GRONDWETTELIJK
RECHT
Samenvatting
Djenine Declercq
2024-2025
, Grondwettelijk recht
INHOUDSOPGAVE
1. de staat belgië ...................................................................................................................................... 3
1.1 constitutieve elementen van een staat..................................................................................................... 3
1.2 soorten staten ........................................................................................................................................ 4
1.2.1 soorten staten .................................................................................................................................. 4
1.2.3 en belgië? ......................................................................................................................................... 5
1.3 de belgische staat en zijn grondwet ......................................................................................................... 6
1.3.1 onstaan van belgië ............................................................................................................................ 6
1.3.2 de grondwet...................................................................................................................................... 6
1.3.3 kenmerken van de belgische staatsinrichting ..................................................................................... 7
2. de staat België (onstaant en evolutie sinds 1830).................................................................................... 9
2.1 evolutie grondgebied .............................................................................................................................. 9
2.2. evolutie bevolking ................................................................................................................................ 10
2.3 evolutie gezag ...................................................................................................................................... 10
2.3.1 federalisering.................................................................................................................................. 10
2.3.2 verzorgingsstaat ............................................................................................................................. 13
2.3.3 internationale rechtsorde ................................................................................................................ 13
3. de federale overheid ........................................................................................................................... 13
3.1 wetgevende macht ............................................................................................................................... 14
3.1.1 samenstelling ................................................................................................................................. 14
3.1.2 werking........................................................................................................................................... 16
3.2 uitvoerende macht ............................................................................................................................... 18
3.2.1 samenstelling ................................................................................................................................. 18
3.2.2 werking........................................................................................................................................... 21
4. gemeenschappen en gewesten ........................................................................................................... 23
4.1 bevoegdheden in België ........................................................................................................................ 23
4.1.1 bevoegdheidsverdeling ................................................................................................................... 23
4.1.2 conflicten en samenwerking ............................................................................................................ 24
4.2 een asymmetrische staatsstructuur ...................................................................................................... 26
4.3 instellingen .......................................................................................................................................... 27
4.3.1 de wetgevende macht ..................................................................................................................... 27
4.3.2 uitvoerende macht .......................................................................................................................... 28
4.4 brussel: een geval apart ........................................................................................................................ 29
5. bijzondere rechtscolleges ................................................................................................................... 32
5.1 inleiding ............................................................................................................................................... 32
5.2 grondwettelijk hof ................................................................................................................................. 33
5.3 raad van state....................................................................................................................................... 34
6. hierarchie en toetsing van rechtsnormen ............................................................................................. 35
6.1 hiërarchie van rechtsnormen ........................................................................................................... 35
6.2 toetsing van rechtsnormen.................................................................................................................... 36
7. Fundamentele rechten en vrijheden .................................................................................................... 37
1
, Grondwettelijk recht
7.1 inleiding ............................................................................................................................................... 37
7.2 Soorten grondrechten ........................................................................................................................... 37
7.2.1 burgerlijke rechten (1-gen) ............................................................................................................... 37
7.2.2 poltieke rechten (1-gen) .................................................................................................................. 37
7.2.3 Economische, sociale en culturele rechten (2-gen) .......................................................................... 37
7.2.4 Collectieve rechten (3-gen) ............................................................................................................. 38
7.3 afdwingbaarheid van grondrechten........................................................................................................ 38
7.4 beperking van grondrechten .................................................................................................................. 38
7.4.1 beperkingsmechanismen Grondwet ................................................................................................ 38
7.5 gelijkheid en non-discriminatie .............................................................................................................. 39
7.5.1 art 10 en art 11 ................................................................................................................................ 39
7.5.2 juridische en feitelijke (on)gelijkheid ................................................................................................ 39
7.5.3 actuele interpretatie van het gelijkheidsbeginsel .............................................................................. 39
7.5.4 antidiscriminatiewetgeving .............................................................................................................. 39
8. taalwetgeving ..................................................................................................................................... 40
8.2 Bevoegdheid: ....................................................................................................................................... 40
vaste commissie voor taaltoezicht ........................................................................................................... 43
2
, Grondwettelijk recht
DEEL 1 : DE STAAT BELGIË (PPT 1)
1. DE STAAT BELGI Ë
Publiek – privaat
• Regels hoe burger zich moeten gedragen tov de overheid
• Ook burger tov burger
• Interne organisatie van de overheid
• Relatie tussen overheden en overheidsinstanties onderling
1.1 CONSTITUTIEVE ELEMENTEN VAN EEN STAAT
Samenstellende elementen om van een staat te kunnen spreken, elementen die je nodig hebt om een staat
te maken
Consitutie = grondwet
1. Grondgebied – territorium à dit is een geografisch gebied waar een staat zijn gezag kan uitoefenen
2. Bevolking à (staats) burgers
a. Politiek-juridisch gegroepeerd
b. Onderdanen of burgers van een staat
c. Verbondenheid door staatsburgerschap of nationaliteit
d. Een volk/natie = een groep mensen die een gemeenschappelijke taal, cultuur, godsdienst,
afstamming en/of geschiedenis delen à natiestaat
e. Hoe krijg je BE nationaliteit à als je geboren wordt met belgische ouders ben je ook belg,
men kijkt naar het bloed, nationaliteit van je ouders (<-> Amerika kijkt naar grondgebied
waar je geboren wordt)
i. (Dubbele nationaliteit: ouders opreis en krijgen daar kind maar zijn wel BE, volgens
Amerika ben je Amerikaans, volgens BE ben je Belgische, dus je hebt ze alle twee)
f. Vlaams nationalisten = streven naar een natie staat, culturele verbondenheid vertalen in
politiek, en dus een eigen Vlaamse staat, los van franstaligen en duitstaligen
3. Gezag (cf. geweldsmonopolie: verboden om zelf geweld toe te passen)
a. Mogelijkheid om regels op te leggen, om macht uit te oefenen, om dwangmiddelen in te
zetten
b. Dit gezag moet soeverein en georganiseerd zijn
i. Soeverein à binnen eigen grondgebied, en over bevolking opperste gezag hebben
1. Staatsgezag vormt hoogste gezag, het moet een gezag zijn dat van geen
enkel anders gezag afhankelijk is
2. (BE = soeverein maar we hebben een klein stukje van onze soevereiniteit
afgestaan aan de Europese wetgeving)
3. volledige controle over zijn eigen wetten, beleid en bestuur, zonder
inmenging van buitenaf.
4. Wordt georganiseerd door middel van stabiele instellingen
ii. Georganiseerd à 3 staatsmachten: wetgevend, uitvoerend, regerend
1. WM = de macht om algemeen geldende en bindende regels uit te
vaardigen
2. UM = de macht om die regels ten uitvoer te brengen
3. RM = de macht om bindende beslissingen te nemen ingeval er geschillen
ontstaan over de concrete toepassing van die regels
Uitoefeningen van machten worden via allerlei instellingen vastgelegd in de grondwet
Soms is er sprake van een 4e element: je moet aanvaard worden door andere leden
3
RECHT
Samenvatting
Djenine Declercq
2024-2025
, Grondwettelijk recht
INHOUDSOPGAVE
1. de staat belgië ...................................................................................................................................... 3
1.1 constitutieve elementen van een staat..................................................................................................... 3
1.2 soorten staten ........................................................................................................................................ 4
1.2.1 soorten staten .................................................................................................................................. 4
1.2.3 en belgië? ......................................................................................................................................... 5
1.3 de belgische staat en zijn grondwet ......................................................................................................... 6
1.3.1 onstaan van belgië ............................................................................................................................ 6
1.3.2 de grondwet...................................................................................................................................... 6
1.3.3 kenmerken van de belgische staatsinrichting ..................................................................................... 7
2. de staat België (onstaant en evolutie sinds 1830).................................................................................... 9
2.1 evolutie grondgebied .............................................................................................................................. 9
2.2. evolutie bevolking ................................................................................................................................ 10
2.3 evolutie gezag ...................................................................................................................................... 10
2.3.1 federalisering.................................................................................................................................. 10
2.3.2 verzorgingsstaat ............................................................................................................................. 13
2.3.3 internationale rechtsorde ................................................................................................................ 13
3. de federale overheid ........................................................................................................................... 13
3.1 wetgevende macht ............................................................................................................................... 14
3.1.1 samenstelling ................................................................................................................................. 14
3.1.2 werking........................................................................................................................................... 16
3.2 uitvoerende macht ............................................................................................................................... 18
3.2.1 samenstelling ................................................................................................................................. 18
3.2.2 werking........................................................................................................................................... 21
4. gemeenschappen en gewesten ........................................................................................................... 23
4.1 bevoegdheden in België ........................................................................................................................ 23
4.1.1 bevoegdheidsverdeling ................................................................................................................... 23
4.1.2 conflicten en samenwerking ............................................................................................................ 24
4.2 een asymmetrische staatsstructuur ...................................................................................................... 26
4.3 instellingen .......................................................................................................................................... 27
4.3.1 de wetgevende macht ..................................................................................................................... 27
4.3.2 uitvoerende macht .......................................................................................................................... 28
4.4 brussel: een geval apart ........................................................................................................................ 29
5. bijzondere rechtscolleges ................................................................................................................... 32
5.1 inleiding ............................................................................................................................................... 32
5.2 grondwettelijk hof ................................................................................................................................. 33
5.3 raad van state....................................................................................................................................... 34
6. hierarchie en toetsing van rechtsnormen ............................................................................................. 35
6.1 hiërarchie van rechtsnormen ........................................................................................................... 35
6.2 toetsing van rechtsnormen.................................................................................................................... 36
7. Fundamentele rechten en vrijheden .................................................................................................... 37
1
, Grondwettelijk recht
7.1 inleiding ............................................................................................................................................... 37
7.2 Soorten grondrechten ........................................................................................................................... 37
7.2.1 burgerlijke rechten (1-gen) ............................................................................................................... 37
7.2.2 poltieke rechten (1-gen) .................................................................................................................. 37
7.2.3 Economische, sociale en culturele rechten (2-gen) .......................................................................... 37
7.2.4 Collectieve rechten (3-gen) ............................................................................................................. 38
7.3 afdwingbaarheid van grondrechten........................................................................................................ 38
7.4 beperking van grondrechten .................................................................................................................. 38
7.4.1 beperkingsmechanismen Grondwet ................................................................................................ 38
7.5 gelijkheid en non-discriminatie .............................................................................................................. 39
7.5.1 art 10 en art 11 ................................................................................................................................ 39
7.5.2 juridische en feitelijke (on)gelijkheid ................................................................................................ 39
7.5.3 actuele interpretatie van het gelijkheidsbeginsel .............................................................................. 39
7.5.4 antidiscriminatiewetgeving .............................................................................................................. 39
8. taalwetgeving ..................................................................................................................................... 40
8.2 Bevoegdheid: ....................................................................................................................................... 40
vaste commissie voor taaltoezicht ........................................................................................................... 43
2
, Grondwettelijk recht
DEEL 1 : DE STAAT BELGIË (PPT 1)
1. DE STAAT BELGI Ë
Publiek – privaat
• Regels hoe burger zich moeten gedragen tov de overheid
• Ook burger tov burger
• Interne organisatie van de overheid
• Relatie tussen overheden en overheidsinstanties onderling
1.1 CONSTITUTIEVE ELEMENTEN VAN EEN STAAT
Samenstellende elementen om van een staat te kunnen spreken, elementen die je nodig hebt om een staat
te maken
Consitutie = grondwet
1. Grondgebied – territorium à dit is een geografisch gebied waar een staat zijn gezag kan uitoefenen
2. Bevolking à (staats) burgers
a. Politiek-juridisch gegroepeerd
b. Onderdanen of burgers van een staat
c. Verbondenheid door staatsburgerschap of nationaliteit
d. Een volk/natie = een groep mensen die een gemeenschappelijke taal, cultuur, godsdienst,
afstamming en/of geschiedenis delen à natiestaat
e. Hoe krijg je BE nationaliteit à als je geboren wordt met belgische ouders ben je ook belg,
men kijkt naar het bloed, nationaliteit van je ouders (<-> Amerika kijkt naar grondgebied
waar je geboren wordt)
i. (Dubbele nationaliteit: ouders opreis en krijgen daar kind maar zijn wel BE, volgens
Amerika ben je Amerikaans, volgens BE ben je Belgische, dus je hebt ze alle twee)
f. Vlaams nationalisten = streven naar een natie staat, culturele verbondenheid vertalen in
politiek, en dus een eigen Vlaamse staat, los van franstaligen en duitstaligen
3. Gezag (cf. geweldsmonopolie: verboden om zelf geweld toe te passen)
a. Mogelijkheid om regels op te leggen, om macht uit te oefenen, om dwangmiddelen in te
zetten
b. Dit gezag moet soeverein en georganiseerd zijn
i. Soeverein à binnen eigen grondgebied, en over bevolking opperste gezag hebben
1. Staatsgezag vormt hoogste gezag, het moet een gezag zijn dat van geen
enkel anders gezag afhankelijk is
2. (BE = soeverein maar we hebben een klein stukje van onze soevereiniteit
afgestaan aan de Europese wetgeving)
3. volledige controle over zijn eigen wetten, beleid en bestuur, zonder
inmenging van buitenaf.
4. Wordt georganiseerd door middel van stabiele instellingen
ii. Georganiseerd à 3 staatsmachten: wetgevend, uitvoerend, regerend
1. WM = de macht om algemeen geldende en bindende regels uit te
vaardigen
2. UM = de macht om die regels ten uitvoer te brengen
3. RM = de macht om bindende beslissingen te nemen ingeval er geschillen
ontstaan over de concrete toepassing van die regels
Uitoefeningen van machten worden via allerlei instellingen vastgelegd in de grondwet
Soms is er sprake van een 4e element: je moet aanvaard worden door andere leden
3
