LEEFTIJD EN ANGST BIJ KINDEREN
VOORAF EEN MEDISCHE INGREEP
MET PREOPERATIEVE
INTERVENTIES
Adviesverslag 2020
Student: Elif Sabuncu
Studentnummer: 1681725
Studiegroep: GVE-AIB-09-19
Cursus: GVE-4.AIB-17
Eerste beoordelaar: Stéphanie de Jong
Tweede beoordelaar: Dagmar van Nimwegen
Opdrachtgever: Paula Marsman – van der Splinter
Inleverdatum adviesverslag: 2 juni 2020
,Voorwoord
Voor u ligt de scriptie “Leeftijd en angst bij kinderen vooraf een medische ingreep met
preoperatieve interventies”. Deze scriptie is geschreven in het kader van mijn afstuderen voor
de opleiding Verpleegkunde aan de Hogeschool Utrecht. Deze scriptie is geschreven van
februari 2020 tot en met mei 2020 in opdracht van Paula Marsman uit het Diakonessenhuis.
Tijdens dit onderzoek stonden mijn opdrachtgever, Paula Marsman, en afstudeerbegeleider,
Stéphanie de Jong, altijd voor mij klaar. Bij deze wil ik hen bedanken voor de begeleiding
tijdens de afstudeerperiode. Tevens wil ik de andere studenten bedanken voor de
samenwerking tijdens het uitvoeren van het praktijkonderzoek. Als laatst wil ik ook alle
respondenten bedanken die hebben meegewerkt aan dit onderzoek. Zonder hun
medewerking had ik dit onderzoek niet kunnen voltooien.
Ik wens u veel leesplezier toe.
Elif Sabuncu
Veenendaal, 2 juni’ 2020
2
,Inhoud
Voorwoord...............................................................................................................................................2
2.1. Het onderzoeksopzet en populatie...............................................................................................5
2.3. Wijze van data-analyse..................................................................................................................8
2.3.1. Betrouwbaarheid en validiteit................................................................................................8
3. Resultaten De resultaten uit het praktijkonderzoek en de literatuurstudie zullen onafhankelijk van
elkaar worden beschreven.......................................................................................................................9
3.1. Praktijkonderzoek.........................................................................................................................9
3 .2 Literatuurstudie...........................................................................................................................12
4. Discussie en conclusie........................................................................................................................17
5. Advies.................................................................................................................................................19
6. Literatuurlijst......................................................................................................................................20
Bijlage 1: Berekening sample size..........................................................................................................23
Bijlage 2: Vragenlijst achtergrondinformatie.........................................................................................24
Bijlage 3: Vragenlijsten en meetinstrumenten.......................................................................................26
Bijlage 6: Informed consent formulieren...............................................................................................36
Bijlage 11: Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data................................................................63
Bijlage 12: Projectplanning.....................................................................................................................64
Bijlage 13: Praktische zaken om te komen tot het eindproduct.............................................................65
Bijlage 15: Foto’s van de themaweken...................................................................................................68
Samenvatting
Achtergrond
Op de kinderdagbehandeling en -afdeling in het Diakonessenhuis krijgen verpleegkundigen
vaak te maken met angstige kinderen. In de huidige studies wordt geen verband gelegd
tussen de leeftijd en angst voor de ingreep. Daarnaast vragen de verpleegkundigen zich af
welke interventies ingezet kunnen worden om angst te verminderen.
Doel
Het primaire doel van dit onderzoek is het in kaart brengen van de samenhang tussen leeftijd
en angst bij kinderen in een perifeer ziekenhuis. Het secundaire doel van dit onderzoek is het
in kaart brengen van preoperatieve interventies voor het reduceren van angst. Met dit advies
zal de kwaliteit van zorg verbeterd worden doordat verpleegkundigen hier meer kennis over
opdoen.
Methode
De Visueel Analoge Schaal (VAS), Zelfbeoordelingsvragenlijst (ZBV) en de
Zelfbeoordelingsvragenlijst- Kind (ZBV-K) worden afgenomen bij een steekproef van N=20.
3
, Met behulp van SPSS-versie 23 zal de data-analyse plaatsvinden. Daarnaast is er
systematisch gezocht in de literatuur naar interventies. De wetenschappelijke artikelen zijn
beoordeeld met de 'Beoordelingslijst wetenschappelijke onderzoekspublicaties' (Hogeschool
Utrecht, z.d.).
Resultaten
Er is een sterk verband tussen leeftijd en angst. Echter is dit verband niet statistisch
significant (p= 0,073, 95% CI). Uit het literatuuronderzoek blijken verschillende interventies
effectief te zijn in het verminderen van angst.
Discussie/ conclusie
Er blijkt een sterk verband te zijn tussen leeftijd en angst, echter is het verband berust op
toeval. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat de steekproef niet representatief is voor de
gehele doelgroep. De effectieve interventies uit de literatuurstudie zouden kunnen worden
ingezet waarbij er rekening gehouden moet worden met het kind als individu.
Advies
Vervolgonderzoek met een representatief steekproef zullen betrouwbare resultaten kunnen
opleveren. De afdeling kan ingelicht worden over de uitkomsten van het onderzoek en de
preoperatieve interventies uit de literatuurstudie. Daarbij kan in een teamvergadering en een
werkgroep afspraken gemaakt worden over de toepasbaarheid van de interventies.
1. Inleiding
Angst is een gevoel dat verwijst naar dreigend gevaar en gaat gepaard met lichamelijke
verschijnselen door activatie van het autonome zenuwstelsel (Nederlands Huisartsen
Genootschap, z.d.). Het aantal ziekenhuisopnamen was in 2012 gemiddeld 61.958 voor
jongens en 50.223 voor meisjes tussen de 0 en 15 jaar (Centraal Bureau Statistiek, 2012).
Uit onderzoek van Li, Chung, Ho en Kwok (2016) blijkt dat een opname in het ziekenhuis een
stressvolle, emotioneel ingrijpende ervaring is voor kinderen.
Op de kinderdagbehandeling en -afdeling in het Diakonessenhuis komen kinderen in de
leeftijd van 0 tot 18 jaar voor medische ingrepen, zoals; het verwijderen van neus- en
keelamandelen of het plaatsen van trommelvliesbuisjes in de oren. Kinderen worden
opgenomen in verband met een onderzoek, provocatietest, behandeling, infuus of een
operatie onder narcose.
Op de kinderdagbehandeling en -afdeling krijgen verpleegkundigen vaak te maken met
angstige kinderen. Momenteel wordt vooraf aan de ingreep een verhalenboek voorgelezen
om de kinderen beter voor te bereiden op de medische ingreep om zo de angst te
verminderen. Een operatie gerelateerd verhalenboek kan volgens Tunney & Boore worden
gebruikt om angst te reduceren (2013). Daarnaast mag altijd één van de ouders meelopen tot
de operatiekamer. Ondanks de voorbereiding blijken kinderen vaak angstig te zijn voor een
4
VOORAF EEN MEDISCHE INGREEP
MET PREOPERATIEVE
INTERVENTIES
Adviesverslag 2020
Student: Elif Sabuncu
Studentnummer: 1681725
Studiegroep: GVE-AIB-09-19
Cursus: GVE-4.AIB-17
Eerste beoordelaar: Stéphanie de Jong
Tweede beoordelaar: Dagmar van Nimwegen
Opdrachtgever: Paula Marsman – van der Splinter
Inleverdatum adviesverslag: 2 juni 2020
,Voorwoord
Voor u ligt de scriptie “Leeftijd en angst bij kinderen vooraf een medische ingreep met
preoperatieve interventies”. Deze scriptie is geschreven in het kader van mijn afstuderen voor
de opleiding Verpleegkunde aan de Hogeschool Utrecht. Deze scriptie is geschreven van
februari 2020 tot en met mei 2020 in opdracht van Paula Marsman uit het Diakonessenhuis.
Tijdens dit onderzoek stonden mijn opdrachtgever, Paula Marsman, en afstudeerbegeleider,
Stéphanie de Jong, altijd voor mij klaar. Bij deze wil ik hen bedanken voor de begeleiding
tijdens de afstudeerperiode. Tevens wil ik de andere studenten bedanken voor de
samenwerking tijdens het uitvoeren van het praktijkonderzoek. Als laatst wil ik ook alle
respondenten bedanken die hebben meegewerkt aan dit onderzoek. Zonder hun
medewerking had ik dit onderzoek niet kunnen voltooien.
Ik wens u veel leesplezier toe.
Elif Sabuncu
Veenendaal, 2 juni’ 2020
2
,Inhoud
Voorwoord...............................................................................................................................................2
2.1. Het onderzoeksopzet en populatie...............................................................................................5
2.3. Wijze van data-analyse..................................................................................................................8
2.3.1. Betrouwbaarheid en validiteit................................................................................................8
3. Resultaten De resultaten uit het praktijkonderzoek en de literatuurstudie zullen onafhankelijk van
elkaar worden beschreven.......................................................................................................................9
3.1. Praktijkonderzoek.........................................................................................................................9
3 .2 Literatuurstudie...........................................................................................................................12
4. Discussie en conclusie........................................................................................................................17
5. Advies.................................................................................................................................................19
6. Literatuurlijst......................................................................................................................................20
Bijlage 1: Berekening sample size..........................................................................................................23
Bijlage 2: Vragenlijst achtergrondinformatie.........................................................................................24
Bijlage 3: Vragenlijsten en meetinstrumenten.......................................................................................26
Bijlage 6: Informed consent formulieren...............................................................................................36
Bijlage 11: Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data................................................................63
Bijlage 12: Projectplanning.....................................................................................................................64
Bijlage 13: Praktische zaken om te komen tot het eindproduct.............................................................65
Bijlage 15: Foto’s van de themaweken...................................................................................................68
Samenvatting
Achtergrond
Op de kinderdagbehandeling en -afdeling in het Diakonessenhuis krijgen verpleegkundigen
vaak te maken met angstige kinderen. In de huidige studies wordt geen verband gelegd
tussen de leeftijd en angst voor de ingreep. Daarnaast vragen de verpleegkundigen zich af
welke interventies ingezet kunnen worden om angst te verminderen.
Doel
Het primaire doel van dit onderzoek is het in kaart brengen van de samenhang tussen leeftijd
en angst bij kinderen in een perifeer ziekenhuis. Het secundaire doel van dit onderzoek is het
in kaart brengen van preoperatieve interventies voor het reduceren van angst. Met dit advies
zal de kwaliteit van zorg verbeterd worden doordat verpleegkundigen hier meer kennis over
opdoen.
Methode
De Visueel Analoge Schaal (VAS), Zelfbeoordelingsvragenlijst (ZBV) en de
Zelfbeoordelingsvragenlijst- Kind (ZBV-K) worden afgenomen bij een steekproef van N=20.
3
, Met behulp van SPSS-versie 23 zal de data-analyse plaatsvinden. Daarnaast is er
systematisch gezocht in de literatuur naar interventies. De wetenschappelijke artikelen zijn
beoordeeld met de 'Beoordelingslijst wetenschappelijke onderzoekspublicaties' (Hogeschool
Utrecht, z.d.).
Resultaten
Er is een sterk verband tussen leeftijd en angst. Echter is dit verband niet statistisch
significant (p= 0,073, 95% CI). Uit het literatuuronderzoek blijken verschillende interventies
effectief te zijn in het verminderen van angst.
Discussie/ conclusie
Er blijkt een sterk verband te zijn tussen leeftijd en angst, echter is het verband berust op
toeval. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat de steekproef niet representatief is voor de
gehele doelgroep. De effectieve interventies uit de literatuurstudie zouden kunnen worden
ingezet waarbij er rekening gehouden moet worden met het kind als individu.
Advies
Vervolgonderzoek met een representatief steekproef zullen betrouwbare resultaten kunnen
opleveren. De afdeling kan ingelicht worden over de uitkomsten van het onderzoek en de
preoperatieve interventies uit de literatuurstudie. Daarbij kan in een teamvergadering en een
werkgroep afspraken gemaakt worden over de toepasbaarheid van de interventies.
1. Inleiding
Angst is een gevoel dat verwijst naar dreigend gevaar en gaat gepaard met lichamelijke
verschijnselen door activatie van het autonome zenuwstelsel (Nederlands Huisartsen
Genootschap, z.d.). Het aantal ziekenhuisopnamen was in 2012 gemiddeld 61.958 voor
jongens en 50.223 voor meisjes tussen de 0 en 15 jaar (Centraal Bureau Statistiek, 2012).
Uit onderzoek van Li, Chung, Ho en Kwok (2016) blijkt dat een opname in het ziekenhuis een
stressvolle, emotioneel ingrijpende ervaring is voor kinderen.
Op de kinderdagbehandeling en -afdeling in het Diakonessenhuis komen kinderen in de
leeftijd van 0 tot 18 jaar voor medische ingrepen, zoals; het verwijderen van neus- en
keelamandelen of het plaatsen van trommelvliesbuisjes in de oren. Kinderen worden
opgenomen in verband met een onderzoek, provocatietest, behandeling, infuus of een
operatie onder narcose.
Op de kinderdagbehandeling en -afdeling krijgen verpleegkundigen vaak te maken met
angstige kinderen. Momenteel wordt vooraf aan de ingreep een verhalenboek voorgelezen
om de kinderen beter voor te bereiden op de medische ingreep om zo de angst te
verminderen. Een operatie gerelateerd verhalenboek kan volgens Tunney & Boore worden
gebruikt om angst te reduceren (2013). Daarnaast mag altijd één van de ouders meelopen tot
de operatiekamer. Ondanks de voorbereiding blijken kinderen vaak angstig te zijn voor een
4
