JEUGDCRIMINOLOGIE
Proffesor Stefaan Pleysier
INHOUDSTAFEL
INTRODUCTIE ............................................................................................................................... 1
NAAR EEN “NIEUWE STAAT VAN DE JEUGD” .................................................................................. 3
JONGEREN IN & MET PROBLEMEN IN CIJFERS ............................................................................... 21
GASTCOLLEGE: DE OFFICIËLE STATISTIEKEN VAN DE JEUGDPARKETTEN ....................................... 29
VERKLARINGEN VOOR JEUGDCRIMINALITEIT: MICRO-MESO-MACRO ............................................ 36
JEUGDRECHTMODELLEN ............................................................................................................. 59
INTERVENTIES BIJ JEUGDCRIMINALITEIT ...................................................................................... 66
PREVENTIE VAN JEUGDCRIMINALITEIT ......................................................................................... 81
BESLUITVORMING EN BESLISSINGSPRAKTIJK ............................................................................... 90
SLACHTOFFERSCHAP VAN JONGEREN ....................................................................................... 100
, 1
INTRODUCTIE
JEUGDCRIMINALITEIT ALS ACTUEEL EN BRANDEND VRAAGSTUK
Wet op de dancings: Minderjarigen beneden 16 jaar mogen niet zonder begeleiding in
dancings komen
Wet op de jeugdbescherming: Het betreft bijvoorbeeld het overtreden van de
voorwaarden opgelegd door de jeugdrechter (huisarrest, omgaan met bepaalde
jongere(n), verbod zich te begeven op een bepaalde plaats).
Wet op de leerplicht: Leerplicht geldt van 6 tot 18 jaar en betreft niet enkel schoolplicht
gezien huisonderwijs ook mogelijk is. De ouders moeten toezien op de leerplicht van
hun kind.
Kapstok
- Criminaliteit en oveiligheid in onze samenleving
- Onrust is van alle tijden (Weringh)
- Chronocentrisme = denken dat je voor het eerst met iets geconfronteerd wordt,
terwijl dat niet het geval is
o Veronderstelling dat bepaalde tijdsperioden beter zijn dan andere
tijdsperioden
Criminaliteit en onveiligheid in onze samenleving
- Breedmaatschappelijke observaties
- (Laat)moderne risicomaatschappij (Beck)
o Onvoorwaardelijke geloof in wetenschap en kennis
o Productie van welvaart < productie van risico’s
o Toenemend risicobewustzijn, dalende risicoacceptatie
o ‘Voorzorgsprincipe’`
o Succes-paradox van Schulenburg
§ Dat is de succesparadox: hoe veiliger, welvarender en gezonder we
worden, hoe panischer we reageren op het laatste stukje tekort dat
er nog is.
- Paradigmawissel
o Van verzorgingsstaat naar een veiligheidsstaat
o Van een post-crime naar een pre-crime samenleving
§ Vroeger ingrijpen
, 2
- Pre-crime samenleving
o Strafrechtelijke inbreuk < reductie van veiligheidsrisico’s
o Discussies over overlast, leefbaarheid, regulering van gedrag, normen en
waarden, fatsoen…
- We leven in een
o Controlecultuur, incidentencultuur
- ‘Gevoel van urgentie’ en morele paniek
- ‘Populaire mythen’ over (jeugd)criminaliteit
o ‘Jeugddelinquentie stijgt spectaculair’
o ‘Jeugddelinquenten beginnen steeds jonger’
o ‘Jeugd wordt gewelddadiger’
o ‘Jeugdcriminaliteit is etnisch gekleurd’
- ‘Beeld is niet eenduidig’
- Meerderheid is ‘relatief braaf’, niettemin
o Verschillende soorten jeugdcriminaliteit
o Typische jeugdcriminaliteit en ernstige (gedrags)problematiek
JEUGDCRIMINOLOGIE ALS WETENSCHAP
Jeugdcriminologie
- Jeugdgerichte specialisatie in de criminologie
- Verzelfstandiging van een subdiscipline
Criminologie als kruispuntwetenschap
- Dialectiek tussen normatieve- en gedragswetenschappen
- Bewaken van fundamenteel democratische principes
Evolutie in het leven adolescenten
- Langer ‘afhankelijk’, vroeger ‘volwassen’
- ‘Moratorium van de jeugd’
, 3
NAAR EEN “NIEUWE STAAT VAN DE JEUGD”
Cijfers zijn niet belangrijk, wel de duiding die ernaast staat (zie pwp)
TEKST: INLEIDING: NAAR EEN ‘NIEUWE STAAT VAN DE JEUGD’
‘STAAT VAN DE JEUGD’
Jeugdonderzoeksplatform (JOP)
- Interuniversitair en interdisciplinair steunpunt
- Gefinancierd door de Vlaamse overheid
- Minister van jeugd (Benjamin Dalle)
Monitoren als opdracht van het JOP
- Klassieke JOP-monitor en JOP-schoolmonitor/grootstedelijke monitor
Decretale basis sinds 2008
- Één van de basisinstrumenten voor jeugd- en kinderrechtenbeleid
TUSSEN CONTINUÏTEIT EN ACTUALITEIT
‘Staat van de jeugd’ à focus op heden + longitudinale ontwikkelingen
- Belang van (exacte) herhaling
- Inspelen op actuele thema’s
Input stuurgroep en actoren uit diverse beleidsdomeinen en organisaties
Volledig digitale afname
- Maximaal afstemmen op respondent
- Gebruik van roterende modules (moet niet door iedereen worden ingevuld)
o Bv: helft van de steekproeven krijgt een deel andere vragen
JOP-grootstedelijke monitor = eigenlijk school monitor
- Jongeren worden op school bevraagd
JOP-monitor = jongeren worden individueel bevraagd
JOP-monitor 2023:
Proffesor Stefaan Pleysier
INHOUDSTAFEL
INTRODUCTIE ............................................................................................................................... 1
NAAR EEN “NIEUWE STAAT VAN DE JEUGD” .................................................................................. 3
JONGEREN IN & MET PROBLEMEN IN CIJFERS ............................................................................... 21
GASTCOLLEGE: DE OFFICIËLE STATISTIEKEN VAN DE JEUGDPARKETTEN ....................................... 29
VERKLARINGEN VOOR JEUGDCRIMINALITEIT: MICRO-MESO-MACRO ............................................ 36
JEUGDRECHTMODELLEN ............................................................................................................. 59
INTERVENTIES BIJ JEUGDCRIMINALITEIT ...................................................................................... 66
PREVENTIE VAN JEUGDCRIMINALITEIT ......................................................................................... 81
BESLUITVORMING EN BESLISSINGSPRAKTIJK ............................................................................... 90
SLACHTOFFERSCHAP VAN JONGEREN ....................................................................................... 100
, 1
INTRODUCTIE
JEUGDCRIMINALITEIT ALS ACTUEEL EN BRANDEND VRAAGSTUK
Wet op de dancings: Minderjarigen beneden 16 jaar mogen niet zonder begeleiding in
dancings komen
Wet op de jeugdbescherming: Het betreft bijvoorbeeld het overtreden van de
voorwaarden opgelegd door de jeugdrechter (huisarrest, omgaan met bepaalde
jongere(n), verbod zich te begeven op een bepaalde plaats).
Wet op de leerplicht: Leerplicht geldt van 6 tot 18 jaar en betreft niet enkel schoolplicht
gezien huisonderwijs ook mogelijk is. De ouders moeten toezien op de leerplicht van
hun kind.
Kapstok
- Criminaliteit en oveiligheid in onze samenleving
- Onrust is van alle tijden (Weringh)
- Chronocentrisme = denken dat je voor het eerst met iets geconfronteerd wordt,
terwijl dat niet het geval is
o Veronderstelling dat bepaalde tijdsperioden beter zijn dan andere
tijdsperioden
Criminaliteit en onveiligheid in onze samenleving
- Breedmaatschappelijke observaties
- (Laat)moderne risicomaatschappij (Beck)
o Onvoorwaardelijke geloof in wetenschap en kennis
o Productie van welvaart < productie van risico’s
o Toenemend risicobewustzijn, dalende risicoacceptatie
o ‘Voorzorgsprincipe’`
o Succes-paradox van Schulenburg
§ Dat is de succesparadox: hoe veiliger, welvarender en gezonder we
worden, hoe panischer we reageren op het laatste stukje tekort dat
er nog is.
- Paradigmawissel
o Van verzorgingsstaat naar een veiligheidsstaat
o Van een post-crime naar een pre-crime samenleving
§ Vroeger ingrijpen
, 2
- Pre-crime samenleving
o Strafrechtelijke inbreuk < reductie van veiligheidsrisico’s
o Discussies over overlast, leefbaarheid, regulering van gedrag, normen en
waarden, fatsoen…
- We leven in een
o Controlecultuur, incidentencultuur
- ‘Gevoel van urgentie’ en morele paniek
- ‘Populaire mythen’ over (jeugd)criminaliteit
o ‘Jeugddelinquentie stijgt spectaculair’
o ‘Jeugddelinquenten beginnen steeds jonger’
o ‘Jeugd wordt gewelddadiger’
o ‘Jeugdcriminaliteit is etnisch gekleurd’
- ‘Beeld is niet eenduidig’
- Meerderheid is ‘relatief braaf’, niettemin
o Verschillende soorten jeugdcriminaliteit
o Typische jeugdcriminaliteit en ernstige (gedrags)problematiek
JEUGDCRIMINOLOGIE ALS WETENSCHAP
Jeugdcriminologie
- Jeugdgerichte specialisatie in de criminologie
- Verzelfstandiging van een subdiscipline
Criminologie als kruispuntwetenschap
- Dialectiek tussen normatieve- en gedragswetenschappen
- Bewaken van fundamenteel democratische principes
Evolutie in het leven adolescenten
- Langer ‘afhankelijk’, vroeger ‘volwassen’
- ‘Moratorium van de jeugd’
, 3
NAAR EEN “NIEUWE STAAT VAN DE JEUGD”
Cijfers zijn niet belangrijk, wel de duiding die ernaast staat (zie pwp)
TEKST: INLEIDING: NAAR EEN ‘NIEUWE STAAT VAN DE JEUGD’
‘STAAT VAN DE JEUGD’
Jeugdonderzoeksplatform (JOP)
- Interuniversitair en interdisciplinair steunpunt
- Gefinancierd door de Vlaamse overheid
- Minister van jeugd (Benjamin Dalle)
Monitoren als opdracht van het JOP
- Klassieke JOP-monitor en JOP-schoolmonitor/grootstedelijke monitor
Decretale basis sinds 2008
- Één van de basisinstrumenten voor jeugd- en kinderrechtenbeleid
TUSSEN CONTINUÏTEIT EN ACTUALITEIT
‘Staat van de jeugd’ à focus op heden + longitudinale ontwikkelingen
- Belang van (exacte) herhaling
- Inspelen op actuele thema’s
Input stuurgroep en actoren uit diverse beleidsdomeinen en organisaties
Volledig digitale afname
- Maximaal afstemmen op respondent
- Gebruik van roterende modules (moet niet door iedereen worden ingevuld)
o Bv: helft van de steekproeven krijgt een deel andere vragen
JOP-grootstedelijke monitor = eigenlijk school monitor
- Jongeren worden op school bevraagd
JOP-monitor = jongeren worden individueel bevraagd
JOP-monitor 2023:
