Inleiding
inleiding
Psychodiagnostiek
psychodiagnostiek
samenvatting
,Inhoud
Hoofdstuk 1: psychodiagnostiek en haar voorwaarden & methoden ............................................................................................................ 4
Definitie + doel:............................................................................................................................................................................................................................................ 4
Doel:................................................................................................................................................................................................................................................................... 4
voorwaarden aan de psychodiagnostische methode: .............................................................................................................................................. 5
Soorten diagnostische methoden: ................................................................................................................................................................................................ 5
Niet psychometrische methode: ............................................................................................................................................................................................. 5
Psychometrische methoden: ............................................................................................................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 2: de diagnostische cyclus.............................................................................................................................................................................................. 8
Analyse- of intakefase: ........................................................................................................................................................................................................................ 8
Strategie- of reflectiefase: .............................................................................................................................................................................................................. 8
Onderzoeksfase: ............................................................................................................................................................................................................................................ 8
Testen: ............................................................................................................................................................................................................................................................. 8
Terugkoppelingsfase: ............................................................................................................................................................................................................................... 9
Besluit- of adviesfase:........................................................................................................................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 3: psychologische testen: schaling, normen & standaardisatie ...............................................................................................10
Schalen en het meetproces: .........................................................................................................................................................................................................10
Ruwe scores:............................................................................................................................................................................................................................................10
Schaalscores: ............................................................................................................................................................................................................................................10
Variabelen & schalen: .....................................................................................................................................................................................................................10
Norm,- persoon,- criterium-, en domeingerelateerde maten: .............................................................................................................. 12
Ontwikkeling en gebruik van testnormen: (oefeningen en ppt goed bekijken!)..................................................................... 14
Frequentieverdelingen en percentielen: ...................................................................................................................................................................... 14
Percentielen: ............................................................................................................................................................................................................................................ 14
Beschrijvende maten gebaseerd op percentielen: .......................................................................................................................................... 15
Het verschil in verdeling van ruwe scores en percentielen: ............................................................................................................ 15
Het beschrijven van een ruwe scoreverdeling ......................................................................................................................................................... 17
Gemiddelde: ................................................................................................................................................................................................................................................. 17
Standaarddeviatie: ................................................................................................................................................................................................................................. 17
Basisveronderstellingen bij normering: ............................................................................................................................................................................ 18
Standaardscores: .......................................................................................................................................................................................................................................... 18
1
, Normaalverdeling:.................................................................................................................................................................................................................................. 19
Andere standaardscores: ............................................................................................................................................................................................................ 19
Toepassing van normtabellen: .....................................................................................................................................................................................................20
Hoofdstuk 4: betrouwbaarheid.............................................................................................................................................................................................................. 21
Theoretische benadering van het betrouwbaarheidsprobleem: ............................................................................................................... 21
Operationalisering van het betrouwbaarheidsprobleem: ................................................................................................................................... 22
Herhaling bij dezelfde proefpersoon: ........................................................................................................................................................................... 22
Test afnemen en 1 keer herhalen bij dezelfde groep proefpersonen: ............................................................................ 23
Praktisch gebruik van sfm: ................................................................................................................................................................................................... 24
Relatie tussen betrouwbaarheid en kenmerken van de steekproef: ...................................................................................... 24
Betrouwbaarheidsbepaling in de praktijk: ........................................................................................................................................................................ 26
betrouwbaarheidsbepalingen na tweemaal meten: .......................................................................................................................................... 26
Betrouwbaarheidsbepalingen na éénmalige testafname (meting):................................................................................................... 29
Samenvatting: een overzicht van de soorten betrouwbaarheidscoëfficiënten: .................................................................. 31
relatie betrouwbaarheid & testlengte: ............................................................................................................................................................................ 31
Samenvatting: ......................................................................................................................................................................................................................................... 32
Hoofdstuk 5: validiteit..................................................................................................................................................................................................................................... 33
Inleiding: wat is validiteit? .................................................................................................................................................................................................................. 33
Probleemstelling en definities: ...................................................................................................................................................................................................... 33
Uitgangspunt: .......................................................................................................................................................................................................................................... 34
Wat is validiteit en hoe het validiteitsvraagstuk oplossen?.................................................................................................................. 34
Verband tussen onderzoeksvraag enerzijds en validiteitsvraag anderzijds: ....................................................................... 35
De problematiek van het criterium: ..................................................................................................................................................................................... 36
Algemene situering: ......................................................................................................................................................................................................................... 36
Eisen aan het criterium: ........................................................................................................................................................................................................... 36
Soorten validiteit: ........................................................................................................................................................................................................................................ 36
Inhoudsvaliditeit: ...................................................................................................................................................................................................................................... 36
Begripsvaliditeit: .....................................................................................................................................................................................................................................37
Predictieve validiteit: .........................................................................................................................................................................................................................37
Gelijktijdige validiteit: ............................................................................................................................................................................................................................38
Verband tussen betrouwbaarheid en validiteit: ..........................................................................................................................................................38
2
,Hoofdstuk 6: een historische schets van de ontwikkeling van de differentiële psychologie: ........................................39
Vanuit de psychiatrie: ..........................................................................................................................................................................................................................39
Vanuit de experimentele psychologie: ................................................................................................................................................................................ 42
Samenvatting: ........................................................................................................................................................................................................................................ 43
Vanuit de biologie: ................................................................................................................................................................................................................................... 43
Van de studie van interindividuele verschillen tot de psychodiagnostiek van vandaag:............................................... 44
Interindividuele verschillen: ...................................................................................................................................................................................................... 44
Vanaf 1914: .............................................................................................................................................................................................................................................. 45
Verdere ontwikkelingen:............................................................................................................................................................................................................. 45
Schaduwzijde:......................................................................................................................................................................................................................................... 45
Psychodiagnostiek vandaag: .................................................................................................................................................................................................... 45
Statistische en klinische predictie:.................................................................................................................................................................................. 46
3
, Inleiding psychodiagnostiek
Inleiding psychodiagnostiek
Hoofdstuk 1: psychodiagnostiek en haar voorwaarden & methoden
Een degelijke test moet psychometrisch onderbouwd zijn
Psychometrisch onderbouwd
Definitie + doel: = op een wetenschappelijk, verantwoorde manier
Resultaat van een intelligentietest = IQ (IntelligentieQuotient) psychologische eigenschappen kunnen meten
= om eigenschappen en
Intellectuele vermogens
vaardigheden te testen
‘normaal verdeeld:
o Extreem laag <69
o Zeer laag 70-79 de psychodiagnostiek probeert net iemands
o Laag in het gemiddelde 80-89 eigenheid te situeren binnen de persoonlijke
o Gemiddelde 90-109 verscheidenheid.
o Hoog in het gemiddelde 110 – 119
o Zeer hoog 120-129
o Extreem hoof >130
Doel:
= diagnose van het gedrag stellen
➔ Met andere woorden: Psychodiagnostiek zal oordelen over de mate
waarin bepaalde eigenschappen en vaardigheden
aanwezig zijn
Psychodiagnostiek
vertrekt van concrete,
waarneembare Een diagnose
gedragingen naar
persoonskenmerken als = de act van het kennen doorheen de uiterlijke
eigenschappen of verschijningsvormen of kenmerken, van een meer
geschiktheden inwendig verschijnsel
4
,voorwaarden aan de psychodiagnostische methode:
een aantal criteria:
- Standaardisatie
- Objectiviteit Psychometrische kwaliteiten
- Ijking of normering van een instrument
- Betrouwbaar
- Doelmatigheid / validiteit
Soorten diagnostische methoden:
Psychometrische methode: Niet-psychometrische
methode:
= methoden die van een
dergelijke statistische = als resultaat van deze
onderbouw voorzien zijn benadering krijgt men
een soort “theorie” of
persoonsbeschrijving
De observatie
Niet psychometrische methode: Het interview
de gevalsstudie:
De gevalsstudie
= een case-study
= een intensieve studie van het De gevalsstudie
individu en heeft tot doel een
globaal inzicht te verwerven in = de studie van de ontwikkeling van iemands
een gegeven probleemstelling persoonlijkheid
= meestal interdisciplinair
Omvat o.a.:
Uitslagen van tests
Medische uitslagen
Schoolse gegevens
Gegevens van vragenlijsten
Vooruitzichten en zorgen
5
, De observatie:
Minder gerichte waarneming komt toevallig tot
een observatie
stand => menselijke observaties
= via een gerichte waarneming van het
gedrag van een persoon in een gegeven
situatie te komen tot een gedragsbeoordeling
enkel een goed gesystematiseerde observatie-opzet kan tot geldige resultaten leiden
voorwaarden:
Doelgericht
Passende situatie
Op een adequate wijze kunnen registreren
Aangepaste training van de observant
Het interview:
= door middel van het gesprek tot een gedragsbeoordeling komen
Twee methoden:
→om een goede interviewer te
kunnen worden:
- Cliënt aanvaarden zoals hij is
Directieve interview Niet-directieve interview
- Actieve ontvankelijkheid
Interviewer neemt de Cliënt krijgt de leiding - Eigen spreken dient gericht te
leiding Interviewer luistert en zijn
Gerichte vragen vat samen - Goede observatie is belangrijk
Gedragingen => verbaal + non-verbaal
interpreteren
Kan soms vervangen
worden door een
schriftelijke vragenlijst
6
inleiding
Psychodiagnostiek
psychodiagnostiek
samenvatting
,Inhoud
Hoofdstuk 1: psychodiagnostiek en haar voorwaarden & methoden ............................................................................................................ 4
Definitie + doel:............................................................................................................................................................................................................................................ 4
Doel:................................................................................................................................................................................................................................................................... 4
voorwaarden aan de psychodiagnostische methode: .............................................................................................................................................. 5
Soorten diagnostische methoden: ................................................................................................................................................................................................ 5
Niet psychometrische methode: ............................................................................................................................................................................................. 5
Psychometrische methoden: ............................................................................................................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 2: de diagnostische cyclus.............................................................................................................................................................................................. 8
Analyse- of intakefase: ........................................................................................................................................................................................................................ 8
Strategie- of reflectiefase: .............................................................................................................................................................................................................. 8
Onderzoeksfase: ............................................................................................................................................................................................................................................ 8
Testen: ............................................................................................................................................................................................................................................................. 8
Terugkoppelingsfase: ............................................................................................................................................................................................................................... 9
Besluit- of adviesfase:........................................................................................................................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 3: psychologische testen: schaling, normen & standaardisatie ...............................................................................................10
Schalen en het meetproces: .........................................................................................................................................................................................................10
Ruwe scores:............................................................................................................................................................................................................................................10
Schaalscores: ............................................................................................................................................................................................................................................10
Variabelen & schalen: .....................................................................................................................................................................................................................10
Norm,- persoon,- criterium-, en domeingerelateerde maten: .............................................................................................................. 12
Ontwikkeling en gebruik van testnormen: (oefeningen en ppt goed bekijken!)..................................................................... 14
Frequentieverdelingen en percentielen: ...................................................................................................................................................................... 14
Percentielen: ............................................................................................................................................................................................................................................ 14
Beschrijvende maten gebaseerd op percentielen: .......................................................................................................................................... 15
Het verschil in verdeling van ruwe scores en percentielen: ............................................................................................................ 15
Het beschrijven van een ruwe scoreverdeling ......................................................................................................................................................... 17
Gemiddelde: ................................................................................................................................................................................................................................................. 17
Standaarddeviatie: ................................................................................................................................................................................................................................. 17
Basisveronderstellingen bij normering: ............................................................................................................................................................................ 18
Standaardscores: .......................................................................................................................................................................................................................................... 18
1
, Normaalverdeling:.................................................................................................................................................................................................................................. 19
Andere standaardscores: ............................................................................................................................................................................................................ 19
Toepassing van normtabellen: .....................................................................................................................................................................................................20
Hoofdstuk 4: betrouwbaarheid.............................................................................................................................................................................................................. 21
Theoretische benadering van het betrouwbaarheidsprobleem: ............................................................................................................... 21
Operationalisering van het betrouwbaarheidsprobleem: ................................................................................................................................... 22
Herhaling bij dezelfde proefpersoon: ........................................................................................................................................................................... 22
Test afnemen en 1 keer herhalen bij dezelfde groep proefpersonen: ............................................................................ 23
Praktisch gebruik van sfm: ................................................................................................................................................................................................... 24
Relatie tussen betrouwbaarheid en kenmerken van de steekproef: ...................................................................................... 24
Betrouwbaarheidsbepaling in de praktijk: ........................................................................................................................................................................ 26
betrouwbaarheidsbepalingen na tweemaal meten: .......................................................................................................................................... 26
Betrouwbaarheidsbepalingen na éénmalige testafname (meting):................................................................................................... 29
Samenvatting: een overzicht van de soorten betrouwbaarheidscoëfficiënten: .................................................................. 31
relatie betrouwbaarheid & testlengte: ............................................................................................................................................................................ 31
Samenvatting: ......................................................................................................................................................................................................................................... 32
Hoofdstuk 5: validiteit..................................................................................................................................................................................................................................... 33
Inleiding: wat is validiteit? .................................................................................................................................................................................................................. 33
Probleemstelling en definities: ...................................................................................................................................................................................................... 33
Uitgangspunt: .......................................................................................................................................................................................................................................... 34
Wat is validiteit en hoe het validiteitsvraagstuk oplossen?.................................................................................................................. 34
Verband tussen onderzoeksvraag enerzijds en validiteitsvraag anderzijds: ....................................................................... 35
De problematiek van het criterium: ..................................................................................................................................................................................... 36
Algemene situering: ......................................................................................................................................................................................................................... 36
Eisen aan het criterium: ........................................................................................................................................................................................................... 36
Soorten validiteit: ........................................................................................................................................................................................................................................ 36
Inhoudsvaliditeit: ...................................................................................................................................................................................................................................... 36
Begripsvaliditeit: .....................................................................................................................................................................................................................................37
Predictieve validiteit: .........................................................................................................................................................................................................................37
Gelijktijdige validiteit: ............................................................................................................................................................................................................................38
Verband tussen betrouwbaarheid en validiteit: ..........................................................................................................................................................38
2
,Hoofdstuk 6: een historische schets van de ontwikkeling van de differentiële psychologie: ........................................39
Vanuit de psychiatrie: ..........................................................................................................................................................................................................................39
Vanuit de experimentele psychologie: ................................................................................................................................................................................ 42
Samenvatting: ........................................................................................................................................................................................................................................ 43
Vanuit de biologie: ................................................................................................................................................................................................................................... 43
Van de studie van interindividuele verschillen tot de psychodiagnostiek van vandaag:............................................... 44
Interindividuele verschillen: ...................................................................................................................................................................................................... 44
Vanaf 1914: .............................................................................................................................................................................................................................................. 45
Verdere ontwikkelingen:............................................................................................................................................................................................................. 45
Schaduwzijde:......................................................................................................................................................................................................................................... 45
Psychodiagnostiek vandaag: .................................................................................................................................................................................................... 45
Statistische en klinische predictie:.................................................................................................................................................................................. 46
3
, Inleiding psychodiagnostiek
Inleiding psychodiagnostiek
Hoofdstuk 1: psychodiagnostiek en haar voorwaarden & methoden
Een degelijke test moet psychometrisch onderbouwd zijn
Psychometrisch onderbouwd
Definitie + doel: = op een wetenschappelijk, verantwoorde manier
Resultaat van een intelligentietest = IQ (IntelligentieQuotient) psychologische eigenschappen kunnen meten
= om eigenschappen en
Intellectuele vermogens
vaardigheden te testen
‘normaal verdeeld:
o Extreem laag <69
o Zeer laag 70-79 de psychodiagnostiek probeert net iemands
o Laag in het gemiddelde 80-89 eigenheid te situeren binnen de persoonlijke
o Gemiddelde 90-109 verscheidenheid.
o Hoog in het gemiddelde 110 – 119
o Zeer hoog 120-129
o Extreem hoof >130
Doel:
= diagnose van het gedrag stellen
➔ Met andere woorden: Psychodiagnostiek zal oordelen over de mate
waarin bepaalde eigenschappen en vaardigheden
aanwezig zijn
Psychodiagnostiek
vertrekt van concrete,
waarneembare Een diagnose
gedragingen naar
persoonskenmerken als = de act van het kennen doorheen de uiterlijke
eigenschappen of verschijningsvormen of kenmerken, van een meer
geschiktheden inwendig verschijnsel
4
,voorwaarden aan de psychodiagnostische methode:
een aantal criteria:
- Standaardisatie
- Objectiviteit Psychometrische kwaliteiten
- Ijking of normering van een instrument
- Betrouwbaar
- Doelmatigheid / validiteit
Soorten diagnostische methoden:
Psychometrische methode: Niet-psychometrische
methode:
= methoden die van een
dergelijke statistische = als resultaat van deze
onderbouw voorzien zijn benadering krijgt men
een soort “theorie” of
persoonsbeschrijving
De observatie
Niet psychometrische methode: Het interview
de gevalsstudie:
De gevalsstudie
= een case-study
= een intensieve studie van het De gevalsstudie
individu en heeft tot doel een
globaal inzicht te verwerven in = de studie van de ontwikkeling van iemands
een gegeven probleemstelling persoonlijkheid
= meestal interdisciplinair
Omvat o.a.:
Uitslagen van tests
Medische uitslagen
Schoolse gegevens
Gegevens van vragenlijsten
Vooruitzichten en zorgen
5
, De observatie:
Minder gerichte waarneming komt toevallig tot
een observatie
stand => menselijke observaties
= via een gerichte waarneming van het
gedrag van een persoon in een gegeven
situatie te komen tot een gedragsbeoordeling
enkel een goed gesystematiseerde observatie-opzet kan tot geldige resultaten leiden
voorwaarden:
Doelgericht
Passende situatie
Op een adequate wijze kunnen registreren
Aangepaste training van de observant
Het interview:
= door middel van het gesprek tot een gedragsbeoordeling komen
Twee methoden:
→om een goede interviewer te
kunnen worden:
- Cliënt aanvaarden zoals hij is
Directieve interview Niet-directieve interview
- Actieve ontvankelijkheid
Interviewer neemt de Cliënt krijgt de leiding - Eigen spreken dient gericht te
leiding Interviewer luistert en zijn
Gerichte vragen vat samen - Goede observatie is belangrijk
Gedragingen => verbaal + non-verbaal
interpreteren
Kan soms vervangen
worden door een
schriftelijke vragenlijst
6
