Bewegen, gezondheid en sportstimulering
Hoorcollege 1 Methodologie/EBP
Onderzoek naar bewegen en gezondheid
Er wordt gezocht naar een causale relatie. Het beoordelen van een artikel begint bij de
onderzoeksvraag: vraag in het werkveld. De beoordeling van een artikel gebeurt in twee
stappen:
- Levels of evidence/ladder van bewijs → gebaseerd op studiedesign (onderzoek
ontwerp)
- Kwaliteit van de evidence → gebaseerd op de interne validiteit
Levels of evidence (ladder van bewijs)
Niet alle evidence komt in dezelfde vorm en
kwaliteit op ons af. De lader van bewijs vormt
een hiërarchise piramide die verschillen in
bewijs kracht laat zien. Hoger in de piramide
is een hoge bewijskracht. De piramide kent
wee indelingen
- Systematische reviews:
literatuuronderzoek waarbij alle wetenschappelijke artikelen over een onderwerp
worden verzameld en geanalyseerd
o Secundair onderzoek: auteurs gebruiken bestaande studies en zoeken naar
vergelijkbare effecten in deze studies
- Experimenteel onderzoek: de onderzoeker grijpt in bij de gang van zaken
- Observationeel onderzoek: de onderzoeker brengt ‘normale’ gang van zaken op
een systematische manier in kaart
o Primair onderzoek: de onderzoekers hebben de data zelf verzameld en
geanalyseerd
Observationele studies
Observationele studies laten de natuur zijn gang gaan: de onderzoeker meet, maar grijpt
niet in
- Beschrijvende studie: beperkt tot een beschrijving van het voorkomen van een
ziekte in een populatie en is vaak de eerste stap in een epidemiologisch onderzoek
- Analytische studie: gaat verder door relaties te analyseren tussen
gezondheidstoestand en andere variabelen
Observationele studies bevatten beschrijvende gegevens die kunnen dienen als basis voor
verdere studies. Casus reeksen kunnen het begin zijn van een diepgaander onderzoek.
Deze studies kunnen leiden tot het identificeren van nieuwe ziekten of aandoeningen,
kunnen hypotheses genereren voor verder onderzoek, zijn vaak de eerste stap in het
onderzoeken van een gezondheidsprobleem.
Beschrijvende studies
Beschrijvende studies beschrijven de gezondheidstoestand van een populatie. Ze
analyseren niet de oorzaken van gezondheidsproblemen maar geven een beeld van ‘wat’ er
gebeurt, niet ‘waarom’.
,Ze gebruiken vaak routinematige beschikbare gegevens of gegevens verzameld tijdens
speciale onderzoeken. Ze kunnen ook patronen van ziekte of sterfte in kaart brengen naar
leeftijd, geslacht, etniciteit enz.
Ze zijn vaak de eerste stap in epidemiologisch onderzoek. De studies kunnen trends in de
gezondheidstoestand van een populatie identificeren en een aanleiding geven tot verder
onderzoek om oorzaken te achterhalen.
Kenmerken:
- Observationeel: onderzoeker grijpt niet in
- Gebaseerd op grote datasets
- Trends over tijd of tussen populaties laten zien
Ecologische studies
Ecologische studies onderzoeken de relatie tussen blootstelling en gezondheidsuitkomsten
op groepsniveau (populatie), niet op individueel niveau. Ze worden ook wel correlationele
studies genoemd. Ecologische studies zijn vooral nuttig voor het genereren van hypothesen
over mogelijke verbanden en kunnen aanwijzingen geven voor verder onderzoek op
individueel niveau.
Kenmerken:
- Population-based: geaggregeerde gegevens (populatieonderzoek)
- Beschrijft verbanden tussen een determinant en uitkomstmaat in geselecteerde
populaties
- De correlatie kan transversaal of longitudinaal zijn
Voordelen:
- Nieuwe risicofactoren kunnen worden geïdentificeerd
- Nieuwe hypothesen kunnen worden gegenereerd
- Lage onderzoeks kosten
Beperkingen:
- Ecological fallacy (ecologische valkuil) ten onrechte associaties op populatie niveau
vertalen naar individueel niveau
Deze studies kunnen moeilijk causale verbanden vaststellen en zijn gevoelig voor
confouders (verstorende factoren). Daarnaast bied het geen inzicht in individuele risico’s en
kan de link tussen blootstelling en effect op individueel niveau niet worden gemaakt.
Ecologische drogreden is een denkfout waarbij conclusies over individuen worden
getrokken op basis van gegevens die op groepsniveau (ecologisch niveau) zijn verzameld.
Het houdt in dat wat waar is voor een groep, niet noodzakelijk is voor elk individu binnen die
groep.
Associaties die op groepsniveau worden waargenomen, vertegenwoordigen niet
noodzakelijk de associaties die op individueel niveau bestaan. Dit kan leiden tot onjuiste
conclusies en vertekeningen in epidemiologische studies.
Cross-sectional studies
Cross-sectional studies meten de prevalentie van een ziekte of aandoening in een
populatie op een bepaald moment. Er worden metingen van blootstelling en effect op het
zelfde moment gedaan. Het geeft een nuttig beeld van de actuele situatie van een ziekte in
een populatie.
,Voorbeeldonderzoek: momentopname van een populatie/steekproef uitvragen door middel
van vragenlijsten → aanwezigheid depressie en niveau van lichamelijke activiteit. Vond een
samenhang tussen de mate van depressie en de lichamelijke activiteit.
Kenmerken:
- Een dwarsdoorsnede van de populatie opnemen in een steekproef
- Momentopname, uitkomst en determinant worden gelijktijdig gemeten
- Kan een correlatie/bewijs van samenhang tussen twee variabelen aantonen, maar
geeft géén bewijs voor een causaal verband
Voordelen:
- Gelijktijdig meten van blootstellling en aandoening/gedrag → momentopname,
prevalentie van zeikte kunnen berekend worden
- Geeft informatie over de kenmerken en frequentie van aandoening/gedrag →
samenhang van een breed scala aan gezondheidsdeterminanten en verschillende
ziekten/klachten vaststellen
- Relatief lage onderzoekskosten
Beperkingen:
- Doordat blootstelling en uitkomstmaat gelijktijdig bepaald zijn kunnen oorzak en
gevolg niet onderscheiden worden → er kunnen geen conclusies getrokken worden
over een causaal verband
Deze studies worden gebruikt bij het bepalen van prevalentie van ziekten. Ze beoordelen de
behoeften aan gezondheidszorg van populaties. Daarnaast onderzoeken ze de risicofactoren
voor chronische ziekten en verkrijgen ze trends door herhaalde cross-sectional onderzoeken.
Met deze studies is het moeilijk om causale verbanden vast te stellen.
Case-control studies
Case-control studies worden gebruikt om oorzaken van ziekten
te onderzoeken, vooral bij zeldzame ziekten. Hierbij worden
mensen met een ziekte vergeleken met een controle groep
zonder de ziekte. Onderzoekers analyseren eerdere blootstelling
aan risicofactoren en vergelijken deze tussen de groepen.
Voorbeeldonderzoek: beginnen met het includeren van mensen
met depressie en een controlegroep zonder depressie,
vervolgens wordt de lichamelijke activiteit in het verleden vastgesteld. Dus eerst vaststellen
van de uitkomst, dan vaststellen van de determinant.
Kenmerken:
- Retrospectief, vaak self-report metingen over het verleden
- Aan het begin van de studie selecteert de onderzoeker wie de cases (patiënten) en
wie de controls (controle) zijn
- Aandoening/gedrag (uitkomstmaat) vormen het uitgangspunt
- Daarna wordt de blootstelling aan de determinant gemeten
- Mogelijke vertekening: recall bias bij zelfrapportage van de patiënt
Voordelen:
- Meting op individueel niveau met snelle resultaten
- Onderzoekspopulatie relatief klein
- Naast blootstelling aan een bepaalde factor kunnen verschillende determinanten
worden gemeten
- Geschikt voor zeldzame aandoeningen
, - Snelle resultaten, kleine(re) onderzoeksgroep, mensen zoeken die die aandoening
hebben om deel te nemen, geschikt voor aandoening met lage prevalentie
Beperkingen:
- Retrospectief bepalen van de blootstelling kan worden beïnvloed door de actuele
status (van aandoening) → de nauwkeurigheid van de determinant is moeilijk te
bepalen, doordat deze in het verleden ligt
- Niet geschikt voor zeldzame blootstelling
- Geen berekening van prevalentie/incidentie van de uitkomstmaat
Een belangrijk aspect is de selectie van gevallen en controles, die representatief moeten zijn
voor de populatie waaruit de gevallen voortkomen. Blootstelling wordt vaak retrospectief
vastgesteld via vragenlijsten of biochemische metingen, wat gevoelig kan zijn voor
vertekeningen.
De mate van associatie tussen blootstelling en ziekte wordt berekend met de oods-ratio
(RO). Dit meet de kansverhouding van blootstelling bij gevallen versus controles. Als een
ziekte zeldzaam is, benadert de oods-ratio het relatieve risico. Case-control studies kunnen
echter geen absolute incidentie van een ziekte bepalen.
Cohort studies
Cohort studies beginnen met een groep mensen zonder ziekte,
die wordne ingedeeld op basis van blootstelling aan een
mogelijke risicofactor. De gehele groep wordt gevolgd om te zien
hoe vaak de ziekte zich ontwikkelt in de blootgestelde versus
niet-blootgestelde groep. Omdat blootstellings- en
ziektegegevens op verschillende tijdstippen worden verzameld,
zijn cohort studies longitudinaal.
Voorbeeldonderzoek: kinderen van 9-15 jaar, samenhang gemeten over 20 jaar.
Zelfrapportage op twee momenten over de lichamelijke activiteit en depressie. Uitkomst:
aantal uren activiteit per week als kind heeft geen samenhang met depressie bij
volwassenen. Vervolgens onderverdeeld in 4 groepen: aanhoudend actief, toenemend actief,
afnemend actief, aanhoudend inactief → aanhouden en toenemend actief significant minder
kans op depressie dan volwassenen die aanhoudend inactief zijn geweest
➔ Depressie heeft een lage prevalentie, je hebt veel deelnemers nodig om genoeg
casussen te observeren.
Cohort studies geven waardevollge informatie over ziekteoorzaken en risico’s maar kunnen
wel langdurig en kostbaar zijn, vooral als de ziekte pas na lange tijd optreedt. Facoten zoals
stabiele blootstellingen of plotselinge, acute blootstellingen beïnvloeden de haalbaarheid en
aanpak van de studie. Kosten kunnen verlaagd worden door gebruik te maken van
gezondheidsregisters of historische gegevens.
Bijzondere vormen zijn tweelingonderzoek (uitsluiten van genetische factoren), historische
cohortstudies (analyse van vroegere blootstelling) en geneste case-controlstudies
(kostenbesparing door selectie binnen een bestaand cohort).
- Tweelingonderzoek: sluit genetische factoren uit en stelt zo causlae verbanden
nauwkeuriger vast
- Historische cohortstudies: eerdere blootstellingsgegevens worden gebruikt om
lange-termijn gegevens te bestuderen
- Geneste case-controlstudie: gevallen en controles uit een bestaande cohortstudie
worden geselecteerd, wat vooral nuttig is bij dure blootstellingsmetingen
Hoorcollege 1 Methodologie/EBP
Onderzoek naar bewegen en gezondheid
Er wordt gezocht naar een causale relatie. Het beoordelen van een artikel begint bij de
onderzoeksvraag: vraag in het werkveld. De beoordeling van een artikel gebeurt in twee
stappen:
- Levels of evidence/ladder van bewijs → gebaseerd op studiedesign (onderzoek
ontwerp)
- Kwaliteit van de evidence → gebaseerd op de interne validiteit
Levels of evidence (ladder van bewijs)
Niet alle evidence komt in dezelfde vorm en
kwaliteit op ons af. De lader van bewijs vormt
een hiërarchise piramide die verschillen in
bewijs kracht laat zien. Hoger in de piramide
is een hoge bewijskracht. De piramide kent
wee indelingen
- Systematische reviews:
literatuuronderzoek waarbij alle wetenschappelijke artikelen over een onderwerp
worden verzameld en geanalyseerd
o Secundair onderzoek: auteurs gebruiken bestaande studies en zoeken naar
vergelijkbare effecten in deze studies
- Experimenteel onderzoek: de onderzoeker grijpt in bij de gang van zaken
- Observationeel onderzoek: de onderzoeker brengt ‘normale’ gang van zaken op
een systematische manier in kaart
o Primair onderzoek: de onderzoekers hebben de data zelf verzameld en
geanalyseerd
Observationele studies
Observationele studies laten de natuur zijn gang gaan: de onderzoeker meet, maar grijpt
niet in
- Beschrijvende studie: beperkt tot een beschrijving van het voorkomen van een
ziekte in een populatie en is vaak de eerste stap in een epidemiologisch onderzoek
- Analytische studie: gaat verder door relaties te analyseren tussen
gezondheidstoestand en andere variabelen
Observationele studies bevatten beschrijvende gegevens die kunnen dienen als basis voor
verdere studies. Casus reeksen kunnen het begin zijn van een diepgaander onderzoek.
Deze studies kunnen leiden tot het identificeren van nieuwe ziekten of aandoeningen,
kunnen hypotheses genereren voor verder onderzoek, zijn vaak de eerste stap in het
onderzoeken van een gezondheidsprobleem.
Beschrijvende studies
Beschrijvende studies beschrijven de gezondheidstoestand van een populatie. Ze
analyseren niet de oorzaken van gezondheidsproblemen maar geven een beeld van ‘wat’ er
gebeurt, niet ‘waarom’.
,Ze gebruiken vaak routinematige beschikbare gegevens of gegevens verzameld tijdens
speciale onderzoeken. Ze kunnen ook patronen van ziekte of sterfte in kaart brengen naar
leeftijd, geslacht, etniciteit enz.
Ze zijn vaak de eerste stap in epidemiologisch onderzoek. De studies kunnen trends in de
gezondheidstoestand van een populatie identificeren en een aanleiding geven tot verder
onderzoek om oorzaken te achterhalen.
Kenmerken:
- Observationeel: onderzoeker grijpt niet in
- Gebaseerd op grote datasets
- Trends over tijd of tussen populaties laten zien
Ecologische studies
Ecologische studies onderzoeken de relatie tussen blootstelling en gezondheidsuitkomsten
op groepsniveau (populatie), niet op individueel niveau. Ze worden ook wel correlationele
studies genoemd. Ecologische studies zijn vooral nuttig voor het genereren van hypothesen
over mogelijke verbanden en kunnen aanwijzingen geven voor verder onderzoek op
individueel niveau.
Kenmerken:
- Population-based: geaggregeerde gegevens (populatieonderzoek)
- Beschrijft verbanden tussen een determinant en uitkomstmaat in geselecteerde
populaties
- De correlatie kan transversaal of longitudinaal zijn
Voordelen:
- Nieuwe risicofactoren kunnen worden geïdentificeerd
- Nieuwe hypothesen kunnen worden gegenereerd
- Lage onderzoeks kosten
Beperkingen:
- Ecological fallacy (ecologische valkuil) ten onrechte associaties op populatie niveau
vertalen naar individueel niveau
Deze studies kunnen moeilijk causale verbanden vaststellen en zijn gevoelig voor
confouders (verstorende factoren). Daarnaast bied het geen inzicht in individuele risico’s en
kan de link tussen blootstelling en effect op individueel niveau niet worden gemaakt.
Ecologische drogreden is een denkfout waarbij conclusies over individuen worden
getrokken op basis van gegevens die op groepsniveau (ecologisch niveau) zijn verzameld.
Het houdt in dat wat waar is voor een groep, niet noodzakelijk is voor elk individu binnen die
groep.
Associaties die op groepsniveau worden waargenomen, vertegenwoordigen niet
noodzakelijk de associaties die op individueel niveau bestaan. Dit kan leiden tot onjuiste
conclusies en vertekeningen in epidemiologische studies.
Cross-sectional studies
Cross-sectional studies meten de prevalentie van een ziekte of aandoening in een
populatie op een bepaald moment. Er worden metingen van blootstelling en effect op het
zelfde moment gedaan. Het geeft een nuttig beeld van de actuele situatie van een ziekte in
een populatie.
,Voorbeeldonderzoek: momentopname van een populatie/steekproef uitvragen door middel
van vragenlijsten → aanwezigheid depressie en niveau van lichamelijke activiteit. Vond een
samenhang tussen de mate van depressie en de lichamelijke activiteit.
Kenmerken:
- Een dwarsdoorsnede van de populatie opnemen in een steekproef
- Momentopname, uitkomst en determinant worden gelijktijdig gemeten
- Kan een correlatie/bewijs van samenhang tussen twee variabelen aantonen, maar
geeft géén bewijs voor een causaal verband
Voordelen:
- Gelijktijdig meten van blootstellling en aandoening/gedrag → momentopname,
prevalentie van zeikte kunnen berekend worden
- Geeft informatie over de kenmerken en frequentie van aandoening/gedrag →
samenhang van een breed scala aan gezondheidsdeterminanten en verschillende
ziekten/klachten vaststellen
- Relatief lage onderzoekskosten
Beperkingen:
- Doordat blootstelling en uitkomstmaat gelijktijdig bepaald zijn kunnen oorzak en
gevolg niet onderscheiden worden → er kunnen geen conclusies getrokken worden
over een causaal verband
Deze studies worden gebruikt bij het bepalen van prevalentie van ziekten. Ze beoordelen de
behoeften aan gezondheidszorg van populaties. Daarnaast onderzoeken ze de risicofactoren
voor chronische ziekten en verkrijgen ze trends door herhaalde cross-sectional onderzoeken.
Met deze studies is het moeilijk om causale verbanden vast te stellen.
Case-control studies
Case-control studies worden gebruikt om oorzaken van ziekten
te onderzoeken, vooral bij zeldzame ziekten. Hierbij worden
mensen met een ziekte vergeleken met een controle groep
zonder de ziekte. Onderzoekers analyseren eerdere blootstelling
aan risicofactoren en vergelijken deze tussen de groepen.
Voorbeeldonderzoek: beginnen met het includeren van mensen
met depressie en een controlegroep zonder depressie,
vervolgens wordt de lichamelijke activiteit in het verleden vastgesteld. Dus eerst vaststellen
van de uitkomst, dan vaststellen van de determinant.
Kenmerken:
- Retrospectief, vaak self-report metingen over het verleden
- Aan het begin van de studie selecteert de onderzoeker wie de cases (patiënten) en
wie de controls (controle) zijn
- Aandoening/gedrag (uitkomstmaat) vormen het uitgangspunt
- Daarna wordt de blootstelling aan de determinant gemeten
- Mogelijke vertekening: recall bias bij zelfrapportage van de patiënt
Voordelen:
- Meting op individueel niveau met snelle resultaten
- Onderzoekspopulatie relatief klein
- Naast blootstelling aan een bepaalde factor kunnen verschillende determinanten
worden gemeten
- Geschikt voor zeldzame aandoeningen
, - Snelle resultaten, kleine(re) onderzoeksgroep, mensen zoeken die die aandoening
hebben om deel te nemen, geschikt voor aandoening met lage prevalentie
Beperkingen:
- Retrospectief bepalen van de blootstelling kan worden beïnvloed door de actuele
status (van aandoening) → de nauwkeurigheid van de determinant is moeilijk te
bepalen, doordat deze in het verleden ligt
- Niet geschikt voor zeldzame blootstelling
- Geen berekening van prevalentie/incidentie van de uitkomstmaat
Een belangrijk aspect is de selectie van gevallen en controles, die representatief moeten zijn
voor de populatie waaruit de gevallen voortkomen. Blootstelling wordt vaak retrospectief
vastgesteld via vragenlijsten of biochemische metingen, wat gevoelig kan zijn voor
vertekeningen.
De mate van associatie tussen blootstelling en ziekte wordt berekend met de oods-ratio
(RO). Dit meet de kansverhouding van blootstelling bij gevallen versus controles. Als een
ziekte zeldzaam is, benadert de oods-ratio het relatieve risico. Case-control studies kunnen
echter geen absolute incidentie van een ziekte bepalen.
Cohort studies
Cohort studies beginnen met een groep mensen zonder ziekte,
die wordne ingedeeld op basis van blootstelling aan een
mogelijke risicofactor. De gehele groep wordt gevolgd om te zien
hoe vaak de ziekte zich ontwikkelt in de blootgestelde versus
niet-blootgestelde groep. Omdat blootstellings- en
ziektegegevens op verschillende tijdstippen worden verzameld,
zijn cohort studies longitudinaal.
Voorbeeldonderzoek: kinderen van 9-15 jaar, samenhang gemeten over 20 jaar.
Zelfrapportage op twee momenten over de lichamelijke activiteit en depressie. Uitkomst:
aantal uren activiteit per week als kind heeft geen samenhang met depressie bij
volwassenen. Vervolgens onderverdeeld in 4 groepen: aanhoudend actief, toenemend actief,
afnemend actief, aanhoudend inactief → aanhouden en toenemend actief significant minder
kans op depressie dan volwassenen die aanhoudend inactief zijn geweest
➔ Depressie heeft een lage prevalentie, je hebt veel deelnemers nodig om genoeg
casussen te observeren.
Cohort studies geven waardevollge informatie over ziekteoorzaken en risico’s maar kunnen
wel langdurig en kostbaar zijn, vooral als de ziekte pas na lange tijd optreedt. Facoten zoals
stabiele blootstellingen of plotselinge, acute blootstellingen beïnvloeden de haalbaarheid en
aanpak van de studie. Kosten kunnen verlaagd worden door gebruik te maken van
gezondheidsregisters of historische gegevens.
Bijzondere vormen zijn tweelingonderzoek (uitsluiten van genetische factoren), historische
cohortstudies (analyse van vroegere blootstelling) en geneste case-controlstudies
(kostenbesparing door selectie binnen een bestaand cohort).
- Tweelingonderzoek: sluit genetische factoren uit en stelt zo causlae verbanden
nauwkeuriger vast
- Historische cohortstudies: eerdere blootstellingsgegevens worden gebruikt om
lange-termijn gegevens te bestuderen
- Geneste case-controlstudie: gevallen en controles uit een bestaande cohortstudie
worden geselecteerd, wat vooral nuttig is bij dure blootstellingsmetingen
