Grondtrekken van het Nederlandse strafrecht
_______________________________________________________________________________________
Hoofdstuk 1
1. Inleiding
______________________________________________________________________________________
1.3 Doelen van straffen
Twee doelen :
1. Vergelding
Het kwaad dat de dader van een strafbaar feit veroorzaakt wordt door het opleggen
van straf vergolden door leedtoevoeging.
Dit kan zorgen voor een morele genoegdoening.
2. Preventie
Mensen willen geen straf krijgen, dus zullen zij gedrag dat mogelijk tot straf leidt, zo
veel mogelijk proberen te voorkomen. Het opleggen van straf zou er zo toe moeten
leiden dat minder mensen strafbare feiten plegen.
Twee soorten preventie :
a. Speciale preventie : dader is in aanraking gekomen met de gevolgen van het
overschrijden va een strafrechtelijke norm en zal dus twee keer nadenken voordat
hij nog eens iets dergelijks doet.
b. Generale preventie : anderen (de maatschappij) dan de gestrafte trekken lering uit
het feit dat er voor het plegen van een strafbaar feit straf opgelegd kan worden.
1.4 Materieel strafrecht, formeel strafrecht en sanctierecht
- Materieel strafrecht :
Wat is een strafbaar feit?
Materieelrechtelijke vraagstukken hebben betrekking op de grenzen van de
strafrechtelijke aansprakelijkheid.
Het materiële strafrecht bepaalt welk gedrag niet is toegestaan en welke personen
daarvoor kunnen worden gestraft.
- Formeel strafrecht :
Welke regels moeten worden gevolg waneer een norm van het materiële strafrecht is
overtreden.
- Penitentiair recht / Sanctierecht :
De voorwaarden waaronder bepaalde straffen mogen worden opgelegd en ten uitvoer
gelegd worden.
1.5 Commuun en bijzonder strafrecht
- Commuun strafrecht :
Het strafrecht dat in de wetboeken is opgenomen.
In artikel 107 Gw draagt de wetgever op om de regels van het straf(proces)recht op te
nemen in wetboeken.
- Bijzonder strafrecht :
De strafbepalingen in andere wetten.
Bijvoorbeeld : Wegenverkeerswet 1994 - Wet wapens en munitie - Opiumwet.
,1.7 Invloed van internationaal en supranationaal recht
Nederland is lidstaat van de Europese Unie.
Supranationale regels : besluiten van de EU en uitspraken van het HvJEU.
Deze supranationale regels worden opgelegd door een internationale organisatie en
de lidstaten die bij de organisatie zich aan moeten houden.
Uitspraken van het EHRM behoren ook tot het supranationale recht.
EHRM-uitspraken hebben gezorgd voor aanpassing van de Nederlandse
strafrechtelijke regels.
Hoofdstuk 2
2. Inleiding materieel strafrecht
______________________________________________________________________________________
2.3 Legaliteit en interpretatie
Legaliteit
Strafbepalingen moeten altijd in het geschreven recht terug te vinden zijn.
Dit legaliteitsbeginsel is vastgelegd in artikel 1 Sr.
Niet alleen wetten in formele zin kunnen een wettelijke strafbepalingen opleveren in
de zin van artikel 1 Sr. Ook gemeentes kunnen een gedraging strafbaar stellen in een
APV.
Rechter :
De rechter moet altijd in een vonnis precies aangeven waar in de wet het feit dat de
verdachte heeft gepleegd strafbaar is gesteld (kwalificatie).
In het strafproces worden onderzoekshandelingen verricht die ingrijpen zijn voor de
verdachte : de mensenrechten en de bewegingsvrijheid worden beperkt.
In principe zijn de opsporingsambtenaren vrij die handelingen te verrichten die zij
noodzakelijk achter in het kader van de opsporing.
- Bevoegdheidsverlenende norm : legaliteitsbeginsel.
Voorbeelden uit het EVRM
- Inbreuk op recht op privacy : art. 8 lid 2 EVRM en art. 10 lid 1 Gw.
Het is toegestaan, wanneer deze kan worden teruggevoerd op een wet.
De Grondwet bedoelt een wifz, maar het EVRM bedoelt elke wet.
Verbod van terugwerkende kracht
Artikel 16 Gw en artikel 1 Sr : ‘daaraan voorafgegane’.
Dit betekent dat het gedrag pas strafbaar is als het ten tijde van het begaan van het
feit in de wet strafbaar is gesteld (verbod van terugwerkende kracht).
Artikel 1 Sr heeft als doel de rechtszekerheid te bewerkstelligen.
De rechtszekerheid eist dat de omschrijvingen van wettelijke strafbepalingen
voldoende helder zijn (lex-certa beginsel).
Interpretatie
, Het bepalen van de inhoud van een bestanddeel is een kwestie van interpretatie.
- Wetshistorische interpretatie : Totstandkomingsgeschiedenis.
- Grammaticale interpretatie : Taalkundige betekenis en zinsverband.
- Systematische interpretatie : Systematiek van de wet.
- Teleologische interpretatie : Doel van de wetgever.
Hoofdstuk 7
7. Inleiding strafprocesrecht
______________________________________________________________________________________
7.1 Algemeen
7.2 Een eenvoudige strafzaak
7.3 Procesdeelnemers
Algemeen
De verdachte
De belangrijkste persoon in het strafprocesrecht - object van het onderzoek - is de
verdachte.
Veel strafprocessuele bevoegdheden kunnen slechts worden uitgeoefend ten aanzien
van de verdachte.
Let op : er wordt hier niet gesproken over een ‘dader’, omdat er voorafgaand aan het
onderzoek/uitspraak nog niet kan worden gezegd wie het strafbare feit daadwerkelijk
heeft gepleegd.
- Onschuldpresumptie : Iedere vermoedelijke dader wordt voor onschuldig gehouden
totdat het tegendeel is bewezen.
Artikel 27 Sv
Artikel 27 Sv bepaalt wie precies als verdachte kan worden aangemerkt.
Het moment van aanvang bepaalt welk criterium van toepassing is lid 1 of lid 2.
De verdachte : Iemand ten aanzien van wie uit feiten en omstandigheden een redelijk
vermoeden van schuld bestaat dat diegene een strafbaar feit heeft gepleegd.
3) Redelijk vermoeden van schuld : geen zekerheid.
4) Gebaseerd op feiten of omstandigheden : niet op voorgevoel.
5) Aan enig strafbaar feit : strafbaar feit en welke.
Artikel 27
1. Als verdachte wordt vóórdat de vervolging is aangevangen, aangemerkt degene te
wiens aanzien uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan
een strafbaar feit voortvloeit.
2. Daarna wordt als verdachte aangemerkt degene tegen wie de vervolging is gericht.
Lid 1 : materieel criterium.
Lid 2 : formeel criterium
Soms is er te weinig tijd om na te denken over of iemand voldoet aan het verdachte-
criterium.
_______________________________________________________________________________________
Hoofdstuk 1
1. Inleiding
______________________________________________________________________________________
1.3 Doelen van straffen
Twee doelen :
1. Vergelding
Het kwaad dat de dader van een strafbaar feit veroorzaakt wordt door het opleggen
van straf vergolden door leedtoevoeging.
Dit kan zorgen voor een morele genoegdoening.
2. Preventie
Mensen willen geen straf krijgen, dus zullen zij gedrag dat mogelijk tot straf leidt, zo
veel mogelijk proberen te voorkomen. Het opleggen van straf zou er zo toe moeten
leiden dat minder mensen strafbare feiten plegen.
Twee soorten preventie :
a. Speciale preventie : dader is in aanraking gekomen met de gevolgen van het
overschrijden va een strafrechtelijke norm en zal dus twee keer nadenken voordat
hij nog eens iets dergelijks doet.
b. Generale preventie : anderen (de maatschappij) dan de gestrafte trekken lering uit
het feit dat er voor het plegen van een strafbaar feit straf opgelegd kan worden.
1.4 Materieel strafrecht, formeel strafrecht en sanctierecht
- Materieel strafrecht :
Wat is een strafbaar feit?
Materieelrechtelijke vraagstukken hebben betrekking op de grenzen van de
strafrechtelijke aansprakelijkheid.
Het materiële strafrecht bepaalt welk gedrag niet is toegestaan en welke personen
daarvoor kunnen worden gestraft.
- Formeel strafrecht :
Welke regels moeten worden gevolg waneer een norm van het materiële strafrecht is
overtreden.
- Penitentiair recht / Sanctierecht :
De voorwaarden waaronder bepaalde straffen mogen worden opgelegd en ten uitvoer
gelegd worden.
1.5 Commuun en bijzonder strafrecht
- Commuun strafrecht :
Het strafrecht dat in de wetboeken is opgenomen.
In artikel 107 Gw draagt de wetgever op om de regels van het straf(proces)recht op te
nemen in wetboeken.
- Bijzonder strafrecht :
De strafbepalingen in andere wetten.
Bijvoorbeeld : Wegenverkeerswet 1994 - Wet wapens en munitie - Opiumwet.
,1.7 Invloed van internationaal en supranationaal recht
Nederland is lidstaat van de Europese Unie.
Supranationale regels : besluiten van de EU en uitspraken van het HvJEU.
Deze supranationale regels worden opgelegd door een internationale organisatie en
de lidstaten die bij de organisatie zich aan moeten houden.
Uitspraken van het EHRM behoren ook tot het supranationale recht.
EHRM-uitspraken hebben gezorgd voor aanpassing van de Nederlandse
strafrechtelijke regels.
Hoofdstuk 2
2. Inleiding materieel strafrecht
______________________________________________________________________________________
2.3 Legaliteit en interpretatie
Legaliteit
Strafbepalingen moeten altijd in het geschreven recht terug te vinden zijn.
Dit legaliteitsbeginsel is vastgelegd in artikel 1 Sr.
Niet alleen wetten in formele zin kunnen een wettelijke strafbepalingen opleveren in
de zin van artikel 1 Sr. Ook gemeentes kunnen een gedraging strafbaar stellen in een
APV.
Rechter :
De rechter moet altijd in een vonnis precies aangeven waar in de wet het feit dat de
verdachte heeft gepleegd strafbaar is gesteld (kwalificatie).
In het strafproces worden onderzoekshandelingen verricht die ingrijpen zijn voor de
verdachte : de mensenrechten en de bewegingsvrijheid worden beperkt.
In principe zijn de opsporingsambtenaren vrij die handelingen te verrichten die zij
noodzakelijk achter in het kader van de opsporing.
- Bevoegdheidsverlenende norm : legaliteitsbeginsel.
Voorbeelden uit het EVRM
- Inbreuk op recht op privacy : art. 8 lid 2 EVRM en art. 10 lid 1 Gw.
Het is toegestaan, wanneer deze kan worden teruggevoerd op een wet.
De Grondwet bedoelt een wifz, maar het EVRM bedoelt elke wet.
Verbod van terugwerkende kracht
Artikel 16 Gw en artikel 1 Sr : ‘daaraan voorafgegane’.
Dit betekent dat het gedrag pas strafbaar is als het ten tijde van het begaan van het
feit in de wet strafbaar is gesteld (verbod van terugwerkende kracht).
Artikel 1 Sr heeft als doel de rechtszekerheid te bewerkstelligen.
De rechtszekerheid eist dat de omschrijvingen van wettelijke strafbepalingen
voldoende helder zijn (lex-certa beginsel).
Interpretatie
, Het bepalen van de inhoud van een bestanddeel is een kwestie van interpretatie.
- Wetshistorische interpretatie : Totstandkomingsgeschiedenis.
- Grammaticale interpretatie : Taalkundige betekenis en zinsverband.
- Systematische interpretatie : Systematiek van de wet.
- Teleologische interpretatie : Doel van de wetgever.
Hoofdstuk 7
7. Inleiding strafprocesrecht
______________________________________________________________________________________
7.1 Algemeen
7.2 Een eenvoudige strafzaak
7.3 Procesdeelnemers
Algemeen
De verdachte
De belangrijkste persoon in het strafprocesrecht - object van het onderzoek - is de
verdachte.
Veel strafprocessuele bevoegdheden kunnen slechts worden uitgeoefend ten aanzien
van de verdachte.
Let op : er wordt hier niet gesproken over een ‘dader’, omdat er voorafgaand aan het
onderzoek/uitspraak nog niet kan worden gezegd wie het strafbare feit daadwerkelijk
heeft gepleegd.
- Onschuldpresumptie : Iedere vermoedelijke dader wordt voor onschuldig gehouden
totdat het tegendeel is bewezen.
Artikel 27 Sv
Artikel 27 Sv bepaalt wie precies als verdachte kan worden aangemerkt.
Het moment van aanvang bepaalt welk criterium van toepassing is lid 1 of lid 2.
De verdachte : Iemand ten aanzien van wie uit feiten en omstandigheden een redelijk
vermoeden van schuld bestaat dat diegene een strafbaar feit heeft gepleegd.
3) Redelijk vermoeden van schuld : geen zekerheid.
4) Gebaseerd op feiten of omstandigheden : niet op voorgevoel.
5) Aan enig strafbaar feit : strafbaar feit en welke.
Artikel 27
1. Als verdachte wordt vóórdat de vervolging is aangevangen, aangemerkt degene te
wiens aanzien uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan
een strafbaar feit voortvloeit.
2. Daarna wordt als verdachte aangemerkt degene tegen wie de vervolging is gericht.
Lid 1 : materieel criterium.
Lid 2 : formeel criterium
Soms is er te weinig tijd om na te denken over of iemand voldoet aan het verdachte-
criterium.
