HC3 - Deel 1 – Wetenschappelijke Revolutie: Nieuwe methode voor nieuwe
kennis
“Renaissance, rationalisme & revoluties” 1500-1900
Hoorcollege 1: Inleiding wetenschapsfilosofie
Wat is filosofie?
Filosofie = liefde voor wijsheid
Wijsheid = dingen weten die je helpen beter & gelukkig leven.
Wetenschapsfilosofie = tak van filosofie. Analyseert de rechtvaardiging van kennis &
onderzoeksmethoden die in de wetenschappen worden gebruikt.
--> het is een metatheorie = theorie over theorie --> meer kennis over het verkrijgen van kennis
Vragen als:
- Wat is wetenschap?
- Wat is kennis?
- Hoe weten we?
- Wat is het verschil tussen feiten (waar) & mythen (niet waar)?
- Hoe kunnen we kennis rechtvaardigen?
Wat is filosofie: Historisch-chronologische aanpak wetenschapsfilosofie
In het westen:
Waarom hebben we feiten nodig?
We leven in tijd waarin niet altijd duidelijk is --> wat feit is & wat mening is.
- Misinformatie, disinformatie.
- Publieke gezondheid (bv. Vaccinaties) misinformatie
1. Beslissingen nemen
1.1 Individuele beslissingen
1.2 Collectieve beslissingen
1.3 Beleidsbeslissing
2. Weten & begrijpen
- Wat te doen
- Hoe te handelen
- Hoe de wereld werkt & waarom
Het huidige probleem met feiten
Waar zoek je naar feiten?:
--> ligt aan context van wat je zoekt (bv. Je wilt iets weten over hoe laptop werkt of over een theorie)
- Complottheorieën
- Kan wetenschap ook gebruiken voor negatieve ideeën.
- Wetenschap kan positief, negatief, neutraal, onvoorzien, overhyped of voorspeld zijn
,Constant in wetenschapsfilosofie:
“wat is wijsheid” --> wat is ons doel, wat willen we weten
2 filosofische standpunten/visies over wetenschap ~Dooremalen
1. Scepticisme:
= Wetenschap geeft geen zekerheid, het is gelijk aan andere vormen van kennis.
Wetenschap is een geloof. Wetenschap voegt niks toe. Is vorm van kennisvergaring, maar je
moet er niet op vertrouwen.
- Onze geest is een scheve spiegel van de werkelijkheid
--> veel verstoring tussen wat we zien, voelen, waarnemen & de realiteit
--> observeren brengt ons niet naar de realiteit
- Kritische wetenschapsfilosofie
- Hoofdgedachte = wetenschap is een ideologie. Objectiviteit is niet mogelijk. Kennis is
onderdrukkende macht. We zijn slaaf aan de focus op wetenschap; moeten we vanaf.
Sleutelwoorden:
- Onzekerheid
- Sociaal constructionisme (kennis & feiten zijn sociale constructen)
- Relativisme (...
Soorten scepticisme:
1. Filosofisch scepticisme
= betwijfelt mogelijkheid van kennis
2. Voltarisch scepticisme
= betwijfelt autoriteit & legitimiteit instellingen (bv. Overheid of kerk)
3. Wetenschappelijk scepticisme
= alle kennis/bewijs gerede twijfel tot overtuigend bewijs
4. Dogmatisch scepticisme
= Kennis is onmogelijk
5. Nihilistisch scepticisme
= kennis is onmogelijk & daarom niet handelen. Niks doen.
2. Sciëntisme:
= Wetenschap is uitzonderlijk superieur aan alle andere pogingen om kennis te vergaren:
haar wetten bieden zekerheid. Wetenschap is de enige manier om kennis & zekerheid te
krijgen. We kunnen door wetenschap alles weten. Naast wetenschap geen goede manier van
kennis vergaren.
- Onze geest is een perfecte spiegel van de werkelijkheid
--> observeren zorgt voor realiteit
- Wetenschap biedt absolute zekerheid
- Hoofdgedachte = wetenschap is de enige methode om zekere kennis te verkrijgen & zal
alles oplossen
Sleutelwoorden:
- absolute zekere feiten
, - zekere kennis
- absolute waarheid
- wetenschappelijke rationaliteit
Beide visies --> uitersten
Het liefste --> er tussen inzitten
Geen van beide --> haalbaar/wenselijk
Filosofisch scepticisme
Bv. ~Phyrro
Vaak --> verhit debat binnen grenzen filosofie
“hoe weet jij dat ...”
Vraagt om:
- Bredere opvatting van rationaliteit/redelijkheid
- Carnaval van benaderingen
- Meer pluralisme in wetenschap/wetenschappelijke methode
Dogmatisch & Nihilistisch scepticisme
Bv. ~Jacobi
Radicale interpretatie van filosofisch scepticisme.
“alles is relatief”, “alles kan”, “wetenschap is slechts een mening”, “nepnieuws”, “media liegen tegen
je”
Scepticisme in ons dagelijks leven
- Epistemische crisis = kennisleer --> crisis van het kennen. We kunnen niks meer weten.
--> er zijn geen aangenomen feiten meer. Feiten & meningen als gelijkwaardig gezien en gemengd in
debat.
-. Structurele veranderingen in voorwaarden productie, distributie, verificatie & toe-eigening van
kennis.
- Crisis van vertrouwen in autoriteit (bv. Journalisme, overheid)
Wetenschappelijk scepticisme
Wetenschappelijk scepticisme = alle kennis/bewijs rationeel in twijfel trekken tot overtuigend bewijs
verwerping of bevestiging.
Bv. --> peer-review systeem
De (wetenschappelijke) wereld onderzoeken: onderzoekende mensen/mensen onderzoeken –
exploring humans
Hoe ga je op onderzoek uit naar feiten?
Bv. Naar hoe maak je een effectieve politieke campagne?
Bv. Naar hoe overtuig je mensen zich te laten vaccineren?
Bv. Naar hoe onderzoek je effecten van TV-show op zelfmoord tieners?
Twee stijlen van onderzoek
1. Naïef onderzoek
= vorm van verzamelen & samenvatten van informatie in naïeve theorieën
- niet geformaliseerd
- niet systematisch
- niet gecontroleerd
, - Erg vanuit individu
--> ook wel gezond verstand, niet-wetenschappelijk, niet systematische vormen kennis
Onderverdeeld in:
1. Vasthoudendheid/tenacity
--> ik weet dit, dus ga er nooit meer van gedachte over veranderen. Niet echt onderzoek naar
gedaan. Moeilijk te overtuigen van iets anders. Hou vast, niet willen veranderen.
2. Autoriteit
--> bv. Kerk, religie, “het is nu eenmaal zo”, “omdat ik het zeg”, vasthouden aan iemand met status
3. Redelijke mens/reasonable man
--> redelijk, doordacht overkomen. Maar uitgaan van individuele ervaringen. Podcasten bv. Het klinkt
redelijk, maar hoe langer er naar kijken hoe meer je ziet dat het individuele ervaringen zijn.
Associaties: vooroordelen, overtuigingen, mythen, populaire scepsis.
Naïef onderzoek altijd vanuit --> jouw kennis, uit een individu
Probleem:
Cognitieve bias. We zijn slecht in onze kennis bijstellen, zelfs als tegenbewijs geleverd wordt.
We hebben --> flawed brains. Individuen gelimiteerd.
2. Wetenschappelijk onderzoek
= vorm van verwerven van betrouwbare kennis
- zeer geformaliseerd
- systematisch
- gecontroleerd
“Wetenschap verschuift de locatie van waarheid van individuen naar groepen. Door aantal regels in te
stellen die kunnen rekenen op wederzijdse instemming.” ~Watt
- De wetenschappelijke methode
- Wetenschappelijke & systematische manieren van weten
- Analytisch-empirische benadering
- Experimenteel onderzoek
Associaties:
- Verschuiving naar kritisch-analytisch onderzoek doen
- Interne overtuigingen oren ondersteund te worden met extern bewijs (waarnemingen)
- Methodologisch strak, modelmatig
- Peer review
Rol van theorie
Naïef onderzoek:
“ik heb een theorie...”
--> ik denk dat het zo in elkaar zit
Wetenschappelijk onderzoek:
- Verzameling onderling gerelateerde constructen, definities & stellingen
- Die systematische kijk op verschijnselen geven
- door relaties tussen variabelen te specificeren,
kennis
“Renaissance, rationalisme & revoluties” 1500-1900
Hoorcollege 1: Inleiding wetenschapsfilosofie
Wat is filosofie?
Filosofie = liefde voor wijsheid
Wijsheid = dingen weten die je helpen beter & gelukkig leven.
Wetenschapsfilosofie = tak van filosofie. Analyseert de rechtvaardiging van kennis &
onderzoeksmethoden die in de wetenschappen worden gebruikt.
--> het is een metatheorie = theorie over theorie --> meer kennis over het verkrijgen van kennis
Vragen als:
- Wat is wetenschap?
- Wat is kennis?
- Hoe weten we?
- Wat is het verschil tussen feiten (waar) & mythen (niet waar)?
- Hoe kunnen we kennis rechtvaardigen?
Wat is filosofie: Historisch-chronologische aanpak wetenschapsfilosofie
In het westen:
Waarom hebben we feiten nodig?
We leven in tijd waarin niet altijd duidelijk is --> wat feit is & wat mening is.
- Misinformatie, disinformatie.
- Publieke gezondheid (bv. Vaccinaties) misinformatie
1. Beslissingen nemen
1.1 Individuele beslissingen
1.2 Collectieve beslissingen
1.3 Beleidsbeslissing
2. Weten & begrijpen
- Wat te doen
- Hoe te handelen
- Hoe de wereld werkt & waarom
Het huidige probleem met feiten
Waar zoek je naar feiten?:
--> ligt aan context van wat je zoekt (bv. Je wilt iets weten over hoe laptop werkt of over een theorie)
- Complottheorieën
- Kan wetenschap ook gebruiken voor negatieve ideeën.
- Wetenschap kan positief, negatief, neutraal, onvoorzien, overhyped of voorspeld zijn
,Constant in wetenschapsfilosofie:
“wat is wijsheid” --> wat is ons doel, wat willen we weten
2 filosofische standpunten/visies over wetenschap ~Dooremalen
1. Scepticisme:
= Wetenschap geeft geen zekerheid, het is gelijk aan andere vormen van kennis.
Wetenschap is een geloof. Wetenschap voegt niks toe. Is vorm van kennisvergaring, maar je
moet er niet op vertrouwen.
- Onze geest is een scheve spiegel van de werkelijkheid
--> veel verstoring tussen wat we zien, voelen, waarnemen & de realiteit
--> observeren brengt ons niet naar de realiteit
- Kritische wetenschapsfilosofie
- Hoofdgedachte = wetenschap is een ideologie. Objectiviteit is niet mogelijk. Kennis is
onderdrukkende macht. We zijn slaaf aan de focus op wetenschap; moeten we vanaf.
Sleutelwoorden:
- Onzekerheid
- Sociaal constructionisme (kennis & feiten zijn sociale constructen)
- Relativisme (...
Soorten scepticisme:
1. Filosofisch scepticisme
= betwijfelt mogelijkheid van kennis
2. Voltarisch scepticisme
= betwijfelt autoriteit & legitimiteit instellingen (bv. Overheid of kerk)
3. Wetenschappelijk scepticisme
= alle kennis/bewijs gerede twijfel tot overtuigend bewijs
4. Dogmatisch scepticisme
= Kennis is onmogelijk
5. Nihilistisch scepticisme
= kennis is onmogelijk & daarom niet handelen. Niks doen.
2. Sciëntisme:
= Wetenschap is uitzonderlijk superieur aan alle andere pogingen om kennis te vergaren:
haar wetten bieden zekerheid. Wetenschap is de enige manier om kennis & zekerheid te
krijgen. We kunnen door wetenschap alles weten. Naast wetenschap geen goede manier van
kennis vergaren.
- Onze geest is een perfecte spiegel van de werkelijkheid
--> observeren zorgt voor realiteit
- Wetenschap biedt absolute zekerheid
- Hoofdgedachte = wetenschap is de enige methode om zekere kennis te verkrijgen & zal
alles oplossen
Sleutelwoorden:
- absolute zekere feiten
, - zekere kennis
- absolute waarheid
- wetenschappelijke rationaliteit
Beide visies --> uitersten
Het liefste --> er tussen inzitten
Geen van beide --> haalbaar/wenselijk
Filosofisch scepticisme
Bv. ~Phyrro
Vaak --> verhit debat binnen grenzen filosofie
“hoe weet jij dat ...”
Vraagt om:
- Bredere opvatting van rationaliteit/redelijkheid
- Carnaval van benaderingen
- Meer pluralisme in wetenschap/wetenschappelijke methode
Dogmatisch & Nihilistisch scepticisme
Bv. ~Jacobi
Radicale interpretatie van filosofisch scepticisme.
“alles is relatief”, “alles kan”, “wetenschap is slechts een mening”, “nepnieuws”, “media liegen tegen
je”
Scepticisme in ons dagelijks leven
- Epistemische crisis = kennisleer --> crisis van het kennen. We kunnen niks meer weten.
--> er zijn geen aangenomen feiten meer. Feiten & meningen als gelijkwaardig gezien en gemengd in
debat.
-. Structurele veranderingen in voorwaarden productie, distributie, verificatie & toe-eigening van
kennis.
- Crisis van vertrouwen in autoriteit (bv. Journalisme, overheid)
Wetenschappelijk scepticisme
Wetenschappelijk scepticisme = alle kennis/bewijs rationeel in twijfel trekken tot overtuigend bewijs
verwerping of bevestiging.
Bv. --> peer-review systeem
De (wetenschappelijke) wereld onderzoeken: onderzoekende mensen/mensen onderzoeken –
exploring humans
Hoe ga je op onderzoek uit naar feiten?
Bv. Naar hoe maak je een effectieve politieke campagne?
Bv. Naar hoe overtuig je mensen zich te laten vaccineren?
Bv. Naar hoe onderzoek je effecten van TV-show op zelfmoord tieners?
Twee stijlen van onderzoek
1. Naïef onderzoek
= vorm van verzamelen & samenvatten van informatie in naïeve theorieën
- niet geformaliseerd
- niet systematisch
- niet gecontroleerd
, - Erg vanuit individu
--> ook wel gezond verstand, niet-wetenschappelijk, niet systematische vormen kennis
Onderverdeeld in:
1. Vasthoudendheid/tenacity
--> ik weet dit, dus ga er nooit meer van gedachte over veranderen. Niet echt onderzoek naar
gedaan. Moeilijk te overtuigen van iets anders. Hou vast, niet willen veranderen.
2. Autoriteit
--> bv. Kerk, religie, “het is nu eenmaal zo”, “omdat ik het zeg”, vasthouden aan iemand met status
3. Redelijke mens/reasonable man
--> redelijk, doordacht overkomen. Maar uitgaan van individuele ervaringen. Podcasten bv. Het klinkt
redelijk, maar hoe langer er naar kijken hoe meer je ziet dat het individuele ervaringen zijn.
Associaties: vooroordelen, overtuigingen, mythen, populaire scepsis.
Naïef onderzoek altijd vanuit --> jouw kennis, uit een individu
Probleem:
Cognitieve bias. We zijn slecht in onze kennis bijstellen, zelfs als tegenbewijs geleverd wordt.
We hebben --> flawed brains. Individuen gelimiteerd.
2. Wetenschappelijk onderzoek
= vorm van verwerven van betrouwbare kennis
- zeer geformaliseerd
- systematisch
- gecontroleerd
“Wetenschap verschuift de locatie van waarheid van individuen naar groepen. Door aantal regels in te
stellen die kunnen rekenen op wederzijdse instemming.” ~Watt
- De wetenschappelijke methode
- Wetenschappelijke & systematische manieren van weten
- Analytisch-empirische benadering
- Experimenteel onderzoek
Associaties:
- Verschuiving naar kritisch-analytisch onderzoek doen
- Interne overtuigingen oren ondersteund te worden met extern bewijs (waarnemingen)
- Methodologisch strak, modelmatig
- Peer review
Rol van theorie
Naïef onderzoek:
“ik heb een theorie...”
--> ik denk dat het zo in elkaar zit
Wetenschappelijk onderzoek:
- Verzameling onderling gerelateerde constructen, definities & stellingen
- Die systematische kijk op verschijnselen geven
- door relaties tussen variabelen te specificeren,
