Criminaliteitsvormen & misdrijven
___________________________________________________________________
Inleiding
Criminaliteit in het dagelijks leven
“Belgische Verkrachting wordt gemeten in verschillende landen en vergeleken.
vrouwen vaak B staat hoog in de ranking. Maar betekent niet dat er meer
slachtoffer van verkrachtingen zijn in B dan in bv Syrië. Invloed op de cijfers:
verkrachting” Gehanteerde definitie
Instellingen die registreren: hoe snel
registreren en gevolg aan geven?
Slachtoffers: hoe snel aangifte?
➜ Conclusie is tegenovergesteld: landen als B
scoren hoog op emancipatie en gevoeligheid voor
verkrachting.
“Het strafwetboek Hier werd ook gewezen op het feit dat het strafwetboek stamt uit
stamt uit de tijd 1867. Het vat niet voldoende de bezorgdheden die er vandaag de
toen men diefstal dag zijn (letterlijk in die tijd was diefstal gelijk aan losse handjes). -
even erg vond als Het geeft weer dat de wijze waarop we naar crim kijken onderhevig
losse handjes” is aan evolutie.
“Putin approves Putin decriminaliseert huiselijk geweld. Vanuit idee dat de staat zich
legal change that niet moet moeien met familiale situaties.
decriminalises
some domestic
violence”
“Aanpak genitale - Ondanks mobilisatie en strafrechtelijke aandacht (zelfstandig
verminking hoog misdrijf geworden: Art. 409 SW) is het aantal vervolgingen en
op de agenda” dossiers op jaarbasis te tellen op 1hand. - Dit zegt ook iets over de
symbolische waarden van het strafrecht.
“The burkini-ban: Publieke opinie over welke kleren verboden zijn, zijn snel
what it really beïnvloedbaar door omstandigheden.
means when we
criminalise clothes”
“Schiet niet op de Debat over prostitutie: Moeten we hoerenlopers gaan
hoerenloper” criminaliseren? De Invalshoek die je hanteert zorgt voor een andere
manier van begrijpen en beantwoorden van het probleem. Hoe
kijken we naar prostitutie: Seksuele dienstverlening als beroep,
uitbuiting, mensenhandel, etc. Is een hoerenloper dan een
consument of medeplichtige? Hier wordt beduid dat het een slecht
idee is het te criminaliseren.
“In België is er In 2016 verscheen er al een artikel waarbij de term veranderde naar
geen aandacht ‘tienerpooiers’ die duidelijk een veel negatievere connotatie heeft. -
voor Loverboys” Fenomenen duiken op en verdwijnen, krijgen aandacht en dan weer
niet.
“Oproepen geven Met dit artikel poogde men de gevoelens af te koelen: nuchtere
mensen gevoel analyse van wat er zich afspeelde. - Doch staan dergelijke artikels
, van onveiligheid” vaak in het klein in een krant, terwijl andere artikels over sensatie
vaak een volledige pagina krijgen en daar de aandacht op gevestigd
wordt.
Wat is criminaliteit?
De niet-vergelijking met de appel:
- We kunnen criminaliteit niet met een appel vergelijken: als je een appel ziet, dan
weet je meteen dat het een appel is, en die appel zal morgen nog steeds een appel
zijn en was dat 100 jaar geleden ook. Er zijn veel verschillende type appels, maar je
zal er nooit aan twijfelen dat het een appel is.
- Bij criminaliteit is dit totaal niet het geval: veel vormen van criminaliteit vandaag de
dag waren dat 100 jaar geleden niet, en ook in de toekomst zal dit veranderen. Er zit
dus een beweging in de definities en dit is dus wel belangrijk (bv. fenomenen die
plots opduiken zoals tienerpooiers, wraakporno, etc.)
Definitiekwestie - Invloed op:
(1) Het voorwerp van de criminologie wordt bepaald door de definitie van
criminaliteit. Tenzij we ons loskoppelen van de strafrechtelijke definitie ervan.
(2) Hoeveel criminaliteit? Wat moeten we tellen? Hoe moeten we tellen? Is tellen
wel zinvol?
(3) Wetenschappelijk karakter van de criminologie? Fundamenteel of toegepast?
Zelfstandige wetenschap of hulpwetenschap?
(4) Theoretische en methodologische voorkeuren van de criminoloog
1. Alledaagse definities van criminaliteit
(1) Eigen ervaringen en achtergronden spelen een rol in de definiëring. Iemand die al
in contact is geweest met criminaliteit zal dit anders definiëren / hier anders naar
kijken bv. politiemensen
(2) Ook de media speelt een rol in de beeldvorming over criminaliteit. Hoe worden
bepaalde beelden over criminaliteit gecreëerd en versterkt?
Vaak wordt aandacht gevestigd op bepaalde misdrijven / types.
Concepten – Hoefnagels:
• Boemanconcept: ‘de veronderstelling over misdadigers, waarin op irrationele
gronden negatieve kenmerken aan hen worden toegeschreven’
• Telelensreflex: ‘veel zien van heel weinig en zonder context. Meestal het
schokeffect van een misdaad zien’.
o Het inzoomen van de media op bepaalde aspecten zonder de ruimere
context hierbij in het oog te houden.
Aandacht voor de straf, men fixeert hierop.
Aandacht voor bepaalde groepen; minderheden, jeugd/jongeren worden geviseerd.
Media en publieke verontwaardiging die hierlangs geuit wordt + versterkt deze ook.
,➜ speelt allemaal mee in de definiëring van criminaliteit.
2. Strafrechtelijke definities van criminaliteit
Criminaliteit is ...wat in het strafwetboek staat.
↓ Strafrechtelijke definitie en rol van het overheidsoptreden: processen van
criminalisering en decriminalisering:
Criminaliseren: iets strafbaar maken, het label ‘crimineel’ opplakken.
Decriminaliseren:
• De facto: het is nog steeds strafbaar, maar heeft de laagste prioriteit en wordt
in de praktijk dus vaak niet bestraft
• De juro: het is niet langer wettelijk strafbaar
Waarom (de)criminaliseren? Drie perspectieven:
1. Consensus: de strafwet wordt gezien als een consensus in de samenleving.
Iedereen is het ermee eens dat deze gedragingen strafbaar moeten zijn – er zijn
collectieve waarden in de samenleving. » Processen van (de)criminalisering
vinden in dergelijke samenlevingen plaats zonder conflict.
2. Pluralisme: samenleving is samengesteld uit verschillende subculturen met eigen
belangen, opvattingen… dus ook over criminaliteit.
» De groepen kunnen dus botsen over wat crim moet zijn.
» Ze zijn het wel eens over het democratisch proces, de procedures die
voorafgaan aan het (de)criminaliseren.
3. Conflict : strafrecht wordt aanzien als instrument binnen een machtsproces in een
samenleving. De heersende klasse kan zo de anderen beheersen.
Strafrecht = instrument binnen klassenstrijd.
Ernst van criminaliteit:
1. Het belang van de geschonden norm, hoe verkeerd is het?
2. De aard van het slachtofferschap; doden / gewonden / hoeveel?
3. De aard en zwaarte van de straf
Deviantiesociologie en aandacht voor strafbaarstelling:
Deviantiesociologie en proces van etikettering:
Reacties op criminaliteit staan centraal (met strafbaarstelling als een belangrijke
vorm van reageren). Kijken hoe de instellingen reageren als zij crimineel gedrag
opmerken, de werking komt centraal in het vizier.
De reactie op criminaliteit kan zelf criminogeen zijn, een stigmatiserende impact
hebben.
Complexiteit van het causaliteitsvraagstuk.
Criminaliteit is een sociaal construct. Het is niet natuurlijk, maar wordt
geconstrueerd in de samenleving. Men maakt afspraken om te benoemen wat
criminaliteit is.
, De rol van de media bij ‘deviance amplification’ = het versterkend effect van
deviantie. Media speelt grote rol bij wat er op de agenda komt in de politiek.
De rol van de ‘morele kruisvaarders’ = mensen in de samenleving die bepaalde
onderwerpen in de kijker plaatsen bv. slachtoffers van seksueel geweld.
Stanley Cohen en ‘morele paniek’:
Stanley Cohen (1942 - 2013)
- Auteur van Folk Devils and Moral Panics: The Creation of the Mods and
Rockers
Bepaalde fenomenen die buitenproportionele reacties uitlokken in de samenleving =
proces van overreageren.
Er zijn ook fenomenen die juist geen aandacht krijgen = onderreageren.
Morele paniek = elkaar versterkende, disproportionele reacties van de media, politici
én het publiek.
Cohen bestudeert wat er gebeurt in de samenleving. Er ontstaan verschillende
beelden over de conflicten tussen de jongeren; van eenzelfde realiteit
- als je je bevindt tussen de jongeren / het beeld van hen zelf
- in de rechtbank
- in de media (amplified)
5 elementen van morele paniek:
• Bezorgdheid: men is bezorgd om negatief gedrag
• Vijandigheid: er ontstaat een vijandigheid tav de groep die de bezorgdheid
opwekt. Er ontstaat een duidelijke lijn tussen zij (folks-devils = vijanden van de
samenleving) // wij.
• Consensus: er komt een consensus over wie de vijanden / bedreiging zijn,
vaak door morele kruisvaarders aangezet.
• Disproportionaliteit: de reacties, hoe er wordt gereageerd is
buitenproportioneel
• Volatiliteit: morele panieken komen en verdwijnen weer (volatiel patroon), dit
kan heel snel gaan.
Contextueel constructivisme van Joel Best:
Joel Best - auteur van o.m. Random Violence (1999)
Besteed aandacht aan stalking / belaging.
Hoe identificeert een samenleving bepaalde gebeurtenissen of incidenten
als ‘problematisch’ en komt het o.m. tot strafbaarstelling?
Hij lijstte verschillende actoren op (de media, activisten, de overheid, experten) die er
baat bij hebben dat nieuwe criminaliteit ontstaat. Het heeft elke groep iets te bieden
• Biedt media: nieuwe verhalen om over te rapporteren
• Biedt activisten: nieuwe thema’s die ze kunnen mobiliseren
___________________________________________________________________
Inleiding
Criminaliteit in het dagelijks leven
“Belgische Verkrachting wordt gemeten in verschillende landen en vergeleken.
vrouwen vaak B staat hoog in de ranking. Maar betekent niet dat er meer
slachtoffer van verkrachtingen zijn in B dan in bv Syrië. Invloed op de cijfers:
verkrachting” Gehanteerde definitie
Instellingen die registreren: hoe snel
registreren en gevolg aan geven?
Slachtoffers: hoe snel aangifte?
➜ Conclusie is tegenovergesteld: landen als B
scoren hoog op emancipatie en gevoeligheid voor
verkrachting.
“Het strafwetboek Hier werd ook gewezen op het feit dat het strafwetboek stamt uit
stamt uit de tijd 1867. Het vat niet voldoende de bezorgdheden die er vandaag de
toen men diefstal dag zijn (letterlijk in die tijd was diefstal gelijk aan losse handjes). -
even erg vond als Het geeft weer dat de wijze waarop we naar crim kijken onderhevig
losse handjes” is aan evolutie.
“Putin approves Putin decriminaliseert huiselijk geweld. Vanuit idee dat de staat zich
legal change that niet moet moeien met familiale situaties.
decriminalises
some domestic
violence”
“Aanpak genitale - Ondanks mobilisatie en strafrechtelijke aandacht (zelfstandig
verminking hoog misdrijf geworden: Art. 409 SW) is het aantal vervolgingen en
op de agenda” dossiers op jaarbasis te tellen op 1hand. - Dit zegt ook iets over de
symbolische waarden van het strafrecht.
“The burkini-ban: Publieke opinie over welke kleren verboden zijn, zijn snel
what it really beïnvloedbaar door omstandigheden.
means when we
criminalise clothes”
“Schiet niet op de Debat over prostitutie: Moeten we hoerenlopers gaan
hoerenloper” criminaliseren? De Invalshoek die je hanteert zorgt voor een andere
manier van begrijpen en beantwoorden van het probleem. Hoe
kijken we naar prostitutie: Seksuele dienstverlening als beroep,
uitbuiting, mensenhandel, etc. Is een hoerenloper dan een
consument of medeplichtige? Hier wordt beduid dat het een slecht
idee is het te criminaliseren.
“In België is er In 2016 verscheen er al een artikel waarbij de term veranderde naar
geen aandacht ‘tienerpooiers’ die duidelijk een veel negatievere connotatie heeft. -
voor Loverboys” Fenomenen duiken op en verdwijnen, krijgen aandacht en dan weer
niet.
“Oproepen geven Met dit artikel poogde men de gevoelens af te koelen: nuchtere
mensen gevoel analyse van wat er zich afspeelde. - Doch staan dergelijke artikels
, van onveiligheid” vaak in het klein in een krant, terwijl andere artikels over sensatie
vaak een volledige pagina krijgen en daar de aandacht op gevestigd
wordt.
Wat is criminaliteit?
De niet-vergelijking met de appel:
- We kunnen criminaliteit niet met een appel vergelijken: als je een appel ziet, dan
weet je meteen dat het een appel is, en die appel zal morgen nog steeds een appel
zijn en was dat 100 jaar geleden ook. Er zijn veel verschillende type appels, maar je
zal er nooit aan twijfelen dat het een appel is.
- Bij criminaliteit is dit totaal niet het geval: veel vormen van criminaliteit vandaag de
dag waren dat 100 jaar geleden niet, en ook in de toekomst zal dit veranderen. Er zit
dus een beweging in de definities en dit is dus wel belangrijk (bv. fenomenen die
plots opduiken zoals tienerpooiers, wraakporno, etc.)
Definitiekwestie - Invloed op:
(1) Het voorwerp van de criminologie wordt bepaald door de definitie van
criminaliteit. Tenzij we ons loskoppelen van de strafrechtelijke definitie ervan.
(2) Hoeveel criminaliteit? Wat moeten we tellen? Hoe moeten we tellen? Is tellen
wel zinvol?
(3) Wetenschappelijk karakter van de criminologie? Fundamenteel of toegepast?
Zelfstandige wetenschap of hulpwetenschap?
(4) Theoretische en methodologische voorkeuren van de criminoloog
1. Alledaagse definities van criminaliteit
(1) Eigen ervaringen en achtergronden spelen een rol in de definiëring. Iemand die al
in contact is geweest met criminaliteit zal dit anders definiëren / hier anders naar
kijken bv. politiemensen
(2) Ook de media speelt een rol in de beeldvorming over criminaliteit. Hoe worden
bepaalde beelden over criminaliteit gecreëerd en versterkt?
Vaak wordt aandacht gevestigd op bepaalde misdrijven / types.
Concepten – Hoefnagels:
• Boemanconcept: ‘de veronderstelling over misdadigers, waarin op irrationele
gronden negatieve kenmerken aan hen worden toegeschreven’
• Telelensreflex: ‘veel zien van heel weinig en zonder context. Meestal het
schokeffect van een misdaad zien’.
o Het inzoomen van de media op bepaalde aspecten zonder de ruimere
context hierbij in het oog te houden.
Aandacht voor de straf, men fixeert hierop.
Aandacht voor bepaalde groepen; minderheden, jeugd/jongeren worden geviseerd.
Media en publieke verontwaardiging die hierlangs geuit wordt + versterkt deze ook.
,➜ speelt allemaal mee in de definiëring van criminaliteit.
2. Strafrechtelijke definities van criminaliteit
Criminaliteit is ...wat in het strafwetboek staat.
↓ Strafrechtelijke definitie en rol van het overheidsoptreden: processen van
criminalisering en decriminalisering:
Criminaliseren: iets strafbaar maken, het label ‘crimineel’ opplakken.
Decriminaliseren:
• De facto: het is nog steeds strafbaar, maar heeft de laagste prioriteit en wordt
in de praktijk dus vaak niet bestraft
• De juro: het is niet langer wettelijk strafbaar
Waarom (de)criminaliseren? Drie perspectieven:
1. Consensus: de strafwet wordt gezien als een consensus in de samenleving.
Iedereen is het ermee eens dat deze gedragingen strafbaar moeten zijn – er zijn
collectieve waarden in de samenleving. » Processen van (de)criminalisering
vinden in dergelijke samenlevingen plaats zonder conflict.
2. Pluralisme: samenleving is samengesteld uit verschillende subculturen met eigen
belangen, opvattingen… dus ook over criminaliteit.
» De groepen kunnen dus botsen over wat crim moet zijn.
» Ze zijn het wel eens over het democratisch proces, de procedures die
voorafgaan aan het (de)criminaliseren.
3. Conflict : strafrecht wordt aanzien als instrument binnen een machtsproces in een
samenleving. De heersende klasse kan zo de anderen beheersen.
Strafrecht = instrument binnen klassenstrijd.
Ernst van criminaliteit:
1. Het belang van de geschonden norm, hoe verkeerd is het?
2. De aard van het slachtofferschap; doden / gewonden / hoeveel?
3. De aard en zwaarte van de straf
Deviantiesociologie en aandacht voor strafbaarstelling:
Deviantiesociologie en proces van etikettering:
Reacties op criminaliteit staan centraal (met strafbaarstelling als een belangrijke
vorm van reageren). Kijken hoe de instellingen reageren als zij crimineel gedrag
opmerken, de werking komt centraal in het vizier.
De reactie op criminaliteit kan zelf criminogeen zijn, een stigmatiserende impact
hebben.
Complexiteit van het causaliteitsvraagstuk.
Criminaliteit is een sociaal construct. Het is niet natuurlijk, maar wordt
geconstrueerd in de samenleving. Men maakt afspraken om te benoemen wat
criminaliteit is.
, De rol van de media bij ‘deviance amplification’ = het versterkend effect van
deviantie. Media speelt grote rol bij wat er op de agenda komt in de politiek.
De rol van de ‘morele kruisvaarders’ = mensen in de samenleving die bepaalde
onderwerpen in de kijker plaatsen bv. slachtoffers van seksueel geweld.
Stanley Cohen en ‘morele paniek’:
Stanley Cohen (1942 - 2013)
- Auteur van Folk Devils and Moral Panics: The Creation of the Mods and
Rockers
Bepaalde fenomenen die buitenproportionele reacties uitlokken in de samenleving =
proces van overreageren.
Er zijn ook fenomenen die juist geen aandacht krijgen = onderreageren.
Morele paniek = elkaar versterkende, disproportionele reacties van de media, politici
én het publiek.
Cohen bestudeert wat er gebeurt in de samenleving. Er ontstaan verschillende
beelden over de conflicten tussen de jongeren; van eenzelfde realiteit
- als je je bevindt tussen de jongeren / het beeld van hen zelf
- in de rechtbank
- in de media (amplified)
5 elementen van morele paniek:
• Bezorgdheid: men is bezorgd om negatief gedrag
• Vijandigheid: er ontstaat een vijandigheid tav de groep die de bezorgdheid
opwekt. Er ontstaat een duidelijke lijn tussen zij (folks-devils = vijanden van de
samenleving) // wij.
• Consensus: er komt een consensus over wie de vijanden / bedreiging zijn,
vaak door morele kruisvaarders aangezet.
• Disproportionaliteit: de reacties, hoe er wordt gereageerd is
buitenproportioneel
• Volatiliteit: morele panieken komen en verdwijnen weer (volatiel patroon), dit
kan heel snel gaan.
Contextueel constructivisme van Joel Best:
Joel Best - auteur van o.m. Random Violence (1999)
Besteed aandacht aan stalking / belaging.
Hoe identificeert een samenleving bepaalde gebeurtenissen of incidenten
als ‘problematisch’ en komt het o.m. tot strafbaarstelling?
Hij lijstte verschillende actoren op (de media, activisten, de overheid, experten) die er
baat bij hebben dat nieuwe criminaliteit ontstaat. Het heeft elke groep iets te bieden
• Biedt media: nieuwe verhalen om over te rapporteren
• Biedt activisten: nieuwe thema’s die ze kunnen mobiliseren
