Inhoudstafel ethiek
HOOFDSTUK 1 ETHIEK EN MORALITEIT
1. Ethiek : van moraal tot praktische rede
Ethiek
Moraal
Moraliteit
Geweten
Praktische rede
Emoties
Morele ervaring
Morele normen
Morele waarden
2. Ethiek en moraalfilosofie
HOOFDSTUK 2 MORELE REFLECTIE EN MODERNE CULTUUR
1. Ethiek en cultuur van de moderniteit
Legitimeringscrisis
Moreel relativisme
Kritische bedenkingen
2. Praktische rede en morele argumentatie
Dialectiek tussen morele ervaring en praktische rede
Morele reflectie obv de praktische rede
Morele codes en normatieve ethiek
3. theorieën van ethiek vandaag
HOOFDSTUK 3 ETHISCH EGOÏSME EN UTILISME
Bentham over geluk en nut
John Stuart Mill over nut en geluk
Hoe meet je geluk?
Kritiek en bedenkingen
HOOFDSTUK 4 KANT EN DE PLICHTSETHIEK
1. Kant over plicht en de morele wet
Copernicaanse wending
Goede wil en plicht
Vrijheid en rationele autonomie
Eerste formulering van de categorische imperatief als universele wet
Tweede formulering van de CI volgens principe van de mensheid
Derde formulering van de CI vanuit het hypothetisch “rijk der doelen”
Geluk, menselijke waardigheid en het Hoogste Goed
2. Kritische evaluatie
1
,HOOFDSTUK 5 DEUGDETHIEK
1. Herwaardering en kritiek
Kenmerken morele dissensus
2. Kleine historiek van de deugd
Aristoteles
Thomas Van Aquino en de Christelijke deugdethiek (doeloorzaak)
Deugdethiek in de Verlichting : David Hume
Hedendaagse deugdethiek
3. Het goede leven
4. Kritische evaluatie
HOOFDSTUK 6 DIERENRECHTEN : ZIN EN ONZIN (notities vorig jaar)
1. Schets van de problematiek
Analyse van Helmuth Plessner over het dierlijk bewustzijn
2. Singer en “animal liberation”
3. Ethiek van de dierenrechten
4. Feministische dierenethiek
GASTCOLLEGE DIERENRECHTEN
Descartes
Jeremy Bentham
Peter Singer
Dierenrechten: Tom Regan
Capabiliteitsbenadering: Martha Nussbaum
kritieken: Cora Diamond, Bernard Williams
Deugdethiek: Rosalind Hursthouse
Conscientious carnivores: Roger Scruton
Het domein van de betekenis: Raimond Gaita
Dierwaardigheid
HOOFDSTUK 7 EUTHANASIE EN EMPATHIE
1. Euthanasie in de psychiatrie
Eed van Hippocrates
Kritiek op de huidige praktijk en wetgeving?
2. Empathie
Affectieve empathie
Cognitieve empathie
Narratieve empathie
Grenzen van autonomie
3. Uniciteit van de persoon
Bindende taboes, bevrijdende wetten
2
,HOOFDSTUK 8 BELASTINGEN
1. inleiding
2. Belastingen in crisis
3. voorbij de wet
4. Vertrouwen
5. Eigendom, staat, belastingen
6. Institutioneel vertrouwen en belastingen
7. Besluit
HOOFDSTUK 9 DE RECHTVAARDIGE OORLOG
1. Oorlog, terreur en mensenrechten
Oorlog en terrorisme
Geweld van de staat en terreur
Terreur en globalisering
2. Terreur en ethiek
Legitimiteit van het terrorisme
3. De rechtvaardige oorlog
Ius ad bellum
Ius in bello
Wat met de strijd tegen het terrorisme?
HOOFDSTUK 10 KANT & DE EEUWIGE VREDE
1. Situering en indeling van de tekst
2. Artikelen voor de weg naar een eeuwige vrede
Preliminaire artikelen
Positieve artikelen
Eerste artikel
Tweede artikel
Derde artikel
3. Menselijke natuur en de morele bestemming van de mens
Hoe doel te denken binnen grenzen van de rede?
4. Moraal en politiek: de opvoedbaarheid van de mensheid
5. Kritiek en appreciatie van Kants ’Naar de eeuwige vrede’
3
, HOOFDSTUK 1
ETHIEK EN MORALITEIT
1. Ethiek : van moraal tot praktische rede
“Ethiek”
= Object van onderzoek + filosofische discipline
= Synoniem van moraal / moraliteit (object)
= Gaat over de juiste intentie van waaruit u handelt
→ Wat moet ik doen om goed te doen ?
MAAR…
Verschilt van het recht, aangezien ethiek niet codificeerbaar is
!!! Er bestaan wel ethische theorieën die de grondslag van morele regels aangeven
MAAR… Deze theorie kan nooit in de plaats komen van een morele ervaring
Moraal
= Systeem van normen en waarden van een gemeenschap / samenleving
→ Weerspiegelt een opvatting van (moreel) goed en kwaad
↳ Publiek en collectief: onpersoonlijk: overstijgt individuele smaak en overtuiging
- Impliciet beleefd, vanzelfsprekend, weinig reflexief
- Moraal veronderstelt een gemeenschap (familie, dorp, streek, religie,...)
→ culturele traditie
- Leden van de gemeenschap zien de moraal als bindend en sanctionerend
→ afwijkingen worden afgekeurd
Moraliteit
= Bewuste identificatie met moraal (systeem van normen en waarden)
→ Psychologisch fenomeen : speciale gevoeligheid, overtuiging van “goed” en “kwaad”
↳ Persoonlijke beleving van de ethiek
- Bewust beleefd
- Eventueel afwijkend van oordeel gemeenschap
4
HOOFDSTUK 1 ETHIEK EN MORALITEIT
1. Ethiek : van moraal tot praktische rede
Ethiek
Moraal
Moraliteit
Geweten
Praktische rede
Emoties
Morele ervaring
Morele normen
Morele waarden
2. Ethiek en moraalfilosofie
HOOFDSTUK 2 MORELE REFLECTIE EN MODERNE CULTUUR
1. Ethiek en cultuur van de moderniteit
Legitimeringscrisis
Moreel relativisme
Kritische bedenkingen
2. Praktische rede en morele argumentatie
Dialectiek tussen morele ervaring en praktische rede
Morele reflectie obv de praktische rede
Morele codes en normatieve ethiek
3. theorieën van ethiek vandaag
HOOFDSTUK 3 ETHISCH EGOÏSME EN UTILISME
Bentham over geluk en nut
John Stuart Mill over nut en geluk
Hoe meet je geluk?
Kritiek en bedenkingen
HOOFDSTUK 4 KANT EN DE PLICHTSETHIEK
1. Kant over plicht en de morele wet
Copernicaanse wending
Goede wil en plicht
Vrijheid en rationele autonomie
Eerste formulering van de categorische imperatief als universele wet
Tweede formulering van de CI volgens principe van de mensheid
Derde formulering van de CI vanuit het hypothetisch “rijk der doelen”
Geluk, menselijke waardigheid en het Hoogste Goed
2. Kritische evaluatie
1
,HOOFDSTUK 5 DEUGDETHIEK
1. Herwaardering en kritiek
Kenmerken morele dissensus
2. Kleine historiek van de deugd
Aristoteles
Thomas Van Aquino en de Christelijke deugdethiek (doeloorzaak)
Deugdethiek in de Verlichting : David Hume
Hedendaagse deugdethiek
3. Het goede leven
4. Kritische evaluatie
HOOFDSTUK 6 DIERENRECHTEN : ZIN EN ONZIN (notities vorig jaar)
1. Schets van de problematiek
Analyse van Helmuth Plessner over het dierlijk bewustzijn
2. Singer en “animal liberation”
3. Ethiek van de dierenrechten
4. Feministische dierenethiek
GASTCOLLEGE DIERENRECHTEN
Descartes
Jeremy Bentham
Peter Singer
Dierenrechten: Tom Regan
Capabiliteitsbenadering: Martha Nussbaum
kritieken: Cora Diamond, Bernard Williams
Deugdethiek: Rosalind Hursthouse
Conscientious carnivores: Roger Scruton
Het domein van de betekenis: Raimond Gaita
Dierwaardigheid
HOOFDSTUK 7 EUTHANASIE EN EMPATHIE
1. Euthanasie in de psychiatrie
Eed van Hippocrates
Kritiek op de huidige praktijk en wetgeving?
2. Empathie
Affectieve empathie
Cognitieve empathie
Narratieve empathie
Grenzen van autonomie
3. Uniciteit van de persoon
Bindende taboes, bevrijdende wetten
2
,HOOFDSTUK 8 BELASTINGEN
1. inleiding
2. Belastingen in crisis
3. voorbij de wet
4. Vertrouwen
5. Eigendom, staat, belastingen
6. Institutioneel vertrouwen en belastingen
7. Besluit
HOOFDSTUK 9 DE RECHTVAARDIGE OORLOG
1. Oorlog, terreur en mensenrechten
Oorlog en terrorisme
Geweld van de staat en terreur
Terreur en globalisering
2. Terreur en ethiek
Legitimiteit van het terrorisme
3. De rechtvaardige oorlog
Ius ad bellum
Ius in bello
Wat met de strijd tegen het terrorisme?
HOOFDSTUK 10 KANT & DE EEUWIGE VREDE
1. Situering en indeling van de tekst
2. Artikelen voor de weg naar een eeuwige vrede
Preliminaire artikelen
Positieve artikelen
Eerste artikel
Tweede artikel
Derde artikel
3. Menselijke natuur en de morele bestemming van de mens
Hoe doel te denken binnen grenzen van de rede?
4. Moraal en politiek: de opvoedbaarheid van de mensheid
5. Kritiek en appreciatie van Kants ’Naar de eeuwige vrede’
3
, HOOFDSTUK 1
ETHIEK EN MORALITEIT
1. Ethiek : van moraal tot praktische rede
“Ethiek”
= Object van onderzoek + filosofische discipline
= Synoniem van moraal / moraliteit (object)
= Gaat over de juiste intentie van waaruit u handelt
→ Wat moet ik doen om goed te doen ?
MAAR…
Verschilt van het recht, aangezien ethiek niet codificeerbaar is
!!! Er bestaan wel ethische theorieën die de grondslag van morele regels aangeven
MAAR… Deze theorie kan nooit in de plaats komen van een morele ervaring
Moraal
= Systeem van normen en waarden van een gemeenschap / samenleving
→ Weerspiegelt een opvatting van (moreel) goed en kwaad
↳ Publiek en collectief: onpersoonlijk: overstijgt individuele smaak en overtuiging
- Impliciet beleefd, vanzelfsprekend, weinig reflexief
- Moraal veronderstelt een gemeenschap (familie, dorp, streek, religie,...)
→ culturele traditie
- Leden van de gemeenschap zien de moraal als bindend en sanctionerend
→ afwijkingen worden afgekeurd
Moraliteit
= Bewuste identificatie met moraal (systeem van normen en waarden)
→ Psychologisch fenomeen : speciale gevoeligheid, overtuiging van “goed” en “kwaad”
↳ Persoonlijke beleving van de ethiek
- Bewust beleefd
- Eventueel afwijkend van oordeel gemeenschap
4
