OMGEVINGSRECHT
Gedoceerd door professor Van Hoorick
2025-2026
,OMGEVINGSRECHT – SAMENVATTING
Omgevingsrecht – samenvatting _______________________________________________ 0
Inleiding _______________________________________________________________________ 4
Hoofdstuk 1: Omgevingsrecht en het recht ___________________________________________ 4
1. Recht ______________________________________________________________________________ 4
2. Bestuursrecht ________________________________________________________________________ 4
2.1. Omschrijving en situering ___________________________________________________________ 4
2.2. Milieurecht en ruimtelijk bestuursrecht________________________________________________ 4
Hoofdstuk 2: Milieu, ruimte, beleid en recht __________________________________________ 8
1. Milieu, ruimte en (de nood aan) beleid ____________________________________________________ 8
1.1. Toenemende aantasting van het miliru door de mens ____________________________________ 8
1.2. Nadelig juridisch statuut van het milieu ________________________________________________ 8
1.3. Milieubeleid, ruimtelijke ordening zijn nodig! ___________________________________________ 9
1.4. Legitimatie van het omgevingsbeleid __________________________________________________ 9
2. Functies van het omgevingsrecht _______________________________________________________ 10
3. Instrumenten van het omgevingsbeleid __________________________________________________ 11
3.1. Directe en indirecte regulering ______________________________________________________ 11
3.2. Enkele belangrijke instrumenten ____________________________________________________ 11
3.2.1. Vergunningen ________________________________________________________________ 11
3.2.2. Stedenbouwkundige voorschriften en beschermingsvoorschriften ______________________ 11
3.2.3. Milieueffectenrapportage, milieukwaliteitsnormen en emissienormen __________________ 12
4. Op naar nieuwe instrumenten en weg van de regulering? ____________________________________ 17
4.1. Verhandelbare emissierechten, een martkconform instrument ____________________________ 17
4.2. De rol van het beleid en van de rechter herzien? _______________________________________ 19
4.3. Beginselen van het milieubeleid _____________________________________________________ 22
4.4. Rechtsbescherming op de helling? Zien we later uitgebreider, NIET Kennen _________________ 26
Hoofdstuk 3: Onteigening, eigendomsbeperkingen en rechten van voorkoop en voorkeur____ 27
1. Onteigening ________________________________________________________________________ 28
1.1. Begrip _________________________________________________________________________ 28
1.2. Bescherming van het eigendomsrecht bij onteigening ___________________________________ 28
1.2.1. Algemeen nut, wettelijke grondslag en noodzakelijkheidsvereist _______________________ 29
1.2.2. Onteigeningsprocedure ________________________________________________________ 30
1.2.2.1. Bestuurlijke fase __________________________________________________________ 31
1.2.2.2. Gerechtelijke fase _________________________________________________________ 32
1.2.2.3. Rechtsbescherming________________________________________________________ 32
1.2.3. Onteigeningsvergoeding _______________________________________________________ 34
1.2.3.1. Integraal karakter _________________________________________________________ 34
1.2.3.2. De venale waarde van het goed ______________________________________________ 34
1.2.3.3. Geschiktheidswaarde; affectiewaarde en waardevermindering van het restant ________ 35
1.2.4. Verzoek om van de onteigening af te zien, terugbetaling van interesten en recht van
wederoverdracht __________________________________________________________________ 36
1.2.4.1. Verzoek om van de onteigening af te zien ______________________________________ 36
1.2.4.2. Terugbetaling van interesten ________________________________________________ 36
1.2.4.3. Recht van wederoverdracht _________________________________________________ 37
2. Eigendomsbeperkingen _______________________________________________________________ 38
2.1. Begrip _________________________________________________________________________ 38
1
, 2.2. Bescherming van het eigendomsrecht bij eigendomsbeperkingen __________________________ 40
2.2.1. In beginsel geen schadevergoeding_______________________________________________ 40
2.2.2. Schadevergoeding bij quasi-onteigening of de facto-onteigening _______________________ 40
2.2.3. Schadevergoeding bij onuitvoerbaarheid niet-vervallen rechtmatige verkavelingsvergunning 41
2.2.4. Schadevergoeding in toepassing van het beginsel van de gelijkheid voor de openbare lasten_ 41
3. Recht van voorkoop (Art. 2.4.1. VCRO) ___________________________________________________ 42
3.1. Begrip _________________________________________________________________________ 42
3.4. Procedurele aspecten _____________________________________________________________ 42
3.5. Sanctieregeling __________________________________________________________________ 43
4. Recht van voorkeur __________________________________________________________________ 44
4.1. Begrip _________________________________________________________________________ 44
4.2. Regeling ________________________________________________________________________ 44
Hoofdstuk 4. Vergunningen in de ruimtelijke ordening en het milieubeleid ________________ 45
1. Co-existentie van wetgeving, rechtsbescherming bij en kenmerken en gevolgen van de vergunningen 45
1.1. Soorten vergunningen vóór de invoering van de omgevingsvergunning _____________________ 45
1.2. Cumulatieve werking en gelijkwaardigheid van wetgevingen ______________________________ 46
1.4. Openbaar onderzoek _____________________________________________________________ 46
1.5. Administratief beroep _____________________________________________________________ 47
1.6. Jurisdictioneel beroep_____________________________________________________________ 48
Relatie: bezwaar – administratief beroep – jurisdictioneel beroep _____________________________ 49
1.7. Kenmerken en gevolgen van vergunningen ____________________________________________ 51
1.7.1. Uitdrukkelijk, schriftelijk, specifiek, zakelijk karatker, geen verplichting tot uitvoering, afstand 51
1.7.2. Verworven rechten, intrekking en onuitvoerbaarheid ________________________________ 51
1.7.3. Geen gevolgen voor burgerrechtelijke verplichtingen ________________________________ 52
1.7.4. Voorafgaandelijk karakter, regularisatievergunning __________________________________ 53
2. Omgevingsvergunning ________________________________________________________________ 54
2.1. Voorwerp van de vergunning _______________________________________________________ 54
2.1.1. Voorwerp van de omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen ___________ 54
2.1.1.1. Stedenbouwkundige handelingen ____________________________________________ 54
2.1.1.2. Vrijstelling of meldingsplicht? _______________________________________________ 55
2.1.1.3. Vermoeden van omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen ________ 56
2.1.2. Voorwerp en aard van de omgevingsvergunning voor het verkavelen van gronden _________ 57
2.1.2.1. Verkvalen _______________________________________________________________ 57
2.1.2.2. Individueel en reglementair karakter __________________________________________ 58
2.1.2.3. Gevolgen voor burgerrechtelijke verplichtingen _________________________________ 58
2.1.2.4. Uitzondering: groepswoningbouw ____________________________________________ 59
2.1.3. Voorwerp van de omgevingsvergunning voor de exploitatie van een ingedeelde inrichting of
activiteit _________________________________________________________________________ 59
2.1.4. Voorwerp van omgevingsvergunning voor vegetatiewizigingen ________________________ 60
2.1.5. Voorwerp van de omgevingsvergunning voor kleinhandelsactiviteiten ___________________ 60
2.2. Vergunnings en beoordelingskader __________________________________________________ 61
2.2.1. Vergunningsprocedure ________________________________________________________ 61
2.2.2. Algemeen beoordelingskader voor stedenbouwkundige handelingen ___________________ 65
2.2.3. Specifiek beoordelingskader voor stedenbouwkundige handelingen ____________________ 66
2.3. Verval van de omgevingsvergunning _________________________________________________ 68
2.3.6. De schorsing van de vervaltermijnen _____________________________________________ 68
Hoofdstuk 5. Ruimtelijke planning en inrichting ______________________________________ 69
1. Ruimtelijke ordening _________________________________________________________________ 69
2
,1.1. ruimtelijke planning ______________________________________________________________ 69
1.2.1. Plannen van aaleg: de oude bestemmingsplanning __________________________________ 69
1.2.1.1. Soorten, kenmerken en juridische aard, en procedyre ____________________________ 69
1.2.1.2. Bestemmingen en bestemmingsvoorschriften __________________________________ 72
1.2.2. Ruimtelijke uitvoeringsplannen: de nieuwe bestemmingsplannen ______________________ 74
1.2.2.1. Soorten, kenmerken en juridische aard, en procedure ____________________________ 74
1.2.2.2. Stedenbouwkundige voorschriften ___________________________________________ 75
1.2.3. Rooilijnplannen ______________________________________________________________ 76
1.2.4. Ruimtelijk structuurplannen: de oude beleidsplannen ________________________________ 76
1.2.5. Ruimtelijk beleidsplannen: de nieuwe beleidsplannen________________________________ 77
Bouwshift ______________________________________________________________________ 78
3
,INLEIDING
Doelstellingen van het vak:
• Verder bouwen op bestuursrecht
• Omgevingsrecht = Gaat over leefomgeving à ruimtelijke ordeningsrecht en milieurecht
• Het is materie voor allround juristen en was aanvankelijk ruimtelijk bestuursrecht
Waarover gaat het omgevingsrecht?
• Leefomgeving: bv. bossen, nieuwe bedrijven in omgeving, windmolenprojecten (goed voor algemeen
belang voor hernieuwbare energie MAAR niet als het in jouw buurt is àNot In My Backyard
fenomeen), ontbossingen, vervuiling met pfos,…
• Klimaatmarsen: Aan het afbouwen.
• Publiek bouwrecht: Bv. huizen bouwen (waar? normen? vergunning?)
HOOFDSTUK 1: OMGEVINGSRECHT EN HET RECHT
1. RECHT
Niet kennen (recht, rechtstakken en rechtsbronnen)
2. BESTUURSRECHT
2.1. OMSCHRIJVING EN SITUERING
We situeren dit in het recht, dan is het vooral bestuursrecht. Heel veel stukken zoals alles te maken met
omgevingsvergunningen dat is bestuursrecht. Maar, er zijn ook veel andere rechtstakken zoals bijvoorbeeld
ecofiscaliteit. Als we het hebben over aansprakelijkheid van 3M (bedrijf over pefas) dan hebben we het ook
over aansprakelijkheidsrecht. En zo hebben we omgevingsrecht dat een doorsnede vormt van het traditionele
recht. Bij elke rechtstak zit er vaak wel een deel milieurecht in = dwarsdoorsnede van het recht.
Er was een toenemende invloed van het omgevingsrecht op het privaatrecht. Bv: Als het gaat over
koopovereenkomsten van onroerende goederen. Er is bodemattest verreist als bescherming van de koper,
zodat koper niet onwetend en stuk vervuilde grond gaat kopen. Er is een invloed op het privaatrecht, want als
dat attest er niet is, leidt dit tot een nietig attest.
2.2. MILIEURECHT EN RUIMTELIJK BESTUURSRECHT
Als dat deel van het bestuursrecht dat een ruimtelijke component heeft in beeld komt, gaat het vooral om het
milieurecht en het ruimtelijk bestuursrecht = 2 functionele rechtsgebieden à De intstrumentele functie v/h
recht staat centraal = de wetgeving wordt er vooral opgevat als een instrument dat de overheid gebruikt om
beleid te voeren.
Het omgevingsrecht:
• Milieubeleid = gericht op de bescherming van de mens en het fysieke milieu tegen:
o Milieuverontreiniging = de milieuhygiëne
o De duurzame aanwending van niet-levende natuurlijke rijkdommen zoals het water en de
bodem = het milieubeheer
o Het behoud van natuurgebieden en waardevolle landschappen en de wilde flora en fauna =
natuurbehoud.
4
, • Ruimtelijke ordening is gericht op de bescherming van de ruimtelijke kwaliteit of de beheersing van de
ruimtelijke ontwikkeling door vooral de bestemming van de beschikbare ruimte, dit wil zeggen het
toekennen van een of meerdere functies aan een bepaal gebied. (wonen, recreatie, industrie en
landbouw)
o Ruimtelijke ordening = het beleid m.b.t. de ruimtelijke ordening van menselijke activteiten
• Beleid inzake onroerend erfgoed: gaat over monumenten (stads- en dorpsgezichten). Het is gericht op
het behoud van het onroerend erfgoed.
• Energierecht: rekenen we eigenlijk niet echt tot het omgevingsrecht. Gaat over regulering met
betrekking tot productie, transport, verbruik van energie,… Sinds de opkomst v/d klimaatproblematiek
wint het veel belang.
Ontwikkeling van het milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht in België
• Ad hoc benadering in het ‘milieubeleid’: vooral gericht op overlast
o In romeinen: Regels als afval niet gooien bovenop rivier want mensen deden hun was aan
kant van rivier in stad = 1ste vorm van milieuregels (niet om milieu te beschermen maar ander
doel)
o Vanaf dat mensen zich organiseren bestond dus ‘milieurecht’: Naar aanleiding van
gebeurtenissen komen regels (=ad hoc) en zo is het een lange tijd geweest.
§ Bv. exploitatievergunning (al lang maar niet systematisch): In 1810 ingevoerd door
Napoleon maar enkel voor inrichtingen die slechte geur verspreden (men
associeerde stank met giftig).
• Uiteindelijk sectorale benadering in milieubeleid vanaf 1970: aparte wetten voor verschillende
milieucompartimenten (oppervlaktewater, lucht, bodem, grondwater, afval, natuur, …)
o Meer aandacht voor milieu, MAAR niet efficiënt: bv. voor fabriek 12 vergunningen nodig
(niemand bekeek totaalplaatje) à stilaan hiervan afgestapt.
• Ruimtelijke ordening nu ook apart: begin met Stedenbouwwet van 1962 (bouwvergunning, planning)
o Algemene bouwvergunningplicht ontstaat (hiervoor al veel voor steden maar was nog niet
voor platteland: nu wel).
• Staatshervorming: milieu als grotendeels gewestelijke bevoegdheid (maar bv. kernenergie federaal)
o 3 gewesten gaan eigen gang. Dit maakt het wel lastig
o Bv. bodemattest belangrijk bij vastgoed maar is anders per gewest: 80% komt overeen maar
blijft andere wetgeving (moeilijk voor praktijk)
• Milieubeleid sterk internationaal en Europees beïnvloed (luchtkwaliteit, natuur, klimaat, …) maar NIET
de ruimtelijke ordening (dat is geen EU bevoegdheid).
o Onderzoek wijst uit: 90 % van de milieumaatregelen wordt internationaal of door de EU
beïnvloed waarvan zelfs 70 % van de milieumaatregelen door EU wordt beïnvloed.
o Als we het hebben over ruimtelijke ordening is dat in handen van de lidstaten en dus
regionaal. In Vlaanderen hinkelen we hier serieus achterna.
o Europees milieubeleid heeft zeer veel aandacht voor natuur. Deze richtlijnen zijn van alle
milieuzaken de meeste zaken bij HvJ. Zij vormen kernstuk van de Europese milieuwetgeving
en ook stikstofcrisis komt door deze richtlijnen. Die willen dat natuurgebieden kunnen
floreren en niet verzopen geraken door alle vervuilde stoffen, waardoor wat waardevol is niet
meer kan groeien.
5
Gedoceerd door professor Van Hoorick
2025-2026
,OMGEVINGSRECHT – SAMENVATTING
Omgevingsrecht – samenvatting _______________________________________________ 0
Inleiding _______________________________________________________________________ 4
Hoofdstuk 1: Omgevingsrecht en het recht ___________________________________________ 4
1. Recht ______________________________________________________________________________ 4
2. Bestuursrecht ________________________________________________________________________ 4
2.1. Omschrijving en situering ___________________________________________________________ 4
2.2. Milieurecht en ruimtelijk bestuursrecht________________________________________________ 4
Hoofdstuk 2: Milieu, ruimte, beleid en recht __________________________________________ 8
1. Milieu, ruimte en (de nood aan) beleid ____________________________________________________ 8
1.1. Toenemende aantasting van het miliru door de mens ____________________________________ 8
1.2. Nadelig juridisch statuut van het milieu ________________________________________________ 8
1.3. Milieubeleid, ruimtelijke ordening zijn nodig! ___________________________________________ 9
1.4. Legitimatie van het omgevingsbeleid __________________________________________________ 9
2. Functies van het omgevingsrecht _______________________________________________________ 10
3. Instrumenten van het omgevingsbeleid __________________________________________________ 11
3.1. Directe en indirecte regulering ______________________________________________________ 11
3.2. Enkele belangrijke instrumenten ____________________________________________________ 11
3.2.1. Vergunningen ________________________________________________________________ 11
3.2.2. Stedenbouwkundige voorschriften en beschermingsvoorschriften ______________________ 11
3.2.3. Milieueffectenrapportage, milieukwaliteitsnormen en emissienormen __________________ 12
4. Op naar nieuwe instrumenten en weg van de regulering? ____________________________________ 17
4.1. Verhandelbare emissierechten, een martkconform instrument ____________________________ 17
4.2. De rol van het beleid en van de rechter herzien? _______________________________________ 19
4.3. Beginselen van het milieubeleid _____________________________________________________ 22
4.4. Rechtsbescherming op de helling? Zien we later uitgebreider, NIET Kennen _________________ 26
Hoofdstuk 3: Onteigening, eigendomsbeperkingen en rechten van voorkoop en voorkeur____ 27
1. Onteigening ________________________________________________________________________ 28
1.1. Begrip _________________________________________________________________________ 28
1.2. Bescherming van het eigendomsrecht bij onteigening ___________________________________ 28
1.2.1. Algemeen nut, wettelijke grondslag en noodzakelijkheidsvereist _______________________ 29
1.2.2. Onteigeningsprocedure ________________________________________________________ 30
1.2.2.1. Bestuurlijke fase __________________________________________________________ 31
1.2.2.2. Gerechtelijke fase _________________________________________________________ 32
1.2.2.3. Rechtsbescherming________________________________________________________ 32
1.2.3. Onteigeningsvergoeding _______________________________________________________ 34
1.2.3.1. Integraal karakter _________________________________________________________ 34
1.2.3.2. De venale waarde van het goed ______________________________________________ 34
1.2.3.3. Geschiktheidswaarde; affectiewaarde en waardevermindering van het restant ________ 35
1.2.4. Verzoek om van de onteigening af te zien, terugbetaling van interesten en recht van
wederoverdracht __________________________________________________________________ 36
1.2.4.1. Verzoek om van de onteigening af te zien ______________________________________ 36
1.2.4.2. Terugbetaling van interesten ________________________________________________ 36
1.2.4.3. Recht van wederoverdracht _________________________________________________ 37
2. Eigendomsbeperkingen _______________________________________________________________ 38
2.1. Begrip _________________________________________________________________________ 38
1
, 2.2. Bescherming van het eigendomsrecht bij eigendomsbeperkingen __________________________ 40
2.2.1. In beginsel geen schadevergoeding_______________________________________________ 40
2.2.2. Schadevergoeding bij quasi-onteigening of de facto-onteigening _______________________ 40
2.2.3. Schadevergoeding bij onuitvoerbaarheid niet-vervallen rechtmatige verkavelingsvergunning 41
2.2.4. Schadevergoeding in toepassing van het beginsel van de gelijkheid voor de openbare lasten_ 41
3. Recht van voorkoop (Art. 2.4.1. VCRO) ___________________________________________________ 42
3.1. Begrip _________________________________________________________________________ 42
3.4. Procedurele aspecten _____________________________________________________________ 42
3.5. Sanctieregeling __________________________________________________________________ 43
4. Recht van voorkeur __________________________________________________________________ 44
4.1. Begrip _________________________________________________________________________ 44
4.2. Regeling ________________________________________________________________________ 44
Hoofdstuk 4. Vergunningen in de ruimtelijke ordening en het milieubeleid ________________ 45
1. Co-existentie van wetgeving, rechtsbescherming bij en kenmerken en gevolgen van de vergunningen 45
1.1. Soorten vergunningen vóór de invoering van de omgevingsvergunning _____________________ 45
1.2. Cumulatieve werking en gelijkwaardigheid van wetgevingen ______________________________ 46
1.4. Openbaar onderzoek _____________________________________________________________ 46
1.5. Administratief beroep _____________________________________________________________ 47
1.6. Jurisdictioneel beroep_____________________________________________________________ 48
Relatie: bezwaar – administratief beroep – jurisdictioneel beroep _____________________________ 49
1.7. Kenmerken en gevolgen van vergunningen ____________________________________________ 51
1.7.1. Uitdrukkelijk, schriftelijk, specifiek, zakelijk karatker, geen verplichting tot uitvoering, afstand 51
1.7.2. Verworven rechten, intrekking en onuitvoerbaarheid ________________________________ 51
1.7.3. Geen gevolgen voor burgerrechtelijke verplichtingen ________________________________ 52
1.7.4. Voorafgaandelijk karakter, regularisatievergunning __________________________________ 53
2. Omgevingsvergunning ________________________________________________________________ 54
2.1. Voorwerp van de vergunning _______________________________________________________ 54
2.1.1. Voorwerp van de omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen ___________ 54
2.1.1.1. Stedenbouwkundige handelingen ____________________________________________ 54
2.1.1.2. Vrijstelling of meldingsplicht? _______________________________________________ 55
2.1.1.3. Vermoeden van omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen ________ 56
2.1.2. Voorwerp en aard van de omgevingsvergunning voor het verkavelen van gronden _________ 57
2.1.2.1. Verkvalen _______________________________________________________________ 57
2.1.2.2. Individueel en reglementair karakter __________________________________________ 58
2.1.2.3. Gevolgen voor burgerrechtelijke verplichtingen _________________________________ 58
2.1.2.4. Uitzondering: groepswoningbouw ____________________________________________ 59
2.1.3. Voorwerp van de omgevingsvergunning voor de exploitatie van een ingedeelde inrichting of
activiteit _________________________________________________________________________ 59
2.1.4. Voorwerp van omgevingsvergunning voor vegetatiewizigingen ________________________ 60
2.1.5. Voorwerp van de omgevingsvergunning voor kleinhandelsactiviteiten ___________________ 60
2.2. Vergunnings en beoordelingskader __________________________________________________ 61
2.2.1. Vergunningsprocedure ________________________________________________________ 61
2.2.2. Algemeen beoordelingskader voor stedenbouwkundige handelingen ___________________ 65
2.2.3. Specifiek beoordelingskader voor stedenbouwkundige handelingen ____________________ 66
2.3. Verval van de omgevingsvergunning _________________________________________________ 68
2.3.6. De schorsing van de vervaltermijnen _____________________________________________ 68
Hoofdstuk 5. Ruimtelijke planning en inrichting ______________________________________ 69
1. Ruimtelijke ordening _________________________________________________________________ 69
2
,1.1. ruimtelijke planning ______________________________________________________________ 69
1.2.1. Plannen van aaleg: de oude bestemmingsplanning __________________________________ 69
1.2.1.1. Soorten, kenmerken en juridische aard, en procedyre ____________________________ 69
1.2.1.2. Bestemmingen en bestemmingsvoorschriften __________________________________ 72
1.2.2. Ruimtelijke uitvoeringsplannen: de nieuwe bestemmingsplannen ______________________ 74
1.2.2.1. Soorten, kenmerken en juridische aard, en procedure ____________________________ 74
1.2.2.2. Stedenbouwkundige voorschriften ___________________________________________ 75
1.2.3. Rooilijnplannen ______________________________________________________________ 76
1.2.4. Ruimtelijk structuurplannen: de oude beleidsplannen ________________________________ 76
1.2.5. Ruimtelijk beleidsplannen: de nieuwe beleidsplannen________________________________ 77
Bouwshift ______________________________________________________________________ 78
3
,INLEIDING
Doelstellingen van het vak:
• Verder bouwen op bestuursrecht
• Omgevingsrecht = Gaat over leefomgeving à ruimtelijke ordeningsrecht en milieurecht
• Het is materie voor allround juristen en was aanvankelijk ruimtelijk bestuursrecht
Waarover gaat het omgevingsrecht?
• Leefomgeving: bv. bossen, nieuwe bedrijven in omgeving, windmolenprojecten (goed voor algemeen
belang voor hernieuwbare energie MAAR niet als het in jouw buurt is àNot In My Backyard
fenomeen), ontbossingen, vervuiling met pfos,…
• Klimaatmarsen: Aan het afbouwen.
• Publiek bouwrecht: Bv. huizen bouwen (waar? normen? vergunning?)
HOOFDSTUK 1: OMGEVINGSRECHT EN HET RECHT
1. RECHT
Niet kennen (recht, rechtstakken en rechtsbronnen)
2. BESTUURSRECHT
2.1. OMSCHRIJVING EN SITUERING
We situeren dit in het recht, dan is het vooral bestuursrecht. Heel veel stukken zoals alles te maken met
omgevingsvergunningen dat is bestuursrecht. Maar, er zijn ook veel andere rechtstakken zoals bijvoorbeeld
ecofiscaliteit. Als we het hebben over aansprakelijkheid van 3M (bedrijf over pefas) dan hebben we het ook
over aansprakelijkheidsrecht. En zo hebben we omgevingsrecht dat een doorsnede vormt van het traditionele
recht. Bij elke rechtstak zit er vaak wel een deel milieurecht in = dwarsdoorsnede van het recht.
Er was een toenemende invloed van het omgevingsrecht op het privaatrecht. Bv: Als het gaat over
koopovereenkomsten van onroerende goederen. Er is bodemattest verreist als bescherming van de koper,
zodat koper niet onwetend en stuk vervuilde grond gaat kopen. Er is een invloed op het privaatrecht, want als
dat attest er niet is, leidt dit tot een nietig attest.
2.2. MILIEURECHT EN RUIMTELIJK BESTUURSRECHT
Als dat deel van het bestuursrecht dat een ruimtelijke component heeft in beeld komt, gaat het vooral om het
milieurecht en het ruimtelijk bestuursrecht = 2 functionele rechtsgebieden à De intstrumentele functie v/h
recht staat centraal = de wetgeving wordt er vooral opgevat als een instrument dat de overheid gebruikt om
beleid te voeren.
Het omgevingsrecht:
• Milieubeleid = gericht op de bescherming van de mens en het fysieke milieu tegen:
o Milieuverontreiniging = de milieuhygiëne
o De duurzame aanwending van niet-levende natuurlijke rijkdommen zoals het water en de
bodem = het milieubeheer
o Het behoud van natuurgebieden en waardevolle landschappen en de wilde flora en fauna =
natuurbehoud.
4
, • Ruimtelijke ordening is gericht op de bescherming van de ruimtelijke kwaliteit of de beheersing van de
ruimtelijke ontwikkeling door vooral de bestemming van de beschikbare ruimte, dit wil zeggen het
toekennen van een of meerdere functies aan een bepaal gebied. (wonen, recreatie, industrie en
landbouw)
o Ruimtelijke ordening = het beleid m.b.t. de ruimtelijke ordening van menselijke activteiten
• Beleid inzake onroerend erfgoed: gaat over monumenten (stads- en dorpsgezichten). Het is gericht op
het behoud van het onroerend erfgoed.
• Energierecht: rekenen we eigenlijk niet echt tot het omgevingsrecht. Gaat over regulering met
betrekking tot productie, transport, verbruik van energie,… Sinds de opkomst v/d klimaatproblematiek
wint het veel belang.
Ontwikkeling van het milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht in België
• Ad hoc benadering in het ‘milieubeleid’: vooral gericht op overlast
o In romeinen: Regels als afval niet gooien bovenop rivier want mensen deden hun was aan
kant van rivier in stad = 1ste vorm van milieuregels (niet om milieu te beschermen maar ander
doel)
o Vanaf dat mensen zich organiseren bestond dus ‘milieurecht’: Naar aanleiding van
gebeurtenissen komen regels (=ad hoc) en zo is het een lange tijd geweest.
§ Bv. exploitatievergunning (al lang maar niet systematisch): In 1810 ingevoerd door
Napoleon maar enkel voor inrichtingen die slechte geur verspreden (men
associeerde stank met giftig).
• Uiteindelijk sectorale benadering in milieubeleid vanaf 1970: aparte wetten voor verschillende
milieucompartimenten (oppervlaktewater, lucht, bodem, grondwater, afval, natuur, …)
o Meer aandacht voor milieu, MAAR niet efficiënt: bv. voor fabriek 12 vergunningen nodig
(niemand bekeek totaalplaatje) à stilaan hiervan afgestapt.
• Ruimtelijke ordening nu ook apart: begin met Stedenbouwwet van 1962 (bouwvergunning, planning)
o Algemene bouwvergunningplicht ontstaat (hiervoor al veel voor steden maar was nog niet
voor platteland: nu wel).
• Staatshervorming: milieu als grotendeels gewestelijke bevoegdheid (maar bv. kernenergie federaal)
o 3 gewesten gaan eigen gang. Dit maakt het wel lastig
o Bv. bodemattest belangrijk bij vastgoed maar is anders per gewest: 80% komt overeen maar
blijft andere wetgeving (moeilijk voor praktijk)
• Milieubeleid sterk internationaal en Europees beïnvloed (luchtkwaliteit, natuur, klimaat, …) maar NIET
de ruimtelijke ordening (dat is geen EU bevoegdheid).
o Onderzoek wijst uit: 90 % van de milieumaatregelen wordt internationaal of door de EU
beïnvloed waarvan zelfs 70 % van de milieumaatregelen door EU wordt beïnvloed.
o Als we het hebben over ruimtelijke ordening is dat in handen van de lidstaten en dus
regionaal. In Vlaanderen hinkelen we hier serieus achterna.
o Europees milieubeleid heeft zeer veel aandacht voor natuur. Deze richtlijnen zijn van alle
milieuzaken de meeste zaken bij HvJ. Zij vormen kernstuk van de Europese milieuwetgeving
en ook stikstofcrisis komt door deze richtlijnen. Die willen dat natuurgebieden kunnen
floreren en niet verzopen geraken door alle vervuilde stoffen, waardoor wat waardevol is niet
meer kan groeien.
5
