwerking: 1 wijkagent / 4000 inwoners
Interventie: minimum 1 interventieploeg die 24 op 24 bereikbaar en beschikbaar
is
Handhaving openbare orde: officier v bestuurlijke politie
, Lokale opsporing en onderzoek: minimum 7% operationeel kader voorzien voor
verzekeren v basisfunctie
Politionele slachtofferbejeging: minimum 1 gespecialiseerde medewerken inzake
slachtofferbejeging
Verkeer: 8% v totale werkcapaciteit
Lokale opsporing en onderzoek
Belangrijk om opgeleid personeel te hebben voor rechercheactiviteit. Deel v
personeel v operationeel kader belasten met gerechtelijke taken en al niet
gegroepeerd in gerechtelijke dienst of brigade.
Lokaal of federaal onderzoek?
Procureur des Konings wijst toe op basis van
- Aard van de te onderzoeken feiten bv criminaliteit, criminele organisatie,
corruptie
- Aard van de te verrichten onderzoeksdaden bv gespecialiseerde vormen
zoals BOM
- Geografische spreiding v onderzoeksdaden
Toekomst naar schaalvergroting
Welke impact op recherche? Wat met basisfunctionaliteiten en heroriëntering v
lokale of federale politie?
Federale politie: expertise en kennis is belangrijk, hoe kunnen we het ook
versterken (inhoudelijk).
CRIMINOLOGIE VAN HET STRAFRECHTSBEDELING : POLITIEFUNCTIE
Opsporen en keuzes maken/selectie
Wettelijk gezien heeft politie geen discretionaire ruimte en w ze verwacht dat ze
de wet toepassen maar dat is niet altijd mogelijk dus moeten ze keuzes maken
(dark number) en prioriteiten stellen. Bij sommige misdrijven w aangebracht
(door aangiftes v slachtoffers) sommige moeten w gehaald (opgespoord). Politie
krijgt de facto wel autonomie en discretionaire ruimte. Kiezen ze wel of geen
actie te nemen bv jou zien rijden door rood licht, gaan ze registreren?
Waarschuwing?...
Politiefunctie: gekenmerkt door regelen van sociale processen en al dan niet
met gebruik van geweld. Zij mogen geweld gebruiken t o v anderen, wanneer het
proportioneel is. Organisatie om ons te helpen met conflicten, geweldgebruik
hebben ze erbij gekregen.
Bestuurlijke en gerechtelijke politie
BP
Preventie en hulpverlening, maar ook openbare ordehandhaving (onder BIZA en
burgemeester) art 14 WPA
Taken: handhaving openbare orde (rust veiligheid en gezondheid), naleven
politiewetten, voorkomen misdrijven, bescherming, bijstand, algemeen toezicht,
controle
GP
