Normale kraambed
Post partum, kraambed of puerperium → volgend op het intrapartum. Lopend vanaf de geboorte van
de vliezen & placenta. Duurt tot (minimaal) 6 weken na de geboorte (kan 3,4 maanden na PP duren),
eindigt met het PP onderzoek. Periode waarin het vrouwelijk organisme / genitaliën keren terug naar
een niet zwangere toestand = “Ontzwangeren”.
Veranderingen tgv zwangerschap
Ontzwangeren → betrekking tot fysiologische veranderen thv tractus genitalis en andere
orgaansystemen tijdens de kraamperiode. Keren terug, maar niet helemaal naar toestand hoe het
ervoor was (niet mogelijk). Veranderingen kunnen eerste 10 dagen heel snel gaan, maar kan ook pas
gebeuren na het stoppen van borstvoeding, denk aan gewicht. Sommige veranderingen verdwijnen
helemaal niet. Hoe vlot de vrouwen deze overgang maken is ook cultureel afhankelijk.
Post partum is geen eindpunt, maar een begin (voor het nieuwe jonge gezin).
Post partum/kraambed/puerperium
In België 2 (multi) à 3 (primi) dagen verblijf in het ziekenhuis. Er is geen verhoogde morbiditeit bij
vervroegd ontslag. We komen van een periode dat vrouwen 10 dagen (de hele postpartum periode)
in het ziekenhuis verbleven. In Nederland is het doorgaans 24 uur. In België kan ook poliklinische
bevallen, alleen voor de bevalling naar het ziekenhuis (kan je na bevalling nog beslissen). Belangrijk
dat er goede opvolging en ondersteuning is thuis, opvolging van vroedvrouw en ondersteuning van
kraamzorg. Elke vroedvrouw heeft andere periode van kraambed dus vroedvrouw in België kan tot
een jaar na de geboorte aan huis komen (terugbetaald door materialiteit). Meestal in een periode
van 6 weken kunnen afronden.
Rol van de vroedvrouw in de postpartale periode
- Tegemoet komen aan behoefte aan informatie & begeleiding in ziekenhuis.
- Tegemoet komen aan behoefte aan informatie & begeleiding thuis.
- Volgens de veranderende noden (soms per dag verschillend) -> Per 24 uur een plan, morgen weer
evalueren. Korte termijn, want kan noden kunnen erg verschillen.
- Inzetten op nabijheid en HOH, betrekken beide ouders (heel erg belangrijk!) -> meer kans dat
partners dit blijven doen op moment dat zij weer meer werken.
Doelstelling post partum zorg
1. Bevorderen van ouder kind relatie & ouderschap dmv voorlichting en begeleiding.
2. Begeleiding bij borstvoeding -> je hoeft geen lactatiekundige te zijn om goede begeleiding te geven
rondom borstvoeding, maar blijf je bijscholen.
3. Opvolgen van involutieve veranderingen -> veranderingen van die lichamelijke orgaanfuncties, hoe
gaan deze terug naar originele of zo goed als originele.
4. Verlichtten van pp ongemakken -> hoe om te gaan met aambei, ruptuur, knip etc.
5. Stimuleren/geven/aanvullen van pp onderzoek na 6 weken -> Gebeurd door vroedvrouw of
gynaecoloog. Na 6 weken trekken we een grens, alles is hersteld (zo goed als terug naar originele
oorsprong), dus medisch gezien ben je terug de oude.
Fysiologie van het kraambed → wat er in ons lichaam gebeurd. Belangrijk om dit te weten, doordat
we hier veel informatie/gezondheidsvoorlichting over kunnen geven. Maar ook om te weten als het
anders is, risicoselectie!
Genitale tractus
1. Uterus
Wanneer de baby is geboren gaat de baarmoeder samenknijpen (veiligheidsbol vormen), hierdoor
1
,gaat de placenta loskomen. Door vormen van veiligheidsbol zijn de ‘wonden’ van de placenta niet
meer zo groot en bloeding tot minimum beperkt.
Na de geboorte is de baarmoeder ongeveer 1000g & 15cm. Op navelhoogte kunnen we de
veiligheidsbol waarnemen. Er is een snelle involutie van abdominaal orgaan naar bekkenorgaan. De
navel en symfyse als referentie punten (1 vinger boven, onder etc.). Einde week 1: ongeveer 500g en
ende week 2: ongeveer 300-350g, meestal niet meer voelbaar (helemaal teruggetrokken in het kleine
bekken). Duur van het proces is individueel verschillend. Verder is er ook een verschil tussen primi
(gaat als raket naar beneden) -en multipara (trager) en tussen verschil tussen borstvoeding (sneller
door oxytocine) of niet.
• Uterus ligamenten / endometrium (bekleding langs binnenzijde baarmoeder) → de ligamenten zijn
uitgerekt door hele zwangerschap. Owv uitrekken ligamenten gevoelig voor proplaps (andere plek
gaat liggen dan normaal) tot 6wkn pp. Want baarmoeder wordt heel snel klein, maar banden
(ligamenten) hebben meer tijd nodig, daardoor baarmoeder minder stabiel in buikholte. Wondvlak in
cavum uteri op plaats placenta-inplanting, er is geen epitheellaag. Holte necrotische weefselresten,
bloed en decidua = samen is de lochia. Dit is het bloedverlies wat we op het maandverband gaan
zien. Na 7-8 dagen re-epithelisatie door proliferatie vanuit de klierbuizen in het endometrium, dus
epitheel laag wordt opnieuw aangemaakt door snelle cel aanmaak vanuit klierbuizen. Na 10 dagen
cavum opnieuw bekleed met endometrium. Na 6 weken placentabed opnieuw normaal. Nidatie
(=innesteling van embryo) is mogelijk na 4wkn (!!)
2. Cervix / OUS
Bij geboorte scheurt cervix altijd een klein beetje in, heel beperkt en kan geen kwaad. Onmiddellijk
na de geboorte is het week, gekneusd en oedemateus (gezwollen). Ook door grote vascularisatie
(doorbloeding, druk) kan het er gestuwd uitzien. Eerste dagen open en doorgankelijk voor 2-3
vingers, is dus al geslonken (was 10 cm). Na 1 week vaste structuur opnieuw herkenbaar,
baarmoedermond doorgankelijk voor 1 vinger. Ostium externum (bm mond) is spleetvormig, typisch
voor de multipara. Het OUS (=onderste uterus segment) is dun en week meteen na geboorte, door
snelle contractie en retractie BM na enkele weken niet meer herkenbaar (weer typische peer vormige
baarmoeder en afgesloten met baarmoedermond onderaan).
3. Ovaria
Bij geen BV -> herstel normale hormonale cyclus na wegvallen van ZH hormonen, dus het wegvallen
van de placenta zorgt ervoor dat hormonale cyclus weer snel kan opstarten. Er zijn dus geen
hormonale prikkels aanwezig van de borstvoeding. Menstruatie is mogelijk na 6-8wkn, cave; 1ste
eisprong! Je weet nooit wanneer de eerste eisprong is. Belangrijk om dit mee te geven, waarschuw
dat ze redelijk snel zwanger kunnen worden.
Wel BV -> toename van prolactine en afname van gonadotropines (zoals FSH en LH (zorgen voor
menstruale cyclus op gang komt en eicel wordt gerijpt) onderdrukken de ovulatie. Meestal dus geen
ovulatie in eerste weken/maanden na bevalling, maar zeg nooit nooit. Afhankelijk van aantal
voedingen tot maanden. Aantal voedingen en hoe oud jouw baby is (maanden) zijn belangrijke
criteria om te kijken of al op gang is of niet. Als er heel frequent nog gevoed wordt (ook ’s nachts) zien
we meestal een cyclus in onderdrukking. Nog veel nachtvoedingen -> kindje nog klein -> moeder nog
niet hersteld -> periode van vruchtbaarheid nog inhouden (zo denkt de fysiologie). Cave; geen
betrouwbare periode van anticonceptie.
4. Vagina
Eerste dag uitgerokken, oedemateus & beurs, je ziet dat er een baby is gepasseerd. Staat open thv de
introïtus (=ingang vagina), open gapend gat. Na 1 dag minder gezwollen en minder open, gaat heel
snel naar originele vorm toewerken. Na 3-4wkn herstel van de ruguae, ruguae = vaginale plooien
2
,(vagina is niet strak, maar bij geboorte wel (opgerekt)). Vagina en introïtus blijven wijder dan
voordien, gaat niet meer terug naar originele grootte. Bij BV -> lage oestrogeenspiegels geeft kans op
atrofie en broosheid van vagina epitheel. Baarmoederwand niet meer zo mals en vochtig, maar juist
gevoelig, droog en kan bij penetratie pijn doen. Door erover te praten is het vaker een positieve
seksuele ervaring waardoor het seksleven opnieuw sneller start. Hymen (=maagdenvlies) vaak
gescheurd, heelt door littekenvorming met weefselaanhangsels (info!). Hechten nooit tot helemaal
de punt van vagina weefsel, want wordt dan te strak. Ten hoogte van hymen kan het een
weefselaanhangseltjes (klein stukje dat los hangt, uit vagina hangt) geven. Bespreek dit met de vrouw
hoe dit eruit ziet, laat voelen. Aangeven dat als dit een probleem geeft bij de seksualiteit dat zij hier
niet mee moet blijven rondlopen.
5. Perineum
Het perineum en BB (=bekkenbodem) spieren zijn uitgerokken door hoofdje, verschillende lagen BB
spieren hebben zich ontvouwen (geopend). Dit is niet zomaar weer de oude, heeft tijd nodig. Dit kan
drukkend / zwaar aanvoelen bij (lang) rechtstaan. Het herstel / terug trekken gaat iets trager owv
betrokkenheid ligamenten (duur tot 6 weken tot dat ze originele grootte weer hebben). Bewuste
activatie BB bij inspanning, staat, .... Zelf bekkenbodemspieren activeren. Schaafwondje (schiftjes) en
rupturen in en rondom het perineum helen doorgaan snel en goed. Perineum is gemaakt om een
beetje in te scheuren, maar ook om snel te helen. Benadrukken dat lichaam het zelf allemaal goed
bedacht heeft. Pijnklachten kunnen voorkomen, zeker bij epi en hechten. Hechten is niet persé altijd
nodig. Doe dit op basis van informatie en informed consent. Eerste graad (scheuren van huid en
vetweefsel/bindweefsel) en tweede graad (spieren BB meegescheurd) niet altijd nodig om te
hechten. 3e graads is voor gynaecoloog en niet voor vroedvrouw. We zien zelden infecties van de
rupturen zelf.
6. Buikwand
Buikspieren zijn aan het begin heel slap, spieren herstellen pas na enkele maanden en vaak dan nog
niet volledig. Diastase = het uit elkaar trekken/wijken van de buikspieren. Vaak rond de navel tijdens
de zwangerschap al, buikspieren zo min mogelijk gebruiken om niet te verergeren. Moet heel soms
operatief terug tegen elkaar worden gezet. Diastase uitlokken; algemene spiertonus van een vrouw,
juist weinig spiertonus, tussen twee zwangerschappen geen specifieke oefeningen gedaan, snelle
opeenvolgende zwangerschappen, zwangerschappen met extreem uitgerokte buik (meerlingen of
veel vruchtwater). Striae = overrokken van de huid, blauw/rood achtige strepen, worden nog zachter
en witter. Hoe meer buik wordt uitgerokt, hoe meer kans op striae, is ook een genetische factor
(hoort bij jouw lichaam en fysiologie). Wel belangrijk dat je uitlegt wat het is, het normaliseert en hoe
het gaat evalueren.
7. Borsten (zie les AB1: HOH en 1ste aanleggen)
Veranderingen buiten de genitale tractus
1. Urinaire veranderingen
Blaas kan in vroege pp hypotoon (=weinig spiertonus) en oedemateus gestuwd zijn -> extreme
uitzetting (met urine, blaas over vult), owv pijn (thv perineum) slecht beperkt plassen en urine
retentie (4%, niet of onvoldoende geheel of gedeeltelijk legen). Gevoeligheid bekkenbodem en
perineum leidt soms tot verminderde mictie drang & urge incontinentie (overloop incontinentie =
lang wacht om te gaan plassen en dan ineens laat lopen). Verhoogde kans op blaas &
urineweginfectie, al helemaal bij sonderen. Eerste maanden; stressincontinentie is normaal, = urine
lozing wanneer druk in blaas verhoogt (niezen, trampoline,..). Slecht in uitzonderlijke gevallen
blijvend (informeren!!). Verhoogde diurese tot 5 dagen na geboorte owv ontdoen extracellulair vocht.
3
, 2. Hematologische veranderingen
Bloedverlies tijdens de geboorte meestal zonder gevolgen owv hypervolemie tijdens de
zwangerschap. Je maakt meer bloed aan tijdens de ZS. Eerste week een belangrijke daling in het
bloedvolume, hematocriet & hemoglobine nemen toe (in ZS nemen af). Hb meten zonder klinische
reden pas na minimaal 24-48u owv, want hb zal nog stijgen owv toegenomen hemoconcentratie.
Opnemen extra cellulair vocht in bloedbaan & stijging veneuze toevoer -> verhoogd
hartminuutvolume (-> verhoogde diurese en afname gewicht (plassen al het vocht uit)).
Stollingsfactoren gaan dalen (stijgen tijdens ZS om lichaam te beschermen tegen post partum
bloeding), fibrinolytische activiteit (=lichaam gaat bloedstolsels afbreken, bloedvaten open houden)
neemt toe.
3. Gewicht
Gemiddeld 5-6 kg gewichtsverlies vlak na de geboorte, dit is gewicht baby, placenta, vruchtwater &
bloed. 2kg in de eerste week door diurese. Gemiddeld 3-7kg extra op 6 weken. Ong. 28% terug op
gewicht na 6wkn. 12-20% meer dan 4,5kg gewicht retentie na 1 jaar, volgende ZS verhoogde kans op
macrosomie (=hoog geboortegewicht baby) en meer kans op obesitas op lange termijn.
Observatie en begeleiding
1. Baarmoeder en lochia
Palpatie baarmoeder 1x/dag tenzij indicatie (eerst plassen), je gaat voelen; hoogte (ref punten navel -
symfyse), lokalisatie, hardheid en gevoeligheid. 5de dag half NS (navel-symfyse), na 10dgn achter
symfyse. Dit gaat sneller bij primi & bv (oxytocine) - trager bij multi, meerling, keizersnede, ..
Subinvolutie = evolutie loopt niet zoals we zouden verwachten, combinatie van factoren;
- pijn, koorts, kleur & geur lochia
- placentarest of bij tekenen van endometritis -> bij endometritis palperen van buik
ontzettend gevoelig
Observeren op kleur, geur en hoeveelheid;
• Kleur → Eerste dagen is het rood royaal bloed verlies (goede
stevige menstruatie achtig), klonters kunnen hier ook bij. Let op; kan
ook een weefselrest zijn (stuk placenta), kun je niet uit elkaar
wrijven. Tussen dag 4 en 12 gaat het over naar de lochia serosa ->
rood/bruinig bloedverlies, hoeveelheid neemt ook af. Kan ook wat
meer waterachtig worden, meer roze (sereus vocht). Allemaal
normaal. Tot slot de lochia alba -> geel/wit/donker bruin, vanaf dag
12 tot week 6. Komt in hele lichte flow. Dit loopt allemaal een beetje
door elkaar heen.
• Geur → typische geur. Zwaar & flets maar niet afstotend, scherp of zuur (infectie!!). Geur is het
sterkst in de fase van sereuze lochia. Informeren, normaliseren en bespreekbaar maken zodat koppel
durft te communiceren over veranderende geur.
• Hoeveelheid → meteen na de geboorte; overvloedig eventueel klonters en overvloedig tot matig
rode lochia. Relatief kleine hoeveelheid sereuze lochia. Geringe hoeveelheid witte lochia. Mobilisatie
en houding heeft een invloed. Grote individuele verschillen. Secundaire pp bloeding is een ernstige
bloeding na de 24 uur. Van geboorte tot 6 wkn pp.
2. Naweeën
Contractie die na de partus intermitteren optreden en pijnlijk zijn. Binnen het uur na de geboorte
tenminste 2-3dgn. Veroorzaakt door opeenvolgende relaxatie en contractie van de uterus. Dit is
zelden bij primipara, baarmoeder fit en gespierd. Toenemende mate bij mutipara die BV geven, want
minder tonus in de uterus, sneller relaxeren en oxytocine. Mogelijk meer bloedverlies en/of klonters
4
Post partum, kraambed of puerperium → volgend op het intrapartum. Lopend vanaf de geboorte van
de vliezen & placenta. Duurt tot (minimaal) 6 weken na de geboorte (kan 3,4 maanden na PP duren),
eindigt met het PP onderzoek. Periode waarin het vrouwelijk organisme / genitaliën keren terug naar
een niet zwangere toestand = “Ontzwangeren”.
Veranderingen tgv zwangerschap
Ontzwangeren → betrekking tot fysiologische veranderen thv tractus genitalis en andere
orgaansystemen tijdens de kraamperiode. Keren terug, maar niet helemaal naar toestand hoe het
ervoor was (niet mogelijk). Veranderingen kunnen eerste 10 dagen heel snel gaan, maar kan ook pas
gebeuren na het stoppen van borstvoeding, denk aan gewicht. Sommige veranderingen verdwijnen
helemaal niet. Hoe vlot de vrouwen deze overgang maken is ook cultureel afhankelijk.
Post partum is geen eindpunt, maar een begin (voor het nieuwe jonge gezin).
Post partum/kraambed/puerperium
In België 2 (multi) à 3 (primi) dagen verblijf in het ziekenhuis. Er is geen verhoogde morbiditeit bij
vervroegd ontslag. We komen van een periode dat vrouwen 10 dagen (de hele postpartum periode)
in het ziekenhuis verbleven. In Nederland is het doorgaans 24 uur. In België kan ook poliklinische
bevallen, alleen voor de bevalling naar het ziekenhuis (kan je na bevalling nog beslissen). Belangrijk
dat er goede opvolging en ondersteuning is thuis, opvolging van vroedvrouw en ondersteuning van
kraamzorg. Elke vroedvrouw heeft andere periode van kraambed dus vroedvrouw in België kan tot
een jaar na de geboorte aan huis komen (terugbetaald door materialiteit). Meestal in een periode
van 6 weken kunnen afronden.
Rol van de vroedvrouw in de postpartale periode
- Tegemoet komen aan behoefte aan informatie & begeleiding in ziekenhuis.
- Tegemoet komen aan behoefte aan informatie & begeleiding thuis.
- Volgens de veranderende noden (soms per dag verschillend) -> Per 24 uur een plan, morgen weer
evalueren. Korte termijn, want kan noden kunnen erg verschillen.
- Inzetten op nabijheid en HOH, betrekken beide ouders (heel erg belangrijk!) -> meer kans dat
partners dit blijven doen op moment dat zij weer meer werken.
Doelstelling post partum zorg
1. Bevorderen van ouder kind relatie & ouderschap dmv voorlichting en begeleiding.
2. Begeleiding bij borstvoeding -> je hoeft geen lactatiekundige te zijn om goede begeleiding te geven
rondom borstvoeding, maar blijf je bijscholen.
3. Opvolgen van involutieve veranderingen -> veranderingen van die lichamelijke orgaanfuncties, hoe
gaan deze terug naar originele of zo goed als originele.
4. Verlichtten van pp ongemakken -> hoe om te gaan met aambei, ruptuur, knip etc.
5. Stimuleren/geven/aanvullen van pp onderzoek na 6 weken -> Gebeurd door vroedvrouw of
gynaecoloog. Na 6 weken trekken we een grens, alles is hersteld (zo goed als terug naar originele
oorsprong), dus medisch gezien ben je terug de oude.
Fysiologie van het kraambed → wat er in ons lichaam gebeurd. Belangrijk om dit te weten, doordat
we hier veel informatie/gezondheidsvoorlichting over kunnen geven. Maar ook om te weten als het
anders is, risicoselectie!
Genitale tractus
1. Uterus
Wanneer de baby is geboren gaat de baarmoeder samenknijpen (veiligheidsbol vormen), hierdoor
1
,gaat de placenta loskomen. Door vormen van veiligheidsbol zijn de ‘wonden’ van de placenta niet
meer zo groot en bloeding tot minimum beperkt.
Na de geboorte is de baarmoeder ongeveer 1000g & 15cm. Op navelhoogte kunnen we de
veiligheidsbol waarnemen. Er is een snelle involutie van abdominaal orgaan naar bekkenorgaan. De
navel en symfyse als referentie punten (1 vinger boven, onder etc.). Einde week 1: ongeveer 500g en
ende week 2: ongeveer 300-350g, meestal niet meer voelbaar (helemaal teruggetrokken in het kleine
bekken). Duur van het proces is individueel verschillend. Verder is er ook een verschil tussen primi
(gaat als raket naar beneden) -en multipara (trager) en tussen verschil tussen borstvoeding (sneller
door oxytocine) of niet.
• Uterus ligamenten / endometrium (bekleding langs binnenzijde baarmoeder) → de ligamenten zijn
uitgerekt door hele zwangerschap. Owv uitrekken ligamenten gevoelig voor proplaps (andere plek
gaat liggen dan normaal) tot 6wkn pp. Want baarmoeder wordt heel snel klein, maar banden
(ligamenten) hebben meer tijd nodig, daardoor baarmoeder minder stabiel in buikholte. Wondvlak in
cavum uteri op plaats placenta-inplanting, er is geen epitheellaag. Holte necrotische weefselresten,
bloed en decidua = samen is de lochia. Dit is het bloedverlies wat we op het maandverband gaan
zien. Na 7-8 dagen re-epithelisatie door proliferatie vanuit de klierbuizen in het endometrium, dus
epitheel laag wordt opnieuw aangemaakt door snelle cel aanmaak vanuit klierbuizen. Na 10 dagen
cavum opnieuw bekleed met endometrium. Na 6 weken placentabed opnieuw normaal. Nidatie
(=innesteling van embryo) is mogelijk na 4wkn (!!)
2. Cervix / OUS
Bij geboorte scheurt cervix altijd een klein beetje in, heel beperkt en kan geen kwaad. Onmiddellijk
na de geboorte is het week, gekneusd en oedemateus (gezwollen). Ook door grote vascularisatie
(doorbloeding, druk) kan het er gestuwd uitzien. Eerste dagen open en doorgankelijk voor 2-3
vingers, is dus al geslonken (was 10 cm). Na 1 week vaste structuur opnieuw herkenbaar,
baarmoedermond doorgankelijk voor 1 vinger. Ostium externum (bm mond) is spleetvormig, typisch
voor de multipara. Het OUS (=onderste uterus segment) is dun en week meteen na geboorte, door
snelle contractie en retractie BM na enkele weken niet meer herkenbaar (weer typische peer vormige
baarmoeder en afgesloten met baarmoedermond onderaan).
3. Ovaria
Bij geen BV -> herstel normale hormonale cyclus na wegvallen van ZH hormonen, dus het wegvallen
van de placenta zorgt ervoor dat hormonale cyclus weer snel kan opstarten. Er zijn dus geen
hormonale prikkels aanwezig van de borstvoeding. Menstruatie is mogelijk na 6-8wkn, cave; 1ste
eisprong! Je weet nooit wanneer de eerste eisprong is. Belangrijk om dit mee te geven, waarschuw
dat ze redelijk snel zwanger kunnen worden.
Wel BV -> toename van prolactine en afname van gonadotropines (zoals FSH en LH (zorgen voor
menstruale cyclus op gang komt en eicel wordt gerijpt) onderdrukken de ovulatie. Meestal dus geen
ovulatie in eerste weken/maanden na bevalling, maar zeg nooit nooit. Afhankelijk van aantal
voedingen tot maanden. Aantal voedingen en hoe oud jouw baby is (maanden) zijn belangrijke
criteria om te kijken of al op gang is of niet. Als er heel frequent nog gevoed wordt (ook ’s nachts) zien
we meestal een cyclus in onderdrukking. Nog veel nachtvoedingen -> kindje nog klein -> moeder nog
niet hersteld -> periode van vruchtbaarheid nog inhouden (zo denkt de fysiologie). Cave; geen
betrouwbare periode van anticonceptie.
4. Vagina
Eerste dag uitgerokken, oedemateus & beurs, je ziet dat er een baby is gepasseerd. Staat open thv de
introïtus (=ingang vagina), open gapend gat. Na 1 dag minder gezwollen en minder open, gaat heel
snel naar originele vorm toewerken. Na 3-4wkn herstel van de ruguae, ruguae = vaginale plooien
2
,(vagina is niet strak, maar bij geboorte wel (opgerekt)). Vagina en introïtus blijven wijder dan
voordien, gaat niet meer terug naar originele grootte. Bij BV -> lage oestrogeenspiegels geeft kans op
atrofie en broosheid van vagina epitheel. Baarmoederwand niet meer zo mals en vochtig, maar juist
gevoelig, droog en kan bij penetratie pijn doen. Door erover te praten is het vaker een positieve
seksuele ervaring waardoor het seksleven opnieuw sneller start. Hymen (=maagdenvlies) vaak
gescheurd, heelt door littekenvorming met weefselaanhangsels (info!). Hechten nooit tot helemaal
de punt van vagina weefsel, want wordt dan te strak. Ten hoogte van hymen kan het een
weefselaanhangseltjes (klein stukje dat los hangt, uit vagina hangt) geven. Bespreek dit met de vrouw
hoe dit eruit ziet, laat voelen. Aangeven dat als dit een probleem geeft bij de seksualiteit dat zij hier
niet mee moet blijven rondlopen.
5. Perineum
Het perineum en BB (=bekkenbodem) spieren zijn uitgerokken door hoofdje, verschillende lagen BB
spieren hebben zich ontvouwen (geopend). Dit is niet zomaar weer de oude, heeft tijd nodig. Dit kan
drukkend / zwaar aanvoelen bij (lang) rechtstaan. Het herstel / terug trekken gaat iets trager owv
betrokkenheid ligamenten (duur tot 6 weken tot dat ze originele grootte weer hebben). Bewuste
activatie BB bij inspanning, staat, .... Zelf bekkenbodemspieren activeren. Schaafwondje (schiftjes) en
rupturen in en rondom het perineum helen doorgaan snel en goed. Perineum is gemaakt om een
beetje in te scheuren, maar ook om snel te helen. Benadrukken dat lichaam het zelf allemaal goed
bedacht heeft. Pijnklachten kunnen voorkomen, zeker bij epi en hechten. Hechten is niet persé altijd
nodig. Doe dit op basis van informatie en informed consent. Eerste graad (scheuren van huid en
vetweefsel/bindweefsel) en tweede graad (spieren BB meegescheurd) niet altijd nodig om te
hechten. 3e graads is voor gynaecoloog en niet voor vroedvrouw. We zien zelden infecties van de
rupturen zelf.
6. Buikwand
Buikspieren zijn aan het begin heel slap, spieren herstellen pas na enkele maanden en vaak dan nog
niet volledig. Diastase = het uit elkaar trekken/wijken van de buikspieren. Vaak rond de navel tijdens
de zwangerschap al, buikspieren zo min mogelijk gebruiken om niet te verergeren. Moet heel soms
operatief terug tegen elkaar worden gezet. Diastase uitlokken; algemene spiertonus van een vrouw,
juist weinig spiertonus, tussen twee zwangerschappen geen specifieke oefeningen gedaan, snelle
opeenvolgende zwangerschappen, zwangerschappen met extreem uitgerokte buik (meerlingen of
veel vruchtwater). Striae = overrokken van de huid, blauw/rood achtige strepen, worden nog zachter
en witter. Hoe meer buik wordt uitgerokt, hoe meer kans op striae, is ook een genetische factor
(hoort bij jouw lichaam en fysiologie). Wel belangrijk dat je uitlegt wat het is, het normaliseert en hoe
het gaat evalueren.
7. Borsten (zie les AB1: HOH en 1ste aanleggen)
Veranderingen buiten de genitale tractus
1. Urinaire veranderingen
Blaas kan in vroege pp hypotoon (=weinig spiertonus) en oedemateus gestuwd zijn -> extreme
uitzetting (met urine, blaas over vult), owv pijn (thv perineum) slecht beperkt plassen en urine
retentie (4%, niet of onvoldoende geheel of gedeeltelijk legen). Gevoeligheid bekkenbodem en
perineum leidt soms tot verminderde mictie drang & urge incontinentie (overloop incontinentie =
lang wacht om te gaan plassen en dan ineens laat lopen). Verhoogde kans op blaas &
urineweginfectie, al helemaal bij sonderen. Eerste maanden; stressincontinentie is normaal, = urine
lozing wanneer druk in blaas verhoogt (niezen, trampoline,..). Slecht in uitzonderlijke gevallen
blijvend (informeren!!). Verhoogde diurese tot 5 dagen na geboorte owv ontdoen extracellulair vocht.
3
, 2. Hematologische veranderingen
Bloedverlies tijdens de geboorte meestal zonder gevolgen owv hypervolemie tijdens de
zwangerschap. Je maakt meer bloed aan tijdens de ZS. Eerste week een belangrijke daling in het
bloedvolume, hematocriet & hemoglobine nemen toe (in ZS nemen af). Hb meten zonder klinische
reden pas na minimaal 24-48u owv, want hb zal nog stijgen owv toegenomen hemoconcentratie.
Opnemen extra cellulair vocht in bloedbaan & stijging veneuze toevoer -> verhoogd
hartminuutvolume (-> verhoogde diurese en afname gewicht (plassen al het vocht uit)).
Stollingsfactoren gaan dalen (stijgen tijdens ZS om lichaam te beschermen tegen post partum
bloeding), fibrinolytische activiteit (=lichaam gaat bloedstolsels afbreken, bloedvaten open houden)
neemt toe.
3. Gewicht
Gemiddeld 5-6 kg gewichtsverlies vlak na de geboorte, dit is gewicht baby, placenta, vruchtwater &
bloed. 2kg in de eerste week door diurese. Gemiddeld 3-7kg extra op 6 weken. Ong. 28% terug op
gewicht na 6wkn. 12-20% meer dan 4,5kg gewicht retentie na 1 jaar, volgende ZS verhoogde kans op
macrosomie (=hoog geboortegewicht baby) en meer kans op obesitas op lange termijn.
Observatie en begeleiding
1. Baarmoeder en lochia
Palpatie baarmoeder 1x/dag tenzij indicatie (eerst plassen), je gaat voelen; hoogte (ref punten navel -
symfyse), lokalisatie, hardheid en gevoeligheid. 5de dag half NS (navel-symfyse), na 10dgn achter
symfyse. Dit gaat sneller bij primi & bv (oxytocine) - trager bij multi, meerling, keizersnede, ..
Subinvolutie = evolutie loopt niet zoals we zouden verwachten, combinatie van factoren;
- pijn, koorts, kleur & geur lochia
- placentarest of bij tekenen van endometritis -> bij endometritis palperen van buik
ontzettend gevoelig
Observeren op kleur, geur en hoeveelheid;
• Kleur → Eerste dagen is het rood royaal bloed verlies (goede
stevige menstruatie achtig), klonters kunnen hier ook bij. Let op; kan
ook een weefselrest zijn (stuk placenta), kun je niet uit elkaar
wrijven. Tussen dag 4 en 12 gaat het over naar de lochia serosa ->
rood/bruinig bloedverlies, hoeveelheid neemt ook af. Kan ook wat
meer waterachtig worden, meer roze (sereus vocht). Allemaal
normaal. Tot slot de lochia alba -> geel/wit/donker bruin, vanaf dag
12 tot week 6. Komt in hele lichte flow. Dit loopt allemaal een beetje
door elkaar heen.
• Geur → typische geur. Zwaar & flets maar niet afstotend, scherp of zuur (infectie!!). Geur is het
sterkst in de fase van sereuze lochia. Informeren, normaliseren en bespreekbaar maken zodat koppel
durft te communiceren over veranderende geur.
• Hoeveelheid → meteen na de geboorte; overvloedig eventueel klonters en overvloedig tot matig
rode lochia. Relatief kleine hoeveelheid sereuze lochia. Geringe hoeveelheid witte lochia. Mobilisatie
en houding heeft een invloed. Grote individuele verschillen. Secundaire pp bloeding is een ernstige
bloeding na de 24 uur. Van geboorte tot 6 wkn pp.
2. Naweeën
Contractie die na de partus intermitteren optreden en pijnlijk zijn. Binnen het uur na de geboorte
tenminste 2-3dgn. Veroorzaakt door opeenvolgende relaxatie en contractie van de uterus. Dit is
zelden bij primipara, baarmoeder fit en gespierd. Toenemende mate bij mutipara die BV geven, want
minder tonus in de uterus, sneller relaxeren en oxytocine. Mogelijk meer bloedverlies en/of klonters
4
