Filosofie – SEMESTER 1
HOOFDSTUK 3: RENAISSANCE & HUMANISME
0. Intro
De Renaissance begon in de 14e eeuw in Noord-Italië en verspreidde zich later door
Europa.
De feodale samenleving verdween langzaam, terwijl steden en handel belangrijker
werden.
Nieuwe ideeën in wiskunde, wetenschap en techniek ontstonden door economische
kansen.
De Reformatie gaf ruimte voor filosofische vragen over wetenschap, politiek en
moraal.
Humanisme richtte zich op menselijke prestaties en ideeën, met minder focus op
God.
1. Desiderius Erasmus (15de – 16de eeuw)
‘DE SCEPTICUS’
In het land der blinden is eenoog koning
‘filosofen zouden de slechts denkbare mensen voor een regering vormen’
Bracht Verzette zich tegen de politiek van kerkelijke leiders (met bijgeloof en tradities
reformatie de mensen bewust klein houden)
op gang Pleitte voor eenvoudiger & rationeler geloof - gebaseerd op goed begrip bijbel
Lof der Bekritiseert het verkeerde gedrag & corruptie van kerkelijke leiders in die tijd
Zotheid & hun wereldlijkheid, onwetendheid, hebzucht en verdorvenheid
Toekomst Werd overgenomen door hervormers zoals Maarten Luther.
M.L. = wilde echter Kerk splitsen en luidde de protestantse Reformatie in terwijl
Erasmus niet betrokken wou raken in de heftige discussies
Wijsheid ‘menselijke wijsheid’ = illusoir en onbereikbaar
Nam niemand serieus
2. Nicolo Machiavelli (15de – 16de eeuw)
‘DE POLITIEKE DENKER’
‘veiliger om bevreesd te zijn dan om bemind te worden als beide niet met elkaar samengaan’
‘Wil een heerser succes boeken dan zal hij vaak moeten liegen, bedriegen, eed breken en zelfs moorden.’
Politiek = vuil spel en verraad (zag gewetenloze & wrede renaissanceleiders
, Was politiek denker (moraal – gaat NIET samen met politiek)
Doel heersers → Stevige machtsgreep behouden zonder genaden
(in werk ‘De → Onderdanen moeten bang en kneedbaar zijn
Vorst’) → Beloningen zijn spaarzaam, want anders willen ze meer
Doen alsof ze vrijgevig zijn onderdanen hebben dan geen reden tot haat
Leiders = bereid om slechte dingen te doen ALS: doel waard (doel heiligt
middelen)
Gedachtegoe Overgang van idealisme naar rationalisme
d
Machiavellist = iemand listig, sluw, gewetenloos (Vooral in politieke kringen)
HOOFDSTUK 4: DE EEUW VAN DE REDE
0. Intro
- 17de eeuw, zekerheden brokkelden… (Kerk en koning die als afgevaardige van God op
aarde reageert)
- ENG: Burgeroorlog, EU: conflicten tss katholieken & protestanten => aard monarchie &
relatie tss heerser en onderdanen -> ter discussie
- Filosofie: losgekoppeld van theologie => niet twijfelen aan bestaan godheid MAAR
blind geloof niet genoeg, argumenten erbij (17de eeuw: systemen daarvoor)
- Rationalisme vw empirisme
o R: rede = basis alle kennis (Descartes, Spinoza, Leibniz)
o E: zintuigen, ervaring & nw experimenten = basis van kennis (Hobbes, Locke)
1. Thomas Hobbes (16de eeuw)
DE POLITIEKE DENKER
‘leven van de mens is eenzaam, armzalig, ellendig, barbaars en kort.’
Werk • Boek: ‘Leviathan’
Visie op • ‘psychologisch egoïsme’ = mechanistisch & cynisch
menselijke • Pessimistisch beeld → mens = van nature zelfzuchtig & wreed
natuur
HOOFDSTUK 3: RENAISSANCE & HUMANISME
0. Intro
De Renaissance begon in de 14e eeuw in Noord-Italië en verspreidde zich later door
Europa.
De feodale samenleving verdween langzaam, terwijl steden en handel belangrijker
werden.
Nieuwe ideeën in wiskunde, wetenschap en techniek ontstonden door economische
kansen.
De Reformatie gaf ruimte voor filosofische vragen over wetenschap, politiek en
moraal.
Humanisme richtte zich op menselijke prestaties en ideeën, met minder focus op
God.
1. Desiderius Erasmus (15de – 16de eeuw)
‘DE SCEPTICUS’
In het land der blinden is eenoog koning
‘filosofen zouden de slechts denkbare mensen voor een regering vormen’
Bracht Verzette zich tegen de politiek van kerkelijke leiders (met bijgeloof en tradities
reformatie de mensen bewust klein houden)
op gang Pleitte voor eenvoudiger & rationeler geloof - gebaseerd op goed begrip bijbel
Lof der Bekritiseert het verkeerde gedrag & corruptie van kerkelijke leiders in die tijd
Zotheid & hun wereldlijkheid, onwetendheid, hebzucht en verdorvenheid
Toekomst Werd overgenomen door hervormers zoals Maarten Luther.
M.L. = wilde echter Kerk splitsen en luidde de protestantse Reformatie in terwijl
Erasmus niet betrokken wou raken in de heftige discussies
Wijsheid ‘menselijke wijsheid’ = illusoir en onbereikbaar
Nam niemand serieus
2. Nicolo Machiavelli (15de – 16de eeuw)
‘DE POLITIEKE DENKER’
‘veiliger om bevreesd te zijn dan om bemind te worden als beide niet met elkaar samengaan’
‘Wil een heerser succes boeken dan zal hij vaak moeten liegen, bedriegen, eed breken en zelfs moorden.’
Politiek = vuil spel en verraad (zag gewetenloze & wrede renaissanceleiders
, Was politiek denker (moraal – gaat NIET samen met politiek)
Doel heersers → Stevige machtsgreep behouden zonder genaden
(in werk ‘De → Onderdanen moeten bang en kneedbaar zijn
Vorst’) → Beloningen zijn spaarzaam, want anders willen ze meer
Doen alsof ze vrijgevig zijn onderdanen hebben dan geen reden tot haat
Leiders = bereid om slechte dingen te doen ALS: doel waard (doel heiligt
middelen)
Gedachtegoe Overgang van idealisme naar rationalisme
d
Machiavellist = iemand listig, sluw, gewetenloos (Vooral in politieke kringen)
HOOFDSTUK 4: DE EEUW VAN DE REDE
0. Intro
- 17de eeuw, zekerheden brokkelden… (Kerk en koning die als afgevaardige van God op
aarde reageert)
- ENG: Burgeroorlog, EU: conflicten tss katholieken & protestanten => aard monarchie &
relatie tss heerser en onderdanen -> ter discussie
- Filosofie: losgekoppeld van theologie => niet twijfelen aan bestaan godheid MAAR
blind geloof niet genoeg, argumenten erbij (17de eeuw: systemen daarvoor)
- Rationalisme vw empirisme
o R: rede = basis alle kennis (Descartes, Spinoza, Leibniz)
o E: zintuigen, ervaring & nw experimenten = basis van kennis (Hobbes, Locke)
1. Thomas Hobbes (16de eeuw)
DE POLITIEKE DENKER
‘leven van de mens is eenzaam, armzalig, ellendig, barbaars en kort.’
Werk • Boek: ‘Leviathan’
Visie op • ‘psychologisch egoïsme’ = mechanistisch & cynisch
menselijke • Pessimistisch beeld → mens = van nature zelfzuchtig & wreed
natuur
